fbpx


Politiek, Vlaamse Beweging

El Kaouakibi, Elchardus en de wil van het volk




Tijdje geleden dat ik nog van haar hoorde: Sihame El Kaouakibi. Uit het nieuws verdwenen en dus onbestaand. Zo vergaat de glorie der wereld… Maar kijk, ze heeft onlangs, helemaal alleen, een vers ziektebriefje aan het Vlaams parlement bezorgd. Tot eind februari mag ze thuisblijven. Haar verlof-met-afgetopte-wedde zal dan een half jaar hebben geduurd. Als haar ziekte blijft aanslepen wordt het misschien levenslange parlementswerkzaamhedenonbekwaamheid. Wat doet een normaal werkgever in zulke omstandigheden? Wel, hij stuurt een controlearts. Maar dat gaat…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Tijdje geleden dat ik nog van haar hoorde: Sihame El Kaouakibi. Uit het nieuws verdwenen en dus onbestaand. Zo vergaat de glorie der wereld… Maar kijk, ze heeft onlangs, helemaal alleen, een vers ziektebriefje aan het Vlaams parlement bezorgd. Tot eind februari mag ze thuisblijven. Haar verlof-met-afgetopte-wedde zal dan een half jaar hebben geduurd. Als haar ziekte blijft aanslepen wordt het misschien levenslange parlementswerkzaamhedenonbekwaamheid.

Wat doet een normaal werkgever in zulke omstandigheden? Wel, hij stuurt een controlearts. Maar dat gaat niet want het parlement betaalt weliswaar haar loon uit, maar is niet haar werkgever. Het parlement is een salaris uitbetalende edoch niet werkgevende instantie, zo heb ik het toch begrepen. In de krant stond dat de enige ware werkgever van een parlementslid het volk is, dat zijn vertegenwoordigers naar een halfrond stuurt om daar van gedachten te wisselen.

Lang geleden ook dat ik het Volk hoorde inroepen als verschoningsgrond om iets wel of niet te doen. Nog langer was het geleden dat het volk zomaar positief werd geciteerd. En vooral zonder begeleidende vragen over wie of wat dat volk nu eigenlijk wel mocht zijn.

Inderdaad, ooit, lang voor Sihames geboorte, was er een tijd dat het volk in verschillende contexten en met verschillende accenten steevast positief vermeld werd. Ik geef enkele voorbeelden die me hier te binnen schieten.

Vijfmaal het volk

Voor de flamingant Hugo Verriest, leraar van Albrecht Rodenbach en geestelijke vader van de Blauwvoeterie, was het volk gewoon ‘dàt volk’: het volk waarvan hij de geschiedenis kende, waarin hij leefde en dat hij wou verheffen uit de driedubbele miserie van het ‘Arme Vlaanderen’. Geen ander volk wilde hij, geen abstract volk, maar dàt volk; en het moest herleven.

Bert Brecht, die na de oorlog en na een lange ballingschap de DDR als woonplaats boven de Bondsrepubliek had verkoren, bedoelde met het volk zonder enig probleem het Duitse volk. Toen dat volk in 1953 staakte, merkte hij schamper op dat de DDR-regering zich maar een ander volk moest kiezen als ze er niet tevreden over was, implicerende dat, jawel, alle macht van het volk hoort uit te gaan.

Nog een voorbeeld, dat iedereen zich herinnert die het jaar 1973 bewust heeft meegemaakt. ‘El pueblo unido/jamas sera vencido’ was het lied van de bevrijdingsbeweging die na de moord op de Chileense president Allende en tijdens de dictatuur van Pinochet ondergronds moest gaan en wereldwijde sympathie verwierf.  Zolang het volk verenigd was, kon het nooit verslagen worden. Het verenigde volk. En dat volk is meestal één wanneer het erom gaat oligarchieën of dictaturen omver te werpen.

Voor de betogers die vanaf september 1989 in kerken en op pleinen in Leipzig en Berlijn het verdrukkende en moorddadige DDR-regime tartten en het met hun niet-aflatende acties ten val brachten, was het ook duidelijk: zij waren het volk, en niet de communistische partijcreaturen die hen voor ‘rowdies’ uitscholden. Neen, antwoordden ze, wij zijn geen rowdies, wij zijn het volk. Het volk dat zijn wij, en wij, wij zijn het volk.

En even later, toen kort na de opening van de Muur in oktober 1989 Oost- en West-Berlijners samen op straat ‘Wir sind ein Volk’ zongen, met de klemtoon op ‘ein’, kozen ze voor een volk dat wiedervereinigt wilde worden en dat de artificiële grens wilde slopen die het volk en de gemeenschap doormidden sneed. ‘Wir sind ein Volk’ staat zelfs op het Duitse 2 euro-stuk.

Onderbuik naar de mond praten

Maar sindsdien, na 1989? Niet veel meer gehoord van dat volk, tot Sihame er geheel onwillekeurig onze aandacht weer op vestigde – maar dan wel te midden van een politieke atmosfeer die het woord volk zo verdacht had gemaakt dat het nauwelijks nog mocht uitgesproken worden.

Inderdaad, volk is in diskrediet geraakt. Men mag het slechts opschrijven als er onnodige aanhalingstekens rond staan als prikkeldraad. In plaats van volk moest het ‘bevolking’ zijn – een term uit de administratie van de kadasters en de bevolkingsregisters die nooit de betekenissen van ‘volk’ kan vatten.

