fbpx


Binnenland, Politiek
Raad van State

Raad van State geeft les in federalisme




Een knap en interessant werkstuk is het, dat advies van de Afdeling Wetgeving van de Raad van State (RvS) over het voorontwerp van ‘pandemiewet’ waarmee de Vivaldicoalitie een (grond)wetbestendige fundering wil gieten waarop de federale regering maatregelen kan stapelen om een ‘epidemische noodsituatie’ te bestrijden. De staatsraden hebben het voorontwerp van wet, conform hun opdracht, niet alleen constitutioneel gewikt en gewogen, en bij de artikelen kritische bemerkingen geformuleerd. Ze hebben de gelegenheid ook aangegrepen om het bevoegdheidsaandeel van de federale…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Een knap en interessant werkstuk is het, dat advies van de Afdeling Wetgeving van de Raad van State (RvS) over het voorontwerp van ‘pandemiewet’ waarmee de Vivaldicoalitie een (grond)wetbestendige fundering wil gieten waarop de federale regering maatregelen kan stapelen om een ‘epidemische noodsituatie’ te bestrijden.

De staatsraden hebben het voorontwerp van wet, conform hun opdracht, niet alleen constitutioneel gewikt en gewogen, en bij de artikelen kritische bemerkingen geformuleerd. Ze hebben de gelegenheid ook aangegrepen om het bevoegdheidsaandeel van de federale overheid respectievelijk de deelstaten in het pandemiebeleid te verduidelijken. Het advies leest als een les in federalisme en een antwoord op de klaagzangen over onze ‘complexe en onduidelijke’ bevoegdheidsverdeling.

Oogpijn

Het advies doet N-VA-Kamerlid Theo Francken ‘pijn aan de ogen’. Hij vindt het ‘een blamage voor decennia Vlaams zelfbestuur’. Een nogal bizarre (vast)stelling, die we niet kunnen delen. Anders dan Francken zien wij in het advies niet ‘meer België’ en horen wij er niet de stem in van  ‘neobelgicisten als Calvo en De Croo’.

Allereerst brengt de Afdeling Wetgeving van de RvS in herinnering dat ze al tijdens de parlementaire behandeling van de zesde staatshervorming, in 2013, gezegd heeft dat het beheer van een pandemiecrisis niet alleen zaak van de federale overheid is, maar ook van de deelstaten, inzonderheid de gemeenschappen. Het was een niet mis te verstane terechtwijzing. In het voorstel van bijzondere wet van 25 juli 2013 over onder meer de overdracht van een deel van het gezondheidsbeleid aan de gemeenschappen stond immers: ‘De federale overheid blijft tevens bevoegd voor het crisisbeleid wanneer een acute pandemie dringende maatregelen vereist.’ De RvS noemde dat ‘voor betwisting vatbaar’ en beklemtoonde dat ‘elke overheid verantwoordelijk is voor de bestrijding van een volksgezondheidscrisis binnen de grenzen van haar eigen materiële bevoegdheden’.

Preventieve gezondheidszorg

In hun huidig advies herhalen en bevestigen de staatsraden dat en gaan ze een stap verder door te verduidelijken waar de deelstaten precies bevoegd voor zijn.

Wat de eigenlijke volksgezondheid betreft, gaat het om ‘activiteiten en diensten op het vlak van preventieve gezondheidszorg’. Daaronder vallen de opsporing van en de strijd tegen besmettelijke ziekten zoals Covid-19, meer bepaald de contactopsporing (‘tracing’) en het opleggen van een verplichte test en een quarantaine aan personen die besmet of vermoedelijk besmet zijn. Uitdrukkelijk zegt de RvS dat de federale regering tijdens een pandemiecrisis de toegang tot het land kan regelen, maar personen die België binnenkomen niet kan verplichten zich te laten testen of in quarantaine te gaan. Dat is een bevoegdheid van de gemeenschappen.

Voorts kunnen de deelstaatregeringen personen die (vermoedelijk) besmet zijn de toegang tot bepaalde plaatsen ontzeggen, hun contacten en verplaatsingen beperken, hen verplichten een mondmasker te dragen of afstand te houden, …  Als onderdeel van preventieve gezondheidszorg is dat evenwel geen bevoegdheid van algemene draagwijdte. Met andere woorden: het gaat om maatregelen ten aanzien van (vermoedelijk) besmette personen, niet voor de hele bevolking. Alleen de federale regering kan een algemene, voor iedereen geldende masker- en afstandsplicht invoeren.

