fbpx


Economie, Klimaat

Stroomprijzen mogen en kunnen niet dalen door zelfbediening

Energiecrisis is de schuld van manipulatie en slecht beleid



De Europese Commissie en nationale politici wijten de energiecrisis hetzij aan de sancties tegen Rusland, hetzij aan de prijs van gas door Russische machinaties. Niets is minder waar. De energiecrisis is hoofdzakelijk van eigen EU-makelij. De astronomische prijzen zijn gewoon het perverse effect van jarenlange prijsmanipulaties, waarbij geen rekening werd gehouden met gas. De Europese Unie (EU) maakt stroom duur door te doen alsof er marktwerking is en de prijs beantwoordt aan een vraag en aanbod. Door stroomprijs via een…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De Europese Commissie en nationale politici wijten de energiecrisis hetzij aan de sancties tegen Rusland, hetzij aan de prijs van gas door Russische machinaties. Niets is minder waar. De energiecrisis is hoofdzakelijk van eigen EU-makelij. De astronomische prijzen zijn gewoon het perverse effect van jarenlange prijsmanipulaties, waarbij geen rekening werd gehouden met gas.

De Europese Unie (EU) maakt stroom duur door te doen alsof er marktwerking is en de prijs beantwoordt aan een vraag en aanbod. Door stroomprijs via een ‘beurs’ te bepalen, manipuleren enkele energiebedrijven de prijs van iedereen. Dat is geen vrije markt maar zelfbediening.

De grote schuldige is het marginal pricing system voor stroom (elektriciteit) van de Europese Unie. Bij dat systeem bepaalt de prijs van de duurste productiemethode, de prijs van alle stroom. De prijs is een kortetermijnprijs, maar door het systeem zijn energieproducenten niet geneigd om langetermijnprijzen na te streven.

Marktwerking?

Het excuus van de Europese Unie en gesubsidieerde ‘experten’ is dat de markt werkt en het allemaal een kwestie is van vraag en aanbod. Klopt dat? De theorie gaat als volgt: als producent A efficiënt is en aan 10 euro produceert en producent B inefficiënt of met fossiele brandstoffen aan 50 euro produceert, dan zullen beiden hun stroom aan meer dan 50 euro gaan verkopen. Want A heeft geen reden om goedkoper te verkopen dan de minimumprijs van B.

Die theorie klopt enkel als de vraag groter is dan de volledige productie van A (zo niet, dan gaat B failliet). Bij een lagere vraag ligt de prijs ergens boven 10 euro en dus zeker geen 50 euro. Let op: dat is een belangrijk gegeven. Waarom? Omdat de Europese Unie niet wil dat producenten van hernieuwbare energie failliet gaan, dus zocht de Unie een methode om de inefficiënte stroomproducenten te beschermen.

Als de vraag groter is dan de productie van producent A, dan kan de prijs >50 euro zijn, maar prijzen hoger dan 50 euro hoeven niet. Producent A kan perfect rendabel aan zijn klanten leveren boven 10 euro. Dat bestond ook in de energiemarkt voor de introductie van het marginal pricing system en dat heet ‘zelflevering’. Helaas deed de Unie daar iets tegen door alle verkoop van stroom via die beurs (eigen meerdere regionale beurzen) te laten lopen en daar is de prijs dus hoger dan 50 euro, omdat producent B nooit onder kostprijs zal verkopen.

Duurste producent

De marktprijs of de koers is met andere woorden de prijs van de duurste producent die nodig is om aan de vraag te voldoen. Economisch heel logisch, maar in een normale vrije markt bestaan daar uitzonderingen op. Producenten zoals A sluiten langetermijncontracten om zich te verzekeren van afname. De lezer moet dan niet uitsluitend denken aan BASF dat contracten sloot met leveranciers en zelfs participeerde in producenten. Ook de consument valt onder de langetermijncontracten met zijn vaste prijs voor periodes van één of meer jaren.

Door die prijzen op langere termijn quasi onmogelijk te maken, dreef de Europese Unie de gemiddelde prijs omhoog. Dat is logisch, want de koers op de beurs bepaalt dan de prijs. Als zoals nu – met de sluiting van kerncentrales die goedkoop stroom produceren en het duurder wordend gas, waar de andere efficiënte centrales op draaiden – de koers stijgt op de beurs, is dit inderdaad de wet van vraag en aanbod. Alleen behoren die gascentrales bij die hoge gasprijzen niet meer tot de categorie van efficiënte producenten. Gevolg: ze zorgen voor hogere prijzen op de elektriciteitsbeurs.

Overwinsten

Voor producent A is die beurs sowieso een zeer lucratieve zaak. Daar komen de overwinsten vandaan. Niet de vrije markt of vraag en aanbod, maar de invoering van één plaats van prijsvorming is het probleem. Door alle prijsvorming voor elektriciteit te laten verkopen op de beurs en de zelflevering te beperken tot langetermijncontracten, bepaalt de inefficiënte producent B dus altijd mee de prijs. Dat was een lepe truc van de Europese Commissie om het prijsbeleid bij producenten in een EU-gareel te duwen.

Door die beurs profiteren inefficiënte producenten maximaal. Wie waren die inefficiënte stroomproducenten? Voorheen waren dat dus de energieproducenten op wind en zon. Die draaien immers zelden op vollast of aan 100% productie. Wind en zon zijn onbetrouwbaar. Vaak halen windmolens een laag rendement.

