Binnenland
Peter Reekmans

Het probleem van onze energiefactuur: van de Turteltaks tot de intercommunales

Het lijstje prijsstijgingen van onze energiefactuur sinds 2015 begint indrukwekkend te worden. Het grote probleem vandaag is dat zowel de Vlaamse als de federale regering er nog steeds niet in slaagt om een grondige hervorming van het energiebeleid in één keer door te voeren. De ene maatregel na de andere getuigt van een duidelijk gebrek aan visie voor een structureel energiebeleid. De 8 aparte prijsstijgingen van de energiefactuur op amper 2 jaar hebben niets meer met energie te maken. Het gaat enkel nog om met verdoken fiscale maatregelen de putten van het regeringsbeleid te vullen.

Afgelopen week was de jaarlijkse 100 euro van elk gezin via de Turteltaks nog nodig en vandaag beschikt de bevoegde Vlaamse Energieminister Bart Tommelein (Open Vld) ineens over cijfers die aantonen dat 10 euro per gezin volstaat om de rekeningen te doen kloppen. De vraag is dan: hoelang heeft de minister deze cijfers al? Want ofwel had hij al die tijd geen enkel benul van het probleem ofwel heeft de Vlaamse regering de voorbije maanden de Vlamingen met de Turteltaks pas echt bestolen.

De Turteltaks was de achtste en laatste beleidsbeslissing in 2015 die sinds 1 maart 2016 zorgde voor een enorme prijsstijging van de energiefactuur. De Turteltaks was een Vlaamse heffing op elektriciteit, genoemd naar de vorige Vlaamse minister van Energie Annemie Turtelboom (Open Vld). Met deze heffing wilde ze de historische schuldenberg van de groenestroomcertificaten wegwerken. Door de jarenlange oversubsidiëring schoten grootschalige zonnepanelenparken als paddenstoelen uit de grond en werd de markt overspoeld door groenestroomcertificaten. De certificatenmarkt crashte en de distributienetbeheerders Eandis en Infrax konden hun certificaten aan de straatstenen niet meer kwijt. Zo stapelden ze een schuld van 2 miljard euro op.

Vooral de Turteltaks was een reinste schande en vooral onwettelijk, het was dan ook niet verwonderlijk dat het Grondwettelijk Hof hem op 22 juni 2017 vernietigde. Maar intussen hebben de Vlamingen wel 2 jaar deze forse taks moeten ophoesten. Natuurlijk moet de schuldenberg weg, maar de lasten zijn vandaag oneerlijk verdeeld. Slechts 60% van de schulden komt van de particulieren, de andere 40% zijn de voetbalvelden zonnepanelen op de daken van de fabrieken. Die bedrijven moeten ook meebetalen en niet alleen de gezinnen. Er zouden verschillende tarieven moeten komen en de bedrijven die zonnepanelen hebben moeten meebetalen. Bedrijven zonder zonnepanelen kunnen dan eventueel een soort solidariteitsmechanisme opzetten. Particulieren met zonnepanelen kunnen vervolgens meer bijdragen dan diegenen die er geen hebben. Ik begrijp niet dat zoiets niet gelukt is. De vervuiler betaalt, maar bij de zonnepanelen is het niet zo. Wie hiervoor subsidies krijgt, betaalt niet en dat is wat de mensen zo fundamenteel onrechtvaardig vinden.

Geen langetermijnvisie voor energiebeleid

Het is nochtans de Wetstraat zelf geweest die overgesubsidieerd heeft. Ofwel betaalt de overheid zelf de factuur met een gedeelte van de jaarlijkse torenhoge dividenden die de intercommunales aan de gemeenten uitbetalen, schaft ze bepaalde dienstverlening af, ofwel vraagt ze van iedereen een beperkte bijdrage.

Elke partij die sinds 1999 deel uitmaakte van de Vlaamse regering heeft schuld aan de oversubsidiëring van de zonnepanelen. Het echte probleem is dat vele partijen geen enkele langetermijnvisie voor energiebeleid hadden en hebben.

Open Vld spant de kroon wat betreft een gebrek aan langetermijnvisie voor energiebeleid. Om de 5 jaar wijzigt de partij volledig haar visie. Het energiebeleid dat verantwoordelijk is voor de schulden van vandaag begon bij toenmalig Vlaams minister Marino Keulen (Open Vld). Ik durf te zeggen dat toenmalig Vlaams minister Freya Van den Bossche (sp.a) in 2010 als eerste en enige een verdienstelijke poging deed om de oversubsidiëring van de zonnepanelen aan te pakken. Groen en uitgerekend Open Vld gingen toen zelfs in tegen een versnelde afbouw van de subsidies. Open Vld pleitte in 2010 nog resoluut voor een tragere en meer geleidelijke afbouw van de subsidies.

In 2015 klinkt het dan dat Open Vld geen verantwoordelijkheid draagt voor de oversubsidiëring. Het beleid werd nota bene opgestart door een minister van hun partij. Als de vorige Vlaamse regering de voorstellen van Open Vld in 2010 gevolgd had, dan waren de putten vandaag nog veel groter geweest. Voor Open Vld was het in 2010 blijkbaar belangrijker om de oversubsidiëring voor één sector in stand te houden ten koste van de gezinnen en andere bedrijven. Hoe je als liberaal kan geloven in een gesubsidieerde economie die zelfs jaren later niet kan overleven zonder gigantische subsidies heb ik nooit begrepen. Dit is een economische visie die je van communisten kan verwachten, maar niet van liberalen.

