fbpx


Geschiedenis

Een treurig verhaal van terreur en vernieling

Titel
Een treurig verhaal van terreur en vernieling
Auteur
Pierre Buyle
Uitgever
De Blauwe Tijger
ISBN
978-94-92161-38-3
Aantal bladzijden
522
Prijs
€ 25

Ofschoon De Blauwe Tijger tot nu toe geen fictie uitgaf (op één vertaalde Franse roman na), werd aan deze koers een opvallende wending gegeven. Voor het eerst geeft Tom Zwitser een in het Nederlands geschreven roman uit: De Gifmenger van Pierre Buyle. Meer dan 500 bladzijden lang sleurt het verhaal de lezer mee door de beginjaren van de 7e eeuw in het exotische kader van het heidense Arabië en het christelijke Abessinië (vandaag Ethiopië). Ver in de achtergrond woedt de oorlog tussen Byzantium en het Perzische Rijk. De verteller, Amoz de Jood, belandt door spelingen van het lot in deze woeste wereld en komt er in contact met een zekere Khadija en haar man, Mammet. Ook zij is Jodin, en hier rijst al meteen de eerste vraag. Wordt er een loopje genomen met de ‘werkelijkheid’? Nochtans was de lezer discreet gewaarschuwd: hij heeft een bewerking van een ‘oud Arabisch geschrift’ in handen. Het oude procedé van ‘manuscript in een fles gevonden’ wordt op een briljante wijze toegepast. Buyle schudt heftig aan de appelboom der aangenomen zekerheden. Hij vergelijkt zichzelf met Sheherazade, die tegen de sadistische en moorddadige koning Shariar (nomen et omen…) zegt: ‘Alleen het allerschoonste is waar, o koning, al het andere is vals.’ Het herinnert aan de Joodse cineast Garbarski, die in zijn film Le Tango des Rachevski aankondigde dat zijn verhaal ‘een waar verhaal is en wat niet volledig waar is, desondanks klopt’. Verteller, schrijver of cineast, alle drie regisseren zij hun werk en brengen aldus een andere waarheid naar voren, een waarheid van een andere orde dan het slaafs herhalen van de overlevering. En laten we meteen maar duidelijk stellen dat elke allusie op ‘alternative facts’ bespottelijk en misplaatst is en slaat als een tang op een varken (om in de sfeer te blijven). Het is legitiem om te fabuleren wanneer dit de leugens ontmaskert.

De kern van het verhaal staat in het opschrift van de roman. ‘Een valse profeet is opgestaan om beweringen te verkondigen die niet ernstig te nemen zijn,’ aldus de achtste-eeuwse monnik Johannes Damascenus. Maar wie is nu die Gifmenger, kan men zich afvragen, is het M(oh)ammet of Nastur, zijn kwade genius, de Slang? Zowel de ene, als de andere, is de complexe mulischiaanse boodschap. Maar de aanstichter is wel Nastur. Hij manipuleert Mammet die achtervolgd lijkt door het noodlot: een miserabele jeugd als weeskind, uitgebuit, berooid, ondergeschikt aan zijn vrouw, en op de koop toe sterven zijn enige twee zonen. Alleen meisjes resten hem en dat is in premoderne maatschappijen een ware ramp, zoals iedereen weet. Mammet zoekt antwoorden en Nastur leidt hem in de bekoring van de godsdienst en de bovenaardse verwachtingen. Het gif werkt. Mammet is op sleeptouw genomen tot het punt waar hij alleen verder moet, want de kwade Genius sterft. Maar Mammet heeft zijn les geleerd. Het mechanisme van de misleiding en de theoterreur staan hem nu duidelijk voor ogen. Dan is de roman al twee derden gevorderd want het tempo is traag, zoals de Oriënt. Het Kwaad groeit geleidelijk, het gif verspreidt zich langzaam en onweerstaanbaar. En dan barst alles los. Bij Amoz en Khadija die elkaar van meet af aan intellectueel al gevonden hadden in hun rationele afwijzing van religie, laait nu ook het vuur van de passie op, na de brand van de Kaäba.

Maar eer het zover is, reist de lezer mee naar de Rode Zee, belandt er in bordelen en op slavenmarkten, verkent Abessinië, dorre woestijnen en groene hooglanden met een christelijk klooster, waar Mammet omzeggens de stiel leert. Hij is er getuige van schaamteloze schriftvervalsing, de macht van de abt of aboena en zijn decorum, zijn ensceneringen, de wierook en de gezangen, de sluwe manipulatie der eenvoudigen met alle parafernalia van het Hogere, van de überirdische Hoffnungen, zoals het andere opschrift vermeldt in het citaat van Nietzsche.

Mammet sticht brand in Mekka, waarna de verbolgen Khadija besluit zich terug te trekken in het zuiden, in een moeilijk toegankelijk paradijselijk oord, Oebara genaamd, een soort rabelaisiaanse abbaye de Thélème, gewijd aan de wetenschap en de muziek, een natuurlijke burcht, de utopie van het ware Arabia Felix, immuun voor de dwaasheid van de wereld. Want dwaasheid is er genoeg daarbuiten. De wolven zijn los. Mammet moet vluchten uit Mekka, neemt de macht in Yathrib, legt zijn waandenkbeelden op via gesimuleerde epilepsie-aanvallen waarvan hij iedereen laat geloven dat het openbaringen zijn van de engel Gabriël. Alleen de nuchtere en slimme Joden weten wel beter en zij lachen de baarlijke nonsens weg, tot woede en wraak van Mammet. De terreur heerst, gebied na gebied wordt veroverd, geplunderd, onderworpen en getiranniseerd door de geloofsobsessie. Oude tempels worden vernield en wie zich niet wil onderwerpen hangt het koude beulszwaard boven het hoofd.

Lees en huiver hoe het oude Arabië gekraakt wordt als een oude zeeschildpad in de muil van een haai. Hier eindigt de roman, wat dan volgt is geschiedenis, een treurig verhaal van terreur en vernieling. Lees en ‘schrei bittere tranen over alle verloren tijd’, zoals dichter Benno Barnard het uitdrukte.

Het boek De gifmenger wordt op 11 mei voorgesteld in Gent, in aanwezigheid van Etienne Vermeersch en Wim Van Rooy. Hier vindt u meer info en kunt u zich aanmelden.

Aangeboden door de Vrienden van Doorbraak


steun doorbraak

Dit artikel wordt u aangeboden door de Vrienden van Doorbraak

Door een jaarlijkse of maandelijkse bijdragen financieren de Vrienden van Doorbraak de publicatie van de gratis toegankelijke artikels op doorbraak.be. Onze vrienden krijgen ook korting in de Doorbraak winkel en exclusieve uitnodigingen.

Hartelijk dank voor uw steun als Vriend van Doorbraak.

Wim van Rooy

Dit artikel delen of afdrukken




Commentaren en reacties


Kijk vooraf even op onze Spelregels en technische problemen
Reacties - klik hier
Op dit artikel zijn reacties uitgeschakeld op vraag van de auteur.
Talk