fbpx


Multicultuur & samenleven, Wetenschap

Eric Kaufmann: ‘Statistieken tonen aan dat werkelijk racisme in dalende lijn zit’

Canadese prof wil meer feiten en minder emo in het debat



In zijn recente rapport The social construction of racism bewijst de Canadese identiteitspoliticoloog Eric Kaufmann met statistieken dat het racisme in de VS daalt, terwijl de heersende perceptie juist omgekeerd is. Dat is vloeken in de kerk, zeker in tijden van Black Lives Matter. Maar Kaufmann blijft hardnekkig ervoor pleiten om menswetenschappen minder te baseren op gevoelens en meer op controleerbare gegevens. Moedig, want: 'Wie met statistiek iets anders dan populaire opvattingen kan aantonen, krijgt nauwelijks gehoor.' De zoveelste blanke man…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


In zijn recente rapport The social construction of racism bewijst de Canadese identiteitspoliticoloog Eric Kaufmann met statistieken dat het racisme in de VS daalt, terwijl de heersende perceptie juist omgekeerd is. Dat is vloeken in de kerk, zeker in tijden van Black Lives Matter. Maar Kaufmann blijft hardnekkig ervoor pleiten om menswetenschappen minder te baseren op gevoelens en meer op controleerbare gegevens. Moedig, want: ‘Wie met statistiek iets anders dan populaire opvattingen kan aantonen, krijgt nauwelijks gehoor.’

De zoveelste blanke man over racisme?

Of mensen niet zullen zuchten dat de zoveelste ‘blanke man met een standpunt over racisme’ zich aandient? ‘Wellicht’, haalt Eric Kaufmann zijn schouders op vanuit zijn zonnig bureau in een Londense buitenwijk. ‘Maar dat laat me eerlijk gezegd koud. Het is toch niet omdat ik toevallig ook Joods ben, dat anderen Israël niet mogen bestuderen? Ik ben bovenal wetenschapper en wie mijn ongelijk wil bewijzen, zal dat toch aan de hand van falsificatie en concrete data moeten doen. Ofwel wordt de these verworpen, ofwel blijft ze staan. Zo werkt wetenschap nu eenmaal.’

Whiteshift

De Canadese denker en hoogleraar aan het Birckbeck College in Londen, is enige kritiek wel gewend. In 2018 publiceerde Kaufmann zijn boek Whiteshift, een pleidooi voor een grondige herevaluatie van de blanke identiteit in het licht van demografische verschuivingen. The New Yorker noemde het meteen het een poging om het rechts identiteitsdenken te versterken. Daarmee bewijst progressief Amerika volgens Kaufmann nogmaals haar vooringenomenheid.

Dat hij zichzelf niet tot die ideologische container rekent, is geen geheim. Zo is hij lid van het conservatieve Manhattan Institute for Policy Research en een fervent criticus van de zogenaamde Critical Race Theory (CRT), een op Amerikaanse campussen populaire, academische stroming die haar oorsprong kent in het intellectueel nalatenschap van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging.

Kritische Rassentheorie

‘CRT drukt Afro-Amerikanen in een deterministische slachtofferrol. Een bevraging leert dat zelfs hun eigenwaarde daaronder lijdt’, schreef Kaufmann in een onlangs verschenen rapport over racisme, ideologie en demografie in de VS. ‘Bovendien tonen data ons dat werkelijk racisme in dalende lijn zit, terwijl de perceptie dat onze samenleving racistisch is juist toeneemt. Dat is een serieuze paradox.’

In uw rapport toont u met statistiek aan dat het racisme in de VS daalt. Het heersende idee dat racisme juist toeneemt, is het resultaat van ideologische vooringenomenheid. Dat kan slecht vallen op het moment dat de ogen van de wereld gericht waren op het proces van Derek Chauvin, de agent die onlangs veroordeeld werd voor de dood van George Floyd.
Kaufmann: ‘My luck. Het rapport liep vertraging op waardoor het nét midden in het proces van Chauvin viel. Het aantal quotes uit het rapport, liep daardoor de laatste weken behoorlijk op. De commentaren zijn wisselend. We leven nu eenmaal in een zeer gepolariseerde wereld. Sommige collega-academici, een kleine minderheid gelukkig, verketteren mij en mijn werk.’