Het probleem zit veel dieper en opnieuw bij de intercommunales

De energiefactuur bestaat uit 4 componenten: de productiekost, de distributiekost van de hoogspanning via Elia, de distributiekost van de laagspanning via de intercommunales Infrax of Eandis en ten slotte de btw. In elke elektriciteitsfactuur gaat slechts 28% naar de productiekost. De andere 2 componenten goed voor 72% van de factuur zijn btw, heffingen en taksen en transport en distributie. Zulke totaal ontspoorde energiefacturen kom je in geen enkel ander land tegen en hier is enkel het jarenlang desastreus beleid van onze federale en Vlaamse regeringen verantwoordelijk voor. Onlangs bevestigde een studie van de regulator CREG dat de elektriciteitsprijzen tussen 2007 en 2017 voor een doorsnee Vlaams gezin dubbel zo duur werden. Gemiddeld gaat het over een prijsstijging met 561,91 euro per jaar.

De enige oorzaak voor deze prijsstijging zijn de distributienettarieven die met maar liefst 152% de hoogte ingingen. Een voorgestelde fusie van Eandis en Infrax tot Fluvius dat de energiefacturen amper 3% doet dalen is de mensen gewoon uitlachen in hun gezicht. Opmerkelijk is dat de prijsstijgingen in dezelfde periode op 10 jaar tijd in Wallonië met maar 40% en in Brussel slechts met 20% gestegen zijn. De energie-intercommunales in Vlaanderen zouden dus beter in de leer gaan met hun Waalse en Brusselse evenknieën.

Een echte grondige fusie van Eandis en Infrax kan dus veel meer opbrengen dan 100 miljoen euro of een daling van de facturen met 3% per jaar. Uit paniekvoetbal om vooral hun politiek gezicht te redden na de talrijke schandalen binnen de intercommunales die begin dit jaar bekend raakten toverde de Vlaamse regering snel iets uit hun hoed. We gaan mandaten schrappen klinkt altijd stoer en gaat er vlot in bij de gedegouteerde Vlaming, maar een fusie tussen Eandis en Infrax klonk natuurlijk nog stoerder.

Als je weet dat er in totaal in het Vlaamse energielandschap maar liefst een 44-tal (semi-)intercommunales actief zijn (die bij de fusie allemaal apart blijven bestaan) waar vandaag 1415 politici tegen een vergoeding de plak zwaaien en er hier slechts 238 mandaten van geschrapt zullen worden volgens de huidige plannen van de Vlaamse regering, dan merk je dat heel het fusieverhaal ronduit een gemiste kans is voor echte hervormingen en forse prijsdalingen van onze energiefacturen. Een fusie waarbij 1177 politieke mandaten blijven bestaan om enkel elektriciteit in het stopcontact van elke Vlaming te brengen en waarbij 44 intercommunales nog eens apart onder de koepel blijven bestaan die bovendien zelf hun tarieven kunnen bepalen, is geen fusie maar pure politieke marketing om de brave Vlaming te sussen.

Het kan absoluut ook niet langer dat de gemeenten via verdoken gemeentebelastingen jaar na jaar meer en meer torenhoge dividenden blijven ontvangen, terwijl veel Vlamingen amper hun energiefactuur nog kunnen betalen. Want parallel met de stijging van de energiefactuur van elk Vlaams gezin stegen ook de dividenden voor de gemeenten.

De 7 energie-intercommunales onder de Eandiskoepel keren ruim 200 miljoen euro per jaar dividend uit aan de aangesloten gemeenten. Maar ook via de 6 financieringsintercommunales van de Eandiskoepel stromen er jaarlijks heel wat dividenden naar de gemeenten. In 2015 bedroeg het dividend voor de aangesloten gemeenten ruim 37 miljoen euro.

De 6 energie-intercommunales onder de Infraxkoepel keren jaarlijks een dividend uit aan de aangesloten gemeenten van 60 miljoen euro en via de 4 de financieringsintercommunales onder de Infraxkoepel stromen er jaarlijks ruim 20 miljoen euro dividenden naar de gemeenten. In totaal spreken we dus over jaarlijks 317 miljoen euro dividenden voor de gemeenten. In de Vlaamse begroting staat jaarlijks 450 miljoen inkomsten via de Turteltaks ingeschreven. In de plaats dat politici de facturen van hun eigen fouten doorschuiven naar de Vlamingen zou men beter deze dividenden aanwenden om de eigen fouten goed te maken. Want als politici echt begaan zijn met betaalbare basisbehoeften zoals energie, dan weet je dat je als overheid de tering naar de nering moet zetten waarbij het ook met wat minder kan, zodat de facturen voor heel wat gezinnen tenminste terug betaalbaar worden.

Reacties

Doorbraak.be is een uitgave van vzw Stem in het Kapittel
Hoofdredacteur: Pieter Bauwens
Webbeheer: Dirk Laeremans