fbpx


Media

Tijd voor een innovatief én fair mediabeleid in plaats van dure blanco cheques



Meer zelfs, de overheid pompt nog steeds honderden miljoenen euro per jaar in een paar ‘oude’ mediagiganten, zonder voorwaarden. Dat is niet alleen oneerlijke concurrentie, maar vooral een heel slechte methode om een sterke, toekomstgerichte en kwalitatieve vierde macht te ontwikkelen.

Het gaat goed met de onafhankelijke en digitale journalistiek in dit land: kleine initiatieven worden groot en vertegenwoordigen een sterk groeiende en innovatieve sector. Newsmonkey.be, Express