‘Heel wat mensen binnen de sociale wetenschappen zijn het niet gewend om met dit soort van kwantitatieve methoden geconfronteerd te worden. Voor hen draait alles om ‘lived experiences’. De geleefde ervaring van minderheden staat centraal, hoe marginaal hun aantal ook. Wie met statistiek een andere boodschap kan aantonen, krijgt geen of nauwelijks gehoor. Anderen kunnen zich wel vinden in de conclusie, maar durven dat niet openlijk uiten uit angst om als bekrompen of conservatief te worden weggezet.’

De academische wereld kampt met cognitieve dissonantie?
Kaufmann: ‘O ja! Universiteiten zitten met een énorm probleem. Alles wat indruist tegen de politieke orthodoxie is moeilijker te publiceren. Vooral rond thema’s als seksualiteit, gender en ras kampen academici met een enorme kenniskloof omdat alles wat van de norm afwijkt, er gewoon niet in komt Als vastbenoemd hoogleraar met enige ervaring en een mooie wedde hoef ik me niet te veel zorgen te maken over publicatiedruk. Voor jongere collega’s die meer vasthangen aan het aantal verschenen onderzoekstukken, is dat anders.’

Waarom zouden wetenschappers zich kennis ontzeggen als hen dat net meer inzicht geeft?
Kaufmann: ‘Omdat de arbeidsethos van academici in de menswetenschappen verschoven is van de wil om te weten naar een soort activistische drang naar sociale rechtvaardigheid. Het is een drang die weinig belang heeft bij wetenschappelijke correctheid. Weinig rapporten zullen je vertellen dat de meeste Afro-Amerikaanse slachtoffers van politiegeweld zelf bewapend waren. Versta me niet verkeerd: vooroordelen binnen politiekorpsen bestaan zeker, maar de procentuele kans om als ongewapende zwarte Amerikaan doodgeschoten te worden door een agent, is bij wijze van spreken even groot als dat je door de bliksem getroffen wordt. Die cijfers gebruiken, kan voor een onderzoeksinstelling al genoeg zijn om een volgende beurs op de helling te zetten.’

The Economist becijferde nochtans dat een Afro-Amerikaan drie keer zoveel kans maakt om door de politie beschoten te worden als een blanke Amerikaan. Die cijfers tonen toch een significante ongelijkheid aan?
Kaufmann: ‘Tweeëneenhalf keer om preciezer te zijn. Maar je moet dan ook weten dat een zwarte Amerikaan in het algemeen ook vaker in contact komt met de politie. De kans dat ze zelf een moord begaan is zes tot zelfs acht keer zo groot. De kans dat een Afro-Amerikaan in armoede leeft is drie keer zo groot. In bepaalde statistieken is er zeker sprake van disproportie. De vraag is dan hoe we daar op een constructieve manier bewustwording rond kunnen creëren. Een echt anti-racistisch beleid gaat uit van de cijfers en komt met concrete oplossingen. De politiefondsen droogleggen als reactie op de dood van George Floyd zal het geweld niet afremmen. Een oplossing kan eerder liggen in cursussen rond arm- en beenklemtechnieken.’

Overschatting

De cijfers die Kaufmann publiceert, tonen aan hoe verdeeld de VS over racismekwesties denken. Zo geven hoger opgeleide Afro-Amerikanen vaker aan vormen van racisme te ervaren en is er een opmerkelijk verschil in hoe zwarte Democraten een situatie als ‘racistisch’ bestempelen tegenover zwarte Republikeinen.

‘Het onderzoek toont niet noodzakelijk aan dat racisme zomaar verdwenen is in Amerika. Die kritiek krijg ik wel eens’, verdedigt Kaufmann zich. ‘Het gaat erom dat onze sociale achtergrond en politieke meningen percepties over dat fenomeen kleuren. Vandaar ook de claim dat wat voor racisme doorgaat eerder een sociale constructie dan een vaststaande realiteit is.’

Wat verstaat u eigenlijk onder racisme? Voor de een is het een som van individuele agressie of uitsluiting, voor de ander een overkoepelend systeem van onderdrukking en koloniaal denken.
Kaufmann: ‘Er staat inderdaad geen limiet meer op wat we allemaal onder racisme kunnen verstaan. Dat is wat ik conceptuele inflatie noem. Voor sommigen is het feit dat zwarte Amerikanen op gestandaardiseerde testen lagere gemiddeldes halen al een vorm van racisme. In Whiteshift hanteer ik de klassieke definitie, namelijk een superioriteitsgevoel gebaseerd op raciale achtergrond. Wat betreft het systematische aspect kampen de sociale wetenschappen met methodologische problemen. Overstrekking van definities en niet aantoonbare correlaties zijn gewoon slechte wetenschap.’

