fbpx


Wetenschap
Wetenschap

De Munck en Torfs willen meer tegenspraak in het wetenschappelijk debat




In deze editie van Doorbraak Radio spreekt David Geens met historicus Bert De Munck en kerkjurist Rik Torfs. Zij schreven een open brief, samen met 25 artsen en wetenschappers, over de onmogelijkheid van wetenschappelijk beleid zonder tegenspraak. Open brief De belangrijkste boodschap van de open brief is dat er tegenwoordig een cordon sanitaire hangt rond de wetenschap. Er wordt zeer defensief omgegaan met kritiek van buitenstaanders, en dat is allesbehalve goed voor het wetenschappelijke en politieke debat. ‘De wetenschap grijpt,…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


In deze editie van Doorbraak Radio spreekt David Geens met historicus Bert De Munck en kerkjurist Rik Torfs. Zij schreven een open brief, samen met 25 artsen en wetenschappers, over de onmogelijkheid van wetenschappelijk beleid zonder tegenspraak.

Open brief

De belangrijkste boodschap van de open brief is dat er tegenwoordig een cordon sanitaire hangt rond de wetenschap. Er wordt zeer defensief omgegaan met kritiek van buitenstaanders, en dat is allesbehalve goed voor het wetenschappelijke en politieke debat. ‘De wetenschap grijpt, zeker sinds maart 2020, in op ons dagelijks leven, en op het politieke en publieke gebeuren,’ stelt De Munck. ‘Er is weinig ruimte om daar kritiek op te geven of om iets in vraag te stellen. Aangezien veel politieke besluiten bijna rechtstreeks voortvloeien uit keuzes gemaakt door wetenschappers, is het nochtans heel belangrijk dat je hierover kan debatteren en als leek vragen kan stellen.’

In extreme omstandigheden, zoals een pandemie, is het menselijk om bevestiging te zoeken. ‘De media poneren “experts zeggen”, dan komt een simpele stelling, en punt,’ legt Torfs uit. ‘Maar een dergelijk dogmatisch gebruik van de wetenschap is op lange termijn schadelijk.’ Cijfers zijn immers niet zomaar cijfers, maar hangen af van variabelen en parameters. Het is belangrijk voor wetenschappers om erover te waken dat vraagstelling en kritiek mogelijk blijven.

Er bestaat een groot spanningsveld tussen het functioneren van de wetenschap en wat publiek wordt gecommuniceerd. De media dragen een grote verantwoordelijkheid voor het creëren van een wetenschappelijke consensus. ‘Er bestaat wel consensus over de ernst van het virus, maar over hoe het te bestrijden helemaal niet,’ aldus De Munck. ‘Kijk maar naar de evolutie van de wetenschappelijke consensus het laatste jaar alleen al. Fundamentele dingen van maart 2020 gingen intussen op de schop door voortschrijdend inzicht binnen het wetenschappelijk onderzoek.’

Geloofwaardigheid van een feilbare wetenschap

Om geloofwaardig te zijn en te blijven, moeten wetenschappers enerzijds een duidelijk onderscheid maken tussen moraliserende vooronderstellingen en wetenschappelijke punten. Daarbij zouden ze een rangorde moeten vooropstellen qua belang voor de bevolking. Anderzijds moeten ze meer oog hebben voor methodologie. ‘Het is belangrijk voor een wetenschapper dat hij duidelijk stelt waarover hij zeker kan zijn en waarover hij twijfelt,’ stelt Torfs. ‘Inzicht geven in de interne keuken van de keuzes die je maakt als wetenschapper blijft een moeilijke kwestie,’ knikt De Munck. ‘De aannames en vooronderstellingen die dienen als basis voor de curves en voorspellingen, zouden open op tafel gegooid moeten worden. De discussie verschuift echter eerder naar wat werkt en wat er niet werkt.’

Tegelijk lijkt het steeds minder duidelijk wat er werkt. Er zijn meer studies, simulaties en vergelijkingen tussen landen dan ooit, maar er lijkt weinig correlatie te bestaan tussen de verschillende maatregelen en de curve. Om een debat mogelijk te maken, moet dergelijke onzekerheid naar buiten komen. ‘Onzekerheid is draaglijk, zolang ze duidelijk wordt aangebracht,’ aldus Torfs. ‘Maar mij valt tegen dat men het logisch beginsel cum hoc ergo propter hoc (letterlijk : ‘met dit, dus vanwege dit’ nvdr) te vaak toepast. Er gebeurt iets, bijvoorbeeld een daling van vastgestelde besmettingen bij jongeren. Onmiddellijk verklaart met dit dan door de sluiting van de scholen, maar het kan evengoed aan iets anders liggen. Er worden te makkelijk simplistische conclusies getrokken, zonder rekening te houden met de complexiteit van de wetenschap.’