Wie dan toch om de een of andere reden het woord volk moest uitspreken, voegde er met wetende blik snel ‘völkisch’ aan toe, naar de volksideologie die verantwoordelijk zou geweest zijn voor de Tweede Wereldoorlog. In een overmoedige bui liet toenmalig CD&V-voorzitter Wouter Beke optekenen dat populisme voor hem gelijk stond met ‘de onderbuik van het volk naar de mond praten’ – een van zijn vele vieze malapropismen.[1]

Twee logica’s

In dit intellectueel klimaat verscheen Reset, het handboek van de volkssoevereiniteit, geschreven door de Brusselse socioloog Mark Elchardus. Het verraste dan ook iedereen die uit gewoonte en onnadenkend de rechtsstaat als het hoogste politieke goed beschouwt.

De centrale stelling ervan luidt dat sinds de Franse Revolutie twee opvattingen van democratie elkaar hebben bestreden. De eerste is de liberale logica van individuele rechten, les droits de l’homme et du citoyen. Voor liberalen is het hele bestel op deze rechten gebaseerd. Zoals hun naam het aangeeft, ijveren ze voor de vrijheid, maar dan vooral die van het individu. Rechten kwamen in de plaats van de ‘goddelijke bevelstheorie’ waarop het hele ancien regime had gesteund en waaraan de koning zijn absolute macht had ontleend. De plek van God stond leeg en de rechten kwamen ervoor in de plaats.

Elchardus vertelt hoe de Franse Assemblée twijfelde tussen zo’n rechtsstaatsysteem en het alternatief, dat namelijk omgekeerd alle rechten afleidde uit het bestaan van de gemeenschap en het volk. Dit gemeenschapsdenken had dan de basis moeten zijn voor de democratische logica van de volkssoevereiniteit. Had moeten, want de idee van de volkswil werd gedurende de negentiende en het grootste deel van de twintigste eeuw slechts met de mond beleden.

Greep op het leven

Tijdens en na de Franse Revolutie waren alleen de radicale verlichters en de contraverlichters voorstanders van deze echt ‘demo’-cratische optie. In Europa hebben we moeten wachten tot de arbeidersbeweging vooraleer de liberalen hun houding moesten aanpassen.

Slechts tijdens les trente glorieuses, grosso modo de dertig jaar tussen 1945 en 1975, kreeg het volk zijn zeg omdat de sociaaldemocratie ervoor zorgde dat het volk, zoals Elchardus dat zo krachtig uitdrukt, greep kreeg op zijn leven. Vanaf 1975 kwam er een liberale backlash die de welvaartsstaat en de welzijnsstaat verzwakte en die uitmondde in de volledige overwinning van het neoliberalisme wiens machtigste wapens zijn: de vrijheid van het individu en de daarmee samenhangende ontkenning van de gemeenschapsidee en de volkswil.

Reset!

Daarover, over deze ene complexe tegenstelling, gaat Elchardus’ boek. De ‘reset’ van de titel zegt dat de toestand van volkssoevereiniteit moet hersteld worden. In het vierde en laatste deel van zijn boek, ‘Van liberale naar communautaire democratie’ doet de auteur uitvoerig uit de doeken wat er moet gebeuren om dit doel te bereiken.

Op vier gebieden stelt hij drastische en inderdaad verrassende maatregelen voor. Migratie hoort aan banden gelegd, de kiezer moet zijn rechten terugkrijgen, rechters moeten ermee ophouden wetgever te spelen, en de mensenrechten horen niet meer in functie van het neoliberalisme te staan. Het komt erop neer dat de hiërarchie der machten in haar juiste volgorde hersteld moet worden, waarbij het parlement rechterlijke uitspraken kan toetsen en daarbij het laatste woord kan hebben. De volkssoevereiniteit, schrijft Elchardus, moet de uiteindelijke toetssteen van soevereiniteit worden.

Coalitie tegen de volkswil

Dat zijn boek door consequente liberalen wordt verworpen, is evident. Zij richten hun kritiek vooral op de vermeende ontmanteling van het recht die ze in Reset menen te ontwaren. Vooral de volkswil werkt storend op hun gemoed. ‘Van een liberale naar een communautaire democratie gaan, betekent de democratie vernietigen’, laat Open Vld-voorzitter Lachaert optekenen, waarmee hij de keuze op scherp stelt.

Ook van de Groenen kan men begrijpen dat ze dit boek afraden. Zij hebben immers van de politieke correctheid hun handelsmerk gemaakt, en dit boek is op alle gebieden die het behandelt zo incorrect als de hel.

Maar dat de partijen die beweren voor het volk op te komen niets moeten weten van een boek dat voor het volk opkomt, is mij een raadsel. Hoe linkser, hoe meer ze Reset verwerpen. In het socialistische tijdschrift Sampol staat niet alleen een onbeschoft en verward artikel van Louis Tobback (Elchardus doet taliban-voorstellen) maar ook een recensie-essay van drie ‘onderzoekers’ dat heel wat extreem-linkser klinkt dan de scheldpartij van Pa Back. En daar ziet de lezer de bekende liberale bezwaren tegen de volkswil opduiken. Plus ‘völkisch’ natuurlijk.

Maar ik weet en zeg het allang – Open Vld en PVDA: één front! Merci, Sihame.

[1] Piet Arfeuille (ed.), Recht zal zijn wat ik zeg!, Lannoo 2014, p. 70.

Luister ook naar onze andere podcasts


Jean-Pierre Rondas

De auteur is voorzitter van Stem in 't Kapittel vzw, de uitgever van Doorbraak