‘Neem nu discriminatie op de arbeidsmarkt. Als ik zonder context stel dat negen op de tien aangeworven sollicitanten blanke Amerikanen zijn, is je eerste reflex misschien dat er racisme in het spel is. Maar een wetenschapper zoekt naar bijkomende factoren. Hoeveel zwarte sollicitanten namen deel? Wat is het demografisch aandeel van minderheden in die streek? Welke attitudes houden werkgevers erop na? Dat is allemaal perfect te testen zonder in allesomvattende grote theorieën te vervallen. Die hebben tegenwoordig meer weg van ontegensprekelijke samenzweringstheorieën dan van zuivere wetenschap.’

U stelt in uw onderzoek ook dat zowel progressief-links als conservatief rechts het demografisch aandeel van verschillende minderheden aanzienlijk overschat.
Kaufmann: ‘Dat klopt. Wat we zien is dat beide ideologische kampen de grootte van minderheidsgroepen gemiddeld twee tot drie keer overschatten. Binnen die minderheidsgroepen zelf ligt de overschatting zelfs nog hoger. Dat is op zich een heel menselijke reflex. We vergroten vaak uit wat van de norm afwijkt en ons bezig houdt. Zo denkt de gemiddelde Republikein dat de migratie- en terreurcijfers veel hoger zijn dan ze in werkelijkheid zijn.  Voor een eerder progressief georiënteerde Democraat lijkt het dan weer alsof het racisme in de VS de pan uit swingt, terwijl dat eigenlijk goed meevalt.’

Het uitgangspunt van Whiteshift is nochtans dat minderheden een steeds groter stuk van de demografische koek vertegenwoordigen. Waarom zien we hen dan zelden aan de absolute top van universiteiten of  bedrijven?
Kaufmann: ‘Omdat onze Westerse maatschappij vroeger wél veel blanker was. Wat we vandaag zien, kan inderdaad de uitloper zijn van racisme in het verleden, maar het vertelt ons niet noodzakelijk iets over racisme vandaag. De transitie vraagt tijd. Ieren en katholieken hebben in de VS decennialang onder segregatie moeten leven. Ook voor hen was er geen plaats aan de bedrijfstop. Hun kerken werden zelfs afgebrand. Zie jij vandaag nog iemand een punt maken over het aantal katholieken in een machtspositie?’

Een katholiek kan zijn religieuze identiteit verbergen, een Afro-Amerikaan zijn huidskleur niet. In hoeverre gaat die vergelijking op in een land dat 55 jaar geleden nog volgens de Jim Crow-wetten leefde?
Kaufmann: ‘Het is niet zeker dat een verleden van oppressie op basis van uiterlijke kenmerken noodzakelijk tot de situatie van vandaag heeft geleid. Japanse Amerikanen werden tijdens de Tweede Wereldoorlog opgesloten in interneringskampen en hun bezit werd in beslag genomen. En ook al is er sinds het uitbreken van de coronacrisis sprake van meer anti-Aziatische sentimenten, veel Aziaten staan er in het Westen economisch en professioneel goed voor.’

Onterecht taboe

Volgens de Canadees verschoof de politieke focus vanaf de jaren zestig in de richting van identiteit. ‘Jarenlang heerste op de klassieke linkervleugel het marxistische idee dat de samenleving opgedeeld was in een onderdrukte arbeidersklasse en een onderdrukkende bezitsklasse. Tijdens de culturele omwentelingen en de dekolonisatiegolf van de jaren zestig werd die arbeidersklasse steeds vaker vervangen door raciale minderheden, terwijl de blanke meerderheid – vooral in de VS – de rol van de oude bourgeoisie op zich nam. Ik vergelijk het wel eens met een  SEGA-spelconsole. De ideologie blijft min of meer dezelfde maar de klassencassette gaat er uit en de identiteitscassette erin.’

Nochtans is die drang naar identiteit geen links monopolie. U pleit in uw boek zelf voor het destigmatiseren van de blanke identiteit. Wat bedoelt u daar precies mee?
Kaufmann: ‘We moeten de sociale constructie die ‘ras’ is, meer als een spectrum gaan bekijken in plaats van een klassieke tegenstelling tussen blank en zwart. Identificatie met een bepaalde bevolkingsgroep is op zich niet abnormaal. Mensen doen het al eeuwen om onderlinge relaties in stand te houden of cultuur door te geven. Het probleem schuilt in identificatie die zich afzet tegen wat men niet is.’