Scholen sluiten

Naast preventieve gezondheidszorgmaatregelen kunnen de deelstaten sanitaire maatregelen in hun eigen beleidsdomeinen nemen, zegt de RvS. Zo kunnen ze de toegang tot culturele, onderwijs-, gezondheids- en zorginstellingen verbieden; deze instellingen sluiten of voorwaarden opleggen om geopend te blijven; een afstandsgebod, een mondmaskerplicht of contactbeperkingen in deze instellingen opleggen; sanitaire maatregelen nemen met betrekking tot de organisatie van het onderwijs, culturele evenementen, vrijetijdsbesteding, sportactiviteiten, het stads- en streekvervoer (bussen en trams), enzovoort.

Dat is toch niet niks, vinden wij. Alleen: de federale regering kan dat ook doen. Zij is immers bevoegd voor de handhaving van de openbare gezondheid, de zogenaamde sanitaire bestuurlijke politie. Daardoor kan zij maatregelen nemen om de gezondheid van de bevolking te beschermen, niet alleen in de publieke ruimte (waar ook winkels, horecazaken, kapperszaken, enz. onder vallen) maar ook in woningen en andere private eigendommen, voor zover de activiteiten die er plaatsvinden (bijvoorbeeld het samen zijn van veel mensen) een risico inhouden op verspreiding van het coronavirus. De algemene bevoegdheid voor sanitaire bestuurlijke politie houdt volgens de RvS inderdaad in dat ook de federale regering, bijvoorbeeld, scholen kan sluiten en voorwaarden kan opleggen voor culturele evenementen.

‘Federaal wikt en beschikt’

‘De hiërarchie der rechtsnormen bestaat wel degelijk. Federaal wikt en beschikt’, concludeert Theo Francken daaruit.

Wij lezen het enigszins anders en zo: het komt in de eerste plaats de deelstaten toe maatregelen in hun beleidsdomeinen te nemen, en pas in tweede instantie de federale overheid. Francken gaat er immers nogal licht over heen dat de RvS de federale regering verplicht drie voorwaarden in acht te nemen wanneer ze sanitaire maatregelen neemt in deelstatelijke domeinen:

  1. ze moet zich strikt beperken tot sanitaire maatregelen. Ze kan scholen sluiten maar geen afstandsonderwijs opleggen, geeft de RvS met een voorbeeld aan.
  2. de maatregelen moeten evenredig zijn. Dat betekent dat de federale regering de resultaten die ze van een maatregel verwacht zorgvuldig en op grond van wetenschappelijke inzichten moet afwegen tegen de gevolgen ervan voor de deelstatelijke beleidsdomeinen.
  3. precies om die gevolgen correct te kunnen inschatten, moet de federale regering voorafgaandelijk overleggen met de deelstaatsregeringen. ‘Een dergelijk overleg is een voorwaarde die moet vervuld zijn om met het evenredigheidsbeginsel in overeenstemming te kunnen zijn’, beklemtoont de RvS, die het daarom ‘raadzaam’ vindt dat overleg uitdrukkelijk in de pandemiewet op te nemen.

 

Federale ring kussen

Zeker, in ‘hoogdringende situaties die het onmogelijk maken’, kan het voorafgaand overleg wegvallen, staat in het advies. Vooral daarover lijkt Theo Francken te struikelen en doet hem schrijven dat ‘de Vlaamse regering blij [mag] zijn dat de federale overheid haar al een jaar uitnodigt’. Hij gaat er dan wel aan voorbij dat de RvS duidelijk zegt dat de federale regering moet ‘kunnen verantwoorden waarom het niet mogelijk is dat overleg te plegen’ en dat ze dat overleg ‘moet aanvatten zodra de omstandigheden dat toelaten’.

Bovendien en niet onbelangrijk geeft de RvS de federale regering de wenk het niet te houden bij dat verplichte overleg over maatregelen in deelstatelijke domeinen, maar verder te gaan en over die maatregelen in het Overlegcomité een consensus met de deelstaten na te streven.

Ook wie geen fan van de Vivaldiregering is, moet erkennen dat ze in haar pandemiecrisisbeleid de deelstaten betrekt en erkent. Alle maatregelen zijn tot nog toe genomen in het Overlegcomité en dus bij consensus. Dat de Vlaamse regering daar niet harder op tafel slaat, zoals Pieter Bauwens hier onlangs vaststelde, of, om een beeld van Francken te gebruiken, daar ‘de ring van het federale niveau kust’ – dat ligt niet aan het advies de Raad van State.

[ARForms id=103]

Mark Deweerdt

Mark Deweerdt (1952) was journalist bij De Standaard en De Financieel-Ekonomische Tijd/De Tijd, en schreef als kabinetsmedewerker toespraken en teksten voor Yves Leterme, Kris Peeters, Herman Van Rompuy en Geert Bourgeois.