fbpx


Politiek

Rondas: Van Zwarte Zondag tot Elchardus’ Reset




Eind deze maand is het dertig jaar geleden dat het Vlaams Blok een bescheiden overwinning mocht vieren: het behaalde 10 % van alle Vlaamse geldig uitgebrachte stemmen. Vandaag betekent deze uitslag slechts een peulschil: àlle gevestigde en tricolore partijen halen nu zelf 10%, en zijn zelfs opgelucht als ze nog zoveel halen.[1] Toen was het een drama. Een of andere sluwe marketeer verzon er het etiket ‘Zwarte Zondag’ bij, opdat men het Nooit Zou Vergeten, maar vandaag moet ik u…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Eind deze maand is het dertig jaar geleden dat het Vlaams Blok een bescheiden overwinning mocht vieren: het behaalde 10 % van alle Vlaamse geldig uitgebrachte stemmen. Vandaag betekent deze uitslag slechts een peulschil: àlle gevestigde en tricolore partijen halen nu zelf 10%, en zijn zelfs opgelucht als ze nog zoveel halen.[1] Toen was het een drama. Een of andere sluwe marketeer verzon er het etiket ‘Zwarte Zondag’ bij, opdat men het Nooit Zou Vergeten, maar vandaag moet ik u eraan herinneren: Zwarte Zondag viel op 24 november 1991. En het is allemaal de schuld van Mark Elchardus.

Wijze experten

Dat kwam zo: van alle tricolore partijen verloren de socialisten het meeste stemmen aan hun gezworen xenofobe en separatistische vijand. Misschien wel een gegeven om even bij stil te staan dacht Frank Vandenbroucke, die ook toen al voorzitter was van de SP-sp.a-Vooruit. En hij bestelde een studie bij een comité van tien experten, in die tijd nog ‘wijzen’ genoemd, netjes verdeeld over vijf academici en evenveel middenvelders, met Luc Huyse – wie anders – aan het hoofd. De Brusselse socioloog Mark Elchardus was één van hen. En hij heeft het gevreten.

Heel ongebruikelijk kwamen deze specialisten al na enkele weken met een staat van bevinding, gedrukt en uitgegeven bij het toen al even onvermijdelijke Kritak.[2] Het was, zo bleek daaruit, niet de schuld van ’t kapitaal maar van de socialisten die al te gretig aan hun ‘derde weg’ (een paarse weg samen met de liberalen) aan het timmeren waren.  De kaft van het boekje staat vol tekst die inderdaad zo uit de pen van Elchardus kon gevloeid zijn. Er wordt gepleit tegen liberalisme en liberaal egoïsme, en tegen de individuele autonomie die als vrijheid wordt opgevoerd. Er wordt betreurd dat solidariteit eerst op meewarigheid, dan op cynisme en ten slotte op weerstand stuit.

Vieze ideeën

In het boekje zelf worden lelijke woorden gebruikt, en aangebrande vaststellingen worden zomaar op straat gegooid. Een hoofdstukje probeert bijvoorbeeld het stemgedrag van de oude en nieuwe Blokkers te verklaren uit wanhoopsracisme, een woord dat ik sindsdien nooit meer heb ontmoet[3] en dat beslist uit Elchardus’ koker komt. Verder bevat het boekje enkele prangende getuigenissen over de demografische evolutie – zal ik zeggen de ‘omvolking’? – van de Antwerpse Seefhoek (blz. 33-35 en 38-40), niet van de hand van Elchardus zelf maar dan toch in dit geschrift waaraan hij had meegewerkt. Intellectueel links heeft het hem nooit vergeven.