‘Iemand die zich vandaag rabiaat als blank identificeert omdat hij een hekel heeft aan zwarten, mag terecht racistisch genoemd worden. Maar mensen die zich met hun gemeenschap identificeren omdat ze van diens cultuur en geschiedenis houden, worden bijna in datzelfde hokje gestoken. Diezelfde problematisering zien we haast nooit bij minderheden waar een sterk identiteitsbesef door de linkerzijde als iets positiefs gezien wordt. Die dubbele standaard moet eruit.’

‘White pride’ of een sterk bewustzijn van de blanke identiteit wordt al snel aan extreemrechts gelinkt.
Kaufmann: ‘De ironie is dat wanneer identiteit toxisch wordt, extremen de enigen zijn die zich ermee bezig zullen houden. En wanneer enkel de extremen zich ermee moeien, ontstaat een taboe waardoor nog minder discussie mogelijk is. Zo kom je in een eindeloze spiraal terecht waarin niemand binnen de gematigde meerderheid een gevoelig thema nog wil aanraken.’

‘Hoe herover je dat dan? Een mooi voorbeeld is de Engelse St George-vlag die jarenlang populair was in extreemrechtse kringen tot op het EK voetbal in 1996 plots duizenden Britten, van afro’s tot Hindoestanen, met die vlag stonden te zwaaien. Plots werd de Engelse identiteit weer iets dat op een breder niveau gedeeld kon worden.’

In België krijgt het debat om data over raciale achtergrond bij te houden stilaan vorm. Een goede evolutie?
Kaufmann: ‘Als wetenschapper kan ik dat enkel toejuichen. In veel Europese landen rust nog een onterecht taboe op het concept “ras” terwijl mensen zich in de realiteit wel degelijk zo identificeren en organiseren. De logische vervolgvraag is dan of die data voor genuanceerd onderzoek gebruikt worden of een bepaalde agenda moeten dienen. Dat tweede geval steun ik uiteraard niet.’

U deinst er in dat geval als academicus niet voor terug de gecontesteerde term ‘woke’ te gebruiken. Wat verstaat u daaronder?
Kaufmann: ‘De heiligverklaring van groepen die historisch gezien gemarginaliseerd werden. Het uitgangspunt is dat de thema’s ras, gender en seksualiteit zo heilig zijn geworden dat een rationale discussie niet meer mogelijk is. Een bijkomend probleem is dat je gemarginaliseerde minderheden in bijna elk debat kan betrekken waardoor ook daar tegenspraak moeilijk wordt.’

Overdrijft u nu niet over de grootte en impact van die radicaal-progressieve groep?
Kaufmann: ‘Het gaat inderdaad om een kleine minderheid van de bevolking. Maar wel een minderheid die oververtegenwoordigd is in tal van instellingen zoals universiteiten, media en bedrijven. We onderschatten trouwens de kracht van het taboe. In een vergadering met dertig mensen is er maar één iemand nodig om een bepaalde beleidsbeslissing aan te stippen als “racistisch”. Niemand wil als “racist” bestempeld worden en dus zal iedereen zwijgen en instemmen. Het is zoals een zwerm vogels. Als één vogel van koers verandert, volgt de rest.’

Evolueren we in de diverse samenleving naar een maatschappij waarin op termijn minder nadruk ligt op etnische en raciale identiteit of zal het juist omgekeerd zijn?

Kaufmann: ‘Het kan denk ik moeilijk anders dan dat ras en etniciteit nog enkele decennia een grote politieke rol zullen spelen. De verhoudingen zijn aan het verschuiven. In West-Europa, maar ook in de VS zal de etnische meerderheid tegen het midden van deze eeuw een minderheid zijn geworden.’

‘Anderzijds zien we steeds meer gemengde koppels en kinderen wiens ouders een verschillende huidskleur of afkomst hebben. Het is niet ondenkbaar dat de nakomelingen van mensen die zich vandaag als zwart identificeren zich binnen enkele generaties als blank aanzien. In ons leven gaan we die depolarisatie niet meer meemaken, maar aan het begin van volgende eeuw denk ik dat afkomst en uiterlijk geen grote identitaire struikelblokken meer zullen zijn.’

[ARForms id=103]

Jef Cauwenberghs

Jef Cauwenberghs is freelancejournalist. Hij heeft een master in de Sociale en Culturele Antropologie en focust zich voornamelijk op de thema's: migratie, identiteit en cultuur van meer- en minderheden.