fbpx


Buitenland

Rusland reconstrueert Fins doorgangskamp WOII: ‘Journalisten vragen of het een soort Disneyland wordt’




Door de nadruk op de Duitsers zou het bijna vergeten worden, maar ook andere landen, waaronder Finland, streden mee tegen Rusland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Van 1941 tot 1944 bezetten Finse troepen Karelo-Finse Sovjetrepubliek. Op last van opperbevelhebber Carl Gustaf Mannerheim richtten ze er interneringskampen op voor de Russische burgerbevolking. Hoger sterftecijfer dan Duitse kampen Het eerste kamp werd op 24 oktober 1941 bij Petrozavodsk in bedrijf genomen. In tegenstelling echter tot de Duitse kampen was het doel van de…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Door de nadruk op de Duitsers zou het bijna vergeten worden, maar ook andere landen, waaronder Finland, streden mee tegen Rusland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Van 1941 tot 1944 bezetten Finse troepen Karelo-Finse Sovjetrepubliek. Op last van opperbevelhebber Carl Gustaf Mannerheim richtten ze er interneringskampen op voor de Russische burgerbevolking.

Hoger sterftecijfer dan Duitse kampen

Het eerste kamp werd op 24 oktober 1941 bij Petrozavodsk in bedrijf genomen. In tegenstelling echter tot de Duitse kampen was het doel van de Finnen niet zozeer de massale vernietiging van de gevangenen, maar isolatie en deportatie. De Finnen wilden voorkomen dat de Russische bevolking partizanen zou ondersteunen en door opsluiting van ‘niet-Finse volkeren’ de weg vrijmaken voor het inlijven van een etnisch zuiver Oost-Karelië bij Finland.

Het gebruik van gratis arbeidskrachten speelde eveneens een belangrijke rol. Door ondervoeding, slopende arbeid in de bosbouw (voor alle gevangenen vanaf vijftien jaar) en barre omstandigheden was er een zeer hoog sterftecijfer onder de gevangenen. De Russische burgerbevolking werd niet alleen in Karelië, maar ook in het bezette gebied rondom Leningrad opgepakt. In totaal zaten ongeveer 50.000 Russen, waaronder kinderen, vrouwen en bejaarden, gevangen in de kampen. Volgens uiteenlopende bronnen overleden er tussen de 4 000 en 7 000 van hen aan honger en mishandeling.

Privéarchief Natalia Abramova

Natalia Abramova, directrice van open Mogelijkheden

Herinneringseducatie

De Russische non-profitorganisatie Open Mogelijkheden legt momenteel de laatste hand aan de reconstructie van een Fins doorgangskamp. Een hoofdgebouw, vier barakken en bijhorende wachttorens bevinden zich in een recreatiegebied bij het dorp Vatnávalok, 80 kilometer ten noorden van Petrozavodsk. Doel van het project is het leven van alledag in de Finse kampen van 1941 tot 1944 te tonen aan scholieren uit Karelië, Sint-Petersburg en omstreken.

Onze reporter sprak op 18 november met Natalia Abramova, directeur van Open Mogelijkheden.

Het project wordt ondersteund met 2,8 miljoen roebel (omgerekend 31 000 euro) uit het presidentiële subsidiefonds. Hoe is dat in zijn werk gegaan?
‘Onze non-profitorganisatie diende een verzoek in bij het presidentiele subsidiefonds waarin we ons project uitvoerig voorstelden. Na een expertise en afweging van de financiële aspecten werd de subsidie toegezegd. De hele procedure nam ongeveer vijf maanden in beslag.’

Waarvoor wordt het geld gebruikt?
‘We hebben barakken die in 2019 als decor voor de oorlogsfilm Vesoeri werden gebruikt naar het recreatieterrein overgeplaatst. Ook werden extra wachttorens gebouwd en een barak ingericht met voorwerpen uit het dagelijkse kampleven. Het meeste geld zal echter worden geïnvesteerd in het programma voor de scholieren.’

Privéarchief Natalia Abramova

Bouw wachttoren Fins doorgangskamp.

Hoe gaat het programma voor de scholieren er uitzien?
‘We laten een documentaire zien en de scholieren bezichtigen onder leiding van een gids het terrein. Voor overnachting staat een groot vakantiehuis op het recreatieterrein ter beschikking.’

Zijn er ook voormalige gevangenen bij het project betrokken?
‘We hebben ons laten consulteren door voormalige gevangenen uit de Finse kampen. Ook zullen ex-gevangenen de scholieren te woord staan bij de rondleiding.’

Bestaat er op het moment onder scholieren nog interesse voor de Tweede Wereldoorlog?
‘Ja, maar anders dan bij ons destijds. Vroeger kwamen op school nog oorlogsveteranen spreken. Later kreeg dan elke scholier een veteraan toegewezen waar briefcontact mee bestond. Dat is nu helaas niet meer het geval, omdat er nog zo weinig oorlogsveteranen zijn. De scholieren schrijven ook nauwelijks nog brieven. Desondanks bestaat er interesse aan de geschiedenis van onze regio. Het moet allemaal veel met snelle beelden zijn en gaat anders, maar de interesse is aanwezig.’

Geen klinieken maar concentratiekampen

Zijn er ook reacties van Finse kant?
‘Een Finse radiozender maakte een uitzending over het project. Ook voor hen is het een onderdeel van de geschiedenis. We hebben eveneens aanvragen voor groepen scholieren uit Finland.’

