fbpx


Geschiedenis, Politiek

Volksunie staakt medewerking aan grondwetsherziening

Stapstenen naar een staatshervorming (6)


staatshervorming

Met de indiening van wetsontwerp ‘125bis’ over het werkingsgebied van de gewestelijke economische raden en de goedkeuring door de Senaatscommissie voor de Herziening van de Grondwet van wetsontwerp 125 over de oprichting van die raden, was op 21 mei 1970 de politieke hemel opgeklaard en weer vaart in de eerste staatshervorming gekomen. Op 26 mei begon de voltallige Senaat met de behandeling van de ‘communautaire’ grondwetsbepalingen. Het nieuwe artikel 32bis, over de indeling van Kamer en Senaat in een Nederlandse…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Met de indiening van wetsontwerp ‘125bis’ over het werkingsgebied van de gewestelijke economische raden en de goedkeuring door de Senaatscommissie voor de Herziening van de Grondwet van wetsontwerp 125 over de oprichting van die raden, was op 21 mei 1970 de politieke hemel opgeklaard en weer vaart in de eerste staatshervorming gekomen.

Op 26 mei begon de voltallige Senaat met de behandeling van de ‘communautaire’ grondwetsbepalingen. Het nieuwe artikel 32bis, over de indeling van Kamer en Senaat in een Nederlandse en een Franse taalgroep, raakte vlot goedgekeurd.

Bijzondere meerderheid

Bij de stemming over artikel 38bis, over de bijzondere meerderheid, liep het alweer mis. De tekst die de Senaatscommissie had goedgekeurd, bevatte twee varianten: ofwel twee derde van alle stemmen, ofwel de meerderheid van de stemmen in elke taalgroep, voor zover de meerderheid van de leden van elke taalgroep aanwezig is. De liberale partij (PVV) stelde voor om beide formules samen te voegen.

Voor de goedkeuring van een wet met een bijzondere meerderheid zou dus nodig zijn: ‘ten minste twee derde van de stemmen én de meerderheid van de stemmen in elke taalgroep van elke Kamer, voor zover de meerderheid van de leden van elke taalgroep tegenwoordig is’.

Met die dubbele voorwaarde wilden de liberalen voorkomen dat de CVP, de PSC en de BSP, die toen een ruime meerderheid in beide taalgroepen hadden, nog lange tijd de sleutel van de bijzondere meerderheid in handen zouden hebben.

Alternatieve oplossing

De meerderheidsfracties stemden het liberale voorstel weg. De mistevreden liberalen stemden daarop, zoals de Volksunie, tegen artikel 38bis, waardoor het niet de tweederdemeerderheid kreeg en dus verworpen was.

Senator en algemeen CVP-PSC-voorzitter Robert Houben toverde een oplossing uit zijn hoed: laten we artikel 38bis vallen en in elk grondwetsartikel waarin van een bijzondere meerderheid sprake is, afzonderlijk bepalen waaruit die bijzondere meerderheid bestaat. De meerderheidsfracties gingen er mee akkoord.

‘Rex vaincra’

Nu de PVV-fractie genoegdoening had gekregen, konden met haar steun in de daaropvolgende weken weer enkele grondwetsartikelen passeren, onder meer over de taalpariteit in de ministerraad, de erkenning van drie cultuurgemeenschappen en de indeling van het grondgebied in vier taalgebieden.

De bespreking van artikel 59bis, over de oprichting en de bevoegdheid van de Nederlandse en de Franse Cultuurraad, die op 9 juni begon, kende een incidentrijk verloop. Tijdens de stemming in de avondzitting van 11 juni liep het helemaal uit de hand. In het tumult schreeuwde iemand ‘Rex vaincra’. Toen Maurice Bologne (RW) het woord niet kreeg en slaags dreigde te geraken met enkele collega’s, zag Senaatsvoorzitter Paul Struye (PSC) zich genoodzaakt de vergadering te sluiten.

‘Verregaande aderverkalking’

Tijdens de volgende vergadering, op 16 juni, diende de CVP een amendement in om de Cultuurraden fiscale bevoegdheid te geven. Die ochtend hadden de senatoren in De Standaard en Le Soir kunnen lezen dat het initiatief daags voordien was besproken op een ‘geheim’ partijberaad in het kasteel van Steenokkerzeel. Volgens de kranten waren daar onvriendelijke woorden gevallen over de socialistische coalitiepartner – de BSP-leiding leed volgens CVP-jongerenvoorzitter Wilfried Martens aan ‘verregaande aderverkalking’…

Bij de stemming werd het CVP-amendement verworpen; enkel de Volksunie keurde het mee goed. Het nieuwe artikel 59bis werd met een comfortabele tweederdemeerderheid aangenomen. De rooms-rode meerderheid had vooraf het PVV-amendement aangenomen dat voor de goedkeuring van de uitvoeringswet de ‘gecombineerde’ bijzondere meerderheid nodig was (meerderheid in elke taalgroep én tweederdemeerderheid in het totaal).