Voor dit journalistiek links moet je bij Paul Goossens zijn. Telkens als 68 verjaart nodigen de kranten hem uit om nog eens uitgebreid zijn rol in de splitsing van de unitaire Leuvense universiteit te ontkennen. Doordat De Morgen hem in 2018 samen met Mark Elchardus voor een dubbelinterview uitnodigde, werd het onderwerp plots Mark Elchardus zelf. Goossens laat zich gaan, spuwt het er allemaal eens goed uit en zet zichzelf te kijk. Met Elchardus spot je niet ongestraft.[4]

Volgens Goossens heeft Elchardus namelijk ‘een aanvaardbare uitleg gegeven aan vieze ideeën’. Elchardus zocht immers een verklaring voor het verlies van links in de multiculturele samenleving, en werd daardoor een van de belangrijkste aanstichters van het identiteitsdiscours (verwijt Goossens hem) en zelfs een van de grote pioniers van het identiteitsdenken in Vlaanderen. Nog volgens Goossens heeft Elchardus de identiteitspolitiek van de N-VA salonfähig gemaakt en heeft zo de N-VA ‘gededouaneerd’. Tot zover Goossens in 2018.

Schijnmunitie voor rechts

Dat is, bij uitbreiding, wat weldenkend links over het algemeen echt denkt. Dat bleek ook nog eens uit een open brief van ene Guy Redig (werkzaam aan de VUB), met overtuiging verspreid door Bart Caron en ondertekend door een groep academici waaronder enkele collega-sociologen zoals Rudi Laermans en een paar ‘gogen’ van de VUB.  Elchardus had namelijk in zijn column in De Morgen van 14 augustus 2020 bij een aantal kinderen en kleinkinderen van migranten een groeiende afkeer van onze samenleving geconstateerd, alsmede een toenemende bereidheid om deze afkeer gewelddadig te uiten. Tot daaraan toe. Maar hij had er een aanklacht aan toegevoegd tegen de wegkijkers, de verontschuldigers, de verexcuseerders die, ik citeer, ‘criminaliteit koesteren als een mensenrecht’. Hij hekelde de laksheid en de lafheid van wie zich telkens weer aan de kant van de herrieschoppers schaart, maar, voegde hij eraan toe, we kunnen ze wegstemmen uit onze parlementen.

Dàt was er te veel aan. Het kwam hem op de reprimande van Redig te staan, die daarmee samen met onder andere Bert Anciaux aangaf te (willen) behoren tot die wegkijkers. Zijzelf ‘contextualiseren’ immers en zien de oorzaken van achterstelling (bedoeld wordt: criminaliteit) zoals daar zijn:  ‘verkapt tot rabiaat racisme’, het ‘ontkennen van mechanismen die uitsluiting (re)produceren’ en ‘het ridiculiseren van positieve discriminatie als verpampering’ (sic). Maar dat waren Elchardus’ ernstigste vergrijpen nog niet. Veel erger was het feit dat hij ‘schijnmunitie’ leverde ‘voor de sluipschutters van uiterst rechts’; dat hij door zijn ‘destructieve interventie’ systematisch ‘roofbouw pleegde op de goede naam van de jongeren’; en dat hij door het ‘individueel schuldmodel’ te propageren bijdroeg aan negatieve sfeerschepping.

De bierkaai van de ontkenning

Daarmee hanteren Redig, Caron, Laermans en Anciaux de nefaste ‘koren-op-de-molen’- redenering, en scharen ze zich achter ‘de sociologie van de ontkenning’ zoals die door Elchardus aangeklaagd wordt in Reset  (blz. 212). En dat was in 2020. Deze mensen behoren tot de bierkaai waartegen Elchardus wil optornen. En de bierkaai spartelt tegen.

Aan deze kaai staan anno 2021 ook de bezorgde interviewers die de zogenaamd ex-linkse auteur tot spreken wilden brengen nog voor het boek Reset verschenen was. Hun mentaliteit is volkomen verklaarbaar door wat hier voorafging. Ze tonen allen een diepe bezorgdheid over Elchardus’ positionering. Waar stààt die man nu helemaal? Ik meng enkele van die bekommerde vragen dooreen, gesteld door Walter Pauli en Stavros Kelepouris. Zou u zichzelf nog links noemen? Hoe groot is de afstand nu tussen u en de oude kameraden van Vooruit? Wie u niet kent zou toch kunnen schrikken dat u de voormalige huisideoloog van de Vlaamse socialisten bent? Vindt u zelf niet dat uw voorstellen dicht bij die van de N-VA staan? Vooral wat migratie betreft staat u toch dicht bij Theo Francken? Om dan te eindigen bij de vraag die ze van het begin af aan hadden willen stellen: Hoever staat u nog af van het Vlaams Belang?