Nadat op 14 november de reconstructie van het Finse doorgangskamp op het Russische nieuws was en er gesproken werd over een ‘patriottisch programma voor de jeugd’ brak een ware shitstorm uit: Novaja Gazeta (oppositiekrant, eigendom van oligarch Aleksandr Lebedev en Michail Gorbatsjov, met financiële ondersteuning van onder andere de Nederlandse overheid) schreef op 18 november: ‘Dit staatsproject creëert een kunstmatig conflict met onze buren. De Finnen begrijpen niet waartoe dit alles moet dienen. We hebben hier te maken met een eenzijdige historische politiek die enkel op zoek is naar een vijand. En dat is het gevolg van een zwakke overheid die het geloof in zichzelf kwijt is.’

Radio Svoboda (gefinancierd door de Amerikaanse regering) pakte uit met een artikel onder de titel ‘kinderen van jongs af aan laten wennen aan gevangenisbritsen’ waarin tweets worden weergegeven die het project zonder uitzondering veroordelen: ‘Poetin schenkt de Karelische kinderen geen jeugdkamp, geen sanatorium, daar hebben we er hier geen één van, geen kinderkliniek (gedurende de afgelopen twintig jaar is er geen enkele kliniek gebouwd) – maar een concentratiekamp.’

Wat zegt u van de kritiek dat er een budget is voor de reconstructie van een Fins kamp, maar het bestaan van kampen tijdens de stalinistische repressies zo veel mogelijk wordt verzwegen in Rusland?
‘Ik heb het gelezen en snap de kritiek niet. Als non-profitorganisatie houden we ons bezig met ons eigen project dat een heel specifiek aspect van de geschiedenis behandelt. We zijn niet verantwoordelijk voor het bouwen van kinderklinieken. Als iemand een kamp uit de tijd van de repressies onder Stalin wil nabouwen, kan hij met zijn project aankloppen bij het presidentiële subsidiefonds. Er bestaat voor zover ik weet vrijheid van meningsuiting in ons land. Dus ik zie niet in waarom dat niet zou kunnen. Wij kunnen echter niet alle thema’s tegelijkertijd aanpakken.’

Privéarchief Natalia Abramova

Reconstructie Fins doorgangskamp.

Herstelbetalingen

Wat is de boodschap die u wilt uitdragen? Bestaat het gevaar dat u een nieuw vijandbeeld creëert?
‘Wij willen in geen geval schuldigen gaan aanwijzen. Kinderen zijn niet verantwoordelijk voor de wandaden van hun ouders en grootouders. Met de reconstructie willen we de scholieren van nu laten zien dat er in een oorlog geen winnaars en verliezers zijn. Degenen die lijden zijn de kinderen, oude mensen, vrouwen. Dat is de boodschap achter ons project.’

Er waren ook hele jonge kinderen geïnterneerd in de Finse kampen?
‘Ja, ik heb gesproken met een vrouw die anderhalf jaar was toen ze in het kamp zat. Ze wist er zelf natuurlijk niets meer van, maar haar moeder had het haar vaak genoeg verteld. De vrouw reageerde zeer positief op ons initiatief.’

Heeft Finland net als Duitsland voormalige kampgevangenen uit de Sovjet-Unie een financiële ondersteuning aangeboden?
‘Daar was zeer kort geleden sprake van. De ‘Karelische vereniging voor minderjarige gevangenen van fascistische concentratiekampen’ had een verzoek ingediend. Voor zover ik weet, loopt die procedure nog. Maar tot dusver is er nooit schadevergoeding aan ex-gevangenen uitbetaald.

(In 2004 schreef de vereniging reeds een brief met het verzoek om een financiële compensatie voor de voormalige gevangenen aan Tarja Halonen, de toenmalige presidente van Finland. Halonen wees er in haar antwoord op, dat Finland volgens het verdrag van Parijs van 1947 herstelbetalingen aan de Sovjet-Unie had gedaan en de Finse wetgeving niet voorziet in betalingen aan afzonderlijke burgers, nvda.)

Oorlog is vreselijk

Had u rekening gehouden met de negatieve reacties op het initiatief?
‘Helemaal niet. Ik word momenteel platgebeld door journalisten die willen weten of de kinderen zelf met een machinegeweer op de wachttoren kunnen staan. Of de scholieren in de barakken mogen kaarten. Of het een soort Disneyland wordt waar ze gevangenisje kunnen spelen. De mensen lezen alleen de titel van een artikel en trekken dan zeer voorbarige conclusies. Het voornaamste dat we willen laten zien is dat oorlog iets vreselijks is. En dat het nooit meer mag gebeuren dat onschuldige mensen en kinderen worden opgesloten in kampen.’

Galina Sanko

Fins concentratiekamp in Petrozavodsk op 29 juli 1944, 1 dag na de bevrijding.

In 2005 gaf de ‘Karelische vereniging voor minderjarige gevangenen van fascistische concentratiekampen’ een boek uit met het relaas van ex-geïnterneerden van de Finse kampen. Arkadi Jaritsyn uit Petrozavodsk vertelt: ‘Sinds de bevrijding zijn vele jaren voorbijgegaan, maar ook nu nog, als ik mijn ogen sluit, zie ik de prikkeldraadhekken en wachttorens voor me. Voor me lopen vrouwenskeletten, uitgemergelde mannen, kinderen met uitpuilende ogen, gekleed in lompen. Ik zie weer het vreselijke bord met de waarschuwing dat bij de minste overtreding geschoten wordt.

Uit een van de huizen verderop wordt afschuwelijk geschreeuwd. Daar worden mensen gemarteld. Mensen die de wetten van het kamp hadden overtreden of waarvan de bewaker meende dat ze dat hadden gedaan. De nieuwe beulen weken niet terug voor de schaamte van de meisjes, het gehuil van de kinderen, ze rukten de kleren van hun slachtoffers en sloegen ze bont en blauw met zwepen. Iedere gevangene kon ten prooi vallen aan de willekeur van de bewakers.’

Ardy Beld