Qua zonnepanelen mag de lezer niet denken aan de zonnepanelen op de daken van de gezinnen, maar moet hij denken aan zonneparken met vierkante kilometers zonnepanelen. Ook die efficiëntie is bar slecht. Zelfs als de zon schijnt, waait er zand en stof op de panelen en bij hagel sneuvelen er veel. De nieuwe inefficiënte stroomproducenten zijn nu de gas- en kolencentrales, omwille van de prijs.

Kernenergie

De kernenergieproducent blijft uiteraard wel efficiënt en kan aan lage kosten heel veel stroom produceren. Die exploitant van kerncentrales kan aan zelflevering doen en constante lage prijzen geven, maar door de beurs van de Unie en het marginal pricing system zou hij dan heel veel winst mislopen. Het gevolg – of zeg maar pervers effect – is dat door winstmaximalisatie die kernenergie dus het meeste oplevert aan de koers op de stroombeurs. Dat is het mechanisme achter de overwinsten of de 5 miljard euro winst van Engie op een half jaar.

Energiebedrijven of ‘public utilities‘ (velen waren ooit intercommunales of staatsbedrijven in andere landen) zouden dus beter enkel de energie die ze niet aan eigen klanten verkopen, op de beurs verhandelen. Dus enkel overproductie ten opzichte van de vraag van hun vaste klanten.

Daar zit een probleem, want velen hebben meer klanten dan hun capaciteit toelaat. Door het bijkopen, kan de gemiddelde kost dalen of stijgen. Ook de producenten moeten immers op de beurs kopen en kunnen geen langetermijncontracten met andere efficiënte collega’s afspreken.

Subsidies

Door subsidies voor hernieuwbare energie en CO2-emissierechten, is de prijs van productie niet gelijk. De Europese Unie maakt die beleidsmatig extra ongelijk. Tel daarbij dat de EU via het marginal pricing system (beurs) ook stiekem de hernieuwbare energie subsidieert, maar men laat de consument daar via de ‘beurskoers’ voor betalen. Want zonder die hoge prijs, gingen de inefficiënte producenten van gratis zon en gratis wind immers failliet omdat ze geen betrouwbare productie kunnen garanderen en bij elke windloze of bewolkte dag hun productiekost zien stijgen.

Hernieuwbare energie voldoet niet aan een economische logica, maar aan een politieke. Om investeerders te lokken moest de EU dus niet enkel subsidies bieden, maar ook gegarandeerde winstmarges via de beurs. Met emissierechten trokken ze de concurrentiepositie extra scheef. Zelf al die argumenten om te investeren in windmolenparken financieren wil de Europese Commissie natuurlijk niet, dus moeten overwinsten die consumenten en bedrijven betalen daarvoor zorgen.

Domino-effect

Het hele marginal pricing system is de dwingende reden dat de kerncentrales moeten verdwijnen. Niet enkel voor de groenlinksen, maar voor de hele industrie die dankzij de Europese Unie monsterwinsten boekt. Als kernenergie het aanbod zou verhogen, gaat dat ten koste van windmolens, zonneparken enzovoort.

Bij de Europese Commissie had niemand aan gas gedacht. Door de vrees voor schaarste door de kernuitstap en de Duitse dogmatische kernuitstap (waardoor Duitsland niet zonder gas, steenkool of bruinkool kan), blijkt gas nu tal van perverse effecten te veroorzaken. Ten eerste door de hoge prijs die de stroomprijs op de beurs doet ontploffen en ten tweede door de impact op tal van industriële activiteiten waar aardgas nodig is. Eigenlijk ontploft het hele systeem nu in het gezicht van de Europese Commissie.

Omdat alle systemen gemaakt zijn om voor iedereen lucratief zijn zolang de consument en de bedrijven kunnen blijven betalen, dreigt nu een domino-effect. Een economische meltdown, de rekker staat op knappen.

Beursmanipulatie

Daarbij komt dat de prijs op de beurs op grote schaal wordt gemanipuleerd. Bij de koersbepaling, maar ook bij kostprijs (groene stroomcertificaten, CO2-emissierechten, subsidies, milieuheffingen, …). Enerzijds injecteren ‘traders’ extra vraag in de markt (om hun klanten die producent zijn hogere prijzen te leveren) en anderzijds beperken ‘producenten’ het aanbod kunstmatig.

Denk maar aan alle onvoorziene pannes of onderhoudsbeurten bij Engie in Tihange. Persberichten beïnvloeden de prijs, maar die prijs is wel voor de consument en niet voor de energieproducenten. De bedrijven zonder eigen productiecapaciteit, die enkel via de beurs stroom verkochten die dan geleverd werden door netwerkbeheerders zoals Fluvius, zijn ondertussen bijna allemaal failliet. De bedoeling van de Unie om via de beurs meer concurrentie te bekomen bleek een illusie.

Tinne Van der Straeten

Groen levert de minister van Energie met Tinne Van der Straeten. Kan ze iets doen? Enkel via de Europese Unie of het loskoppelen van onze markt van alles wat de EU bedacht om de prijzen te masseren. Van ETS, subsidies, groene stroomcertificaten tot het marginal pricing system.

Haar beweringen dat hernieuwbare energie de goedkoopste is, zijn leugens. Wind en zon zijn gratis, maar de stroom kost evenveel als de duurste productiemethode. Bovendien genieten de producenten van een waaier aan subsidies, fiscale voordelen enzovoort. Voor de producent is het de goedkoopste, maar zeker niet voor de consument.

Lode Goukens

Lode Goukens is master in de journalistiek en docent 'Europese en wereldinstellingen' aan de Thomas More Hogeschool.