Voor het nieuwe artikel 59ter, over de Cultuurraad voor de Duitse Cultuurgemeenschap, was er die dag zelfs eenparigheid van ja-stemmen.

‘SA marschiert’

De namiddagvergadering van 18 juni verliep andermaal tumultueus. De Volksuniefractie,  de onstuimige voorzitter Wim Jorissen op kop, trok fel van leer tegen de erkenning van Brussel als derde gewest en tegen de mogelijkheid de zes Voergemeenten uit de provincie Limburg te lichten en een apart statuut te geven, en kreeg het aan de stok met de andere partijen. In het over-en-weer-geroep waren ‘SA marschiert’, ‘Fascistes’ en ‘Volksunie buiten’ te horen.

Toen VU-senator Edgard Bouwens, die met zijn koptelefoon begon te hameren, slaags raakte met een zaalwachter, werd de vergadering geschorst. Na de hervatting deelde voorzitter Struye mee dat hij beslist had om Bouwens tijdelijk uit de vergaderzaal te zetten. Daarop verliet de hele Volksuniefractie het halfrond.

Belastingbevoegdheid

Diezelfde dag ging het er ook in de Kamer van Volksvertegenwoordigers eventjes heftig aan toe.

De volksvertegenwoordigers hadden op 28 mei ingestemd met een eerste pakket ‘technische’ grondwetsbepalingen en met onder meer het nieuwe artikel 108bis, over de agglomeraties en federaties van gemeenten. Ze zouden op 18 juni opnieuw over enkele grondwetsbepalingen stemmen.

Vóór de stemming over de wijziging van artikel 110, om de drie gewesten, de agglomeraties en de federaties van gemeenten belastingbevoegdheid te geven, verklaarde Renaat Van Elslande (CVP) dat zijn fractie een amendement van de Volksunie zou steunen om ook aan de drie cultuurgemeenschappen fiscale bevoegdheid toe te kennen.

Babylon en Cools

Zijn mededeling lokte minutenlang fel protest uit op de banken van de socialistische coalitiepartner. In het tumult schreeuwde Jos ‘Kop’ Van Eynde, bijgenaamd De Polderbizon, dat hij er zijn buik van vol had. Zaalwachters moesten tussenbeide komen om te verhinderen dat de flamboyante Mik Babylon (Volksunie) op de vuist ging met de al even vurige Waalse socialistische vicepremier André Cools.

Na een lange schorsing besliste de meerderheid de stemming over artikel 110 een week uit te stellen. Van de tussentijd zou de regering gebruik maken om de CVP op andere gedachten te brengen.

Streep door de rekening

Vooraleer de week om was, kreeg het al twee jaar slepende grondwetsherzieningsproces een zoveelste nieuwe wending. Die dag kwam de partijraad van de Volksunie bijeen, het belangrijkste orgaan tussen twee congressen, om de grondwetsherziening te evalueren. De balans viel negatief uit: de Vlamingen kregen geen volwaardige autonomie en gaven met de erkenning van Brussel als derde gewest, de grondwettelijke grendels (bijzondere meerderheid en alarmbel) en de pariteit in de ministerraad te veel toe aan de Franstaligen.

De partijraad besliste daarom dat de Volksuniefracties in de Kamer en de Senaat niet langer zouden deelnemen aan bespreking van en stemming over de grondwetsherziening.

Met hun ‘boycot’ trokken de Vlaams-nationalisten een lelijke streep door de rekening van eerste minister Gaston Eyskens. Voor het slagen van ‘zijn’ grondwetsherziening had de sluwe vos op wisselende meerderheden kunnen rekenen: nu eens de steun van de Volksunie, dan weer die van de PVV. Voortaan was hij exclusief aangewezen op de medewerking van de liberale partij. Omdat die sterk verdeeld was tussen Vlamingen, meer gematigde Walen en rabiaat-francofone Brusselaars, was dat voor Eyskens een allesbehalve gunstig vooruitzicht.

Dit is deel zes van een reeks. Lees hier deel 1 | 2 | 3 | 4 | 5.

Mark Deweerdt

Mark Deweerdt (1952) was journalist bij De Standaard en De Financieel-Ekonomische Tijd/De Tijd, en schreef als kabinetsmedewerker toespraken en teksten voor Yves Leterme, Kris Peeters, Herman Van Rompuy en Geert Bourgeois.