Samenspel van factoren

‘Vóór corona hadden we sterk de indruk dat we ons leven konden beheersen, dat zekerheid een verworvenheid is’, legt Torfs uit. ‘Elk probleem had wel een oplossing. Nu is er veel onzekerheid en dat is lastig. Daarnaast kunnen sommige wetenschappers blijkbaar niet weerstaan aan de verleiding om de nodige zelfkritiek en wetenschappelijke rigueur op te geven in ruil voor een vedettenstatus. Deze pensée unique moeten we ter discussie durven stellen.’

‘Er heerst een dynamiek waarbij de media wetenschappers nodig heeft, maar de wetenschappers ook gretig ingaan op de uitgestoken hand van de media,’ bevestigt De Munck. ‘Ze maken daarbij echter soms kwalijke fouten.

Het wetenschapsbedrijf kent een aantal interne mechanismen die te maken hebben met reputaties, beoordelingen en beïnvloedingen. Het succes valt af te meten aan het aantal verwijzingen of het aantal keer dat een wetenschapper geciteerd wordt. Wetenschappers moeten scoren, en dat doe je vandaag niet door voorzichtig te zoeken naar een consensus, maar door gedurfde uitspraken te doen. Dit soort mechanismen vraagt om polarisering en het elkaar uitdagen via diametraal tegengestelde ideeën.

Tegensprekelijkheid in wetenschap én media

Er is een zwartwitbeeld ontstaan tussen wetenschap en fake news. ‘Als je vragen stelt over de wetenschappelijke consensus, word je beschuldigd van fake news,’ betreurt De Munck. ‘Nochtans zijn het zichtbaar maken van hoe wetenschap werkt en keuzes in vraag stellen iets helemaal anders dan pleiten voor fake news.’ Wetenschappelijke keuzes bepalen welke dimensie van de pandemie zichtbaar wordt. Virologen, psychologen, epidemiologen en immunologen tonen elk een andere realiteit. Telkens zullen de getrokken conclusies en de voorgestelde methodes om de pandemie te lijf te gaan verschillen.

‘Hyperspecialisatie kan leiden naar een verwerping van het holistisch perspectief als onwetenschappelijk,’ vindt Torfs. ‘Een wetenschapper gaat zich zo sterk voelen in zijn artificieel afgebakende terrein, dat hij de dwarsverbanden met andere disciplines weigert als waardevol te erkennen.’ Het is dringend tijd dat debat te voeren zodat wetenschappers zelf meer gaan nadenken over de politieke consequenties van hun keuzes.

Verkettering met morele argumenten

Er lijkt een oorlogslogica ontstaan te zijn, waar the powers that be geen tegenspraak meer dulden. ‘Stemmen die kritiek lieten horen, zoals Lieven Annemans, Mattias Desmet en Sam Brokken, werden publiekelijk verketterd en aan de schandpaal genageld,’ getuigt De Munck. Ze werden geframed, niet met wetenschappelijke argumenten, maar met morele argumenten. ‘Galilei werd ook op andere gronden wetenschappelijke veroordeeld,’ vult Torfs aan. ‘We zien wel voortschrijdend inzicht over bepaalde aspecten van dit virus, maar over de onderliggende antropologische gegevens helemaal niet. Reacties op tegenargumenten gaan van kwaadheid tot morele verontwaardiging. Ik ben echt geschrokken dat het zover is kunnen komen. Het is beangstigend dat de media daarin zijn meegegaan en dat de wetenschap zich te weinig heeft verzet.’

De open brief had het begin kunnen worden van een grotere discussie, maar kende weinig weerklank. De Vlaamse pers lijkt er nog niet rijp voor. Dat is echter buiten Doorbraak gerekend, waar andersluidende meningen een stem krijgen via de podcasts en de artikels op de website.

Auteur artikel: Lies Verlinden

Luister ook naar onze andere podcasts


[ARForms id=103]

David Geens

David Geens is IT-engineer en bestuurder en investeerder in verschillende vennootschappen. Bij Doorbraak focust hij zich op de audiovisuele activiteiten zoals de podcast en video interviews.

Dit artikel delen


Als abonnee kan u dit artikel gratis verspreiden via sociale media en doorsturen naar uw vrienden. Zij zullen dit artikel volledig kunnen lezen zonder abonnee te zijn of zonder een (proef)abonnement te nemen. Zij krijgen bij het lezen de vermelding dat dit artikel door u wordt aangeboden. Als u dit via email doorstuurt, wordt het emailadres van uw vriend niet genoteerd in de databank.

Commentaren en reacties


Kijk vooraf even op onze Spelregels en technische problemen
Commentaar open
Reacties - klik hier
Als ingelogde bezoeker kan u hier de reacties lezen en deelnemen aan het debat.
Reacties - klik hier
Als ingelogde bezoeker kan u hier de reacties lezen en deelnemen aan het debat.