Dit alles wordt op onthullende wijze samengevat in het commentaar van Walter Pauli bij het interview dat hij van de auteur afnam (Knack 20 oktober 2021). Pauli schrijft dat Elchardus ‘het intellectueel en politiek tekort wil aantonen van de opvattingen die hun weerslag vinden in De Standaard, De Morgen, Knack, Apache en de VRT Nieuwsdienst’. Op zich klopt dit natuurlijk. Maar wat een verrassende blijk van zelfkennis, en wat een bekentenis wat betreft de totale eenzijdigheid van de politieke agenda van het Vlaamse persbestel en zijn commentariaat! Tegelijkertijd schrijft Pauli er niet bij welke opvattingen het wel zijn waarachter zich bijna alle kranten scharen en die door Elchardus gefileerd worden. Maar dat vergt lectuur van de 600 bladzijden van Reset, en morgen wacht weer een nieuwe deadline nietwaar.

Het warme woord

Sommige passages in Reset klinken wel ‘kil’, weet Pauli al bij voorbaat. Terwijl Elchardus wel schrijft over het ‘warme woord’, zijnde het woord gemeenschap, dat dan weer verfoeid wordt door bovengenoemde media altegader.

Dan is het toch interessanter te weten dat Elchardus eerst en vooral een sociaaldemocraat is; vervolgens een humanist;  dan een filosofisch materialist maar wel een waardengericht socioloog; een gemeenschapsdenker; en (zoals hijzelf zegt) by default een nationalist pro Vlaanderen omdat geen enkele andere beweging in staat is die ‘werkbare gemeenschap’ te behouden of te creëren die hij bedoelt. Wat betreft de gemeenschap is hij een evoluerend conservatief, een beetje zoals Roger Scruton. Waarin hij zich niet herkent is het links zoals het vandaag geworden is sinds de paarse experimenten en vooral sinds de vervelling van links tot een modieus minderhedensocialisme.

Maar dat was hoop ik al duidelijk geworden. Volgende keer een antwoord op de vraag waarom een tiental andere critici (die eveneens het boek Reset nog niet hadden gelezen) zo verrast waren over Elchardus opvattingen over de gemeenschap in dat boek. Wat hebben ze verzuimd dat ze die niet kenden?

[1] In 2004 zou het Vlaams Blok met 24% van de stemmen 32 zetels halen in het Vlaams Parlement.

[2] 24 november 1991. De betekenis van een verkiezingsuitslag. Kritak, Leuven, 1992.

[3] Behalve dan later bij Blommaert en Verschueren (Debating Diversity, 1998) die het woord zelf een uiting van racisme noemen.

[4] In De Morgen van 11 mei 2018. Interviewers waren Bart Eeckhout en Koen Vidal.

Luister ook naar onze andere podcasts


Jean-Pierre Rondas

De auteur is voorzitter van Stem in 't Kapittel vzw, de uitgever van Doorbraak

Dit artikel delen


Als abonnee kan u dit artikel gratis verspreiden via sociale media en doorsturen naar uw vrienden. Zij zullen dit artikel volledig kunnen lezen zonder abonnee te zijn of zonder een (proef)abonnement te nemen. Zij krijgen bij het lezen de vermelding dat dit artikel door u wordt aangeboden. Als u dit via email doorstuurt, wordt het emailadres van uw vriend niet genoteerd in de databank.

Commentaren en reacties


Kijk vooraf even op onze Spelregels en technische problemen
Commentaar open
Reacties - klik hier
Als ingelogde bezoeker kan u hier de reacties lezen en deelnemen aan het debat.
Reacties - klik hier
Als ingelogde bezoeker kan u hier de reacties lezen en deelnemen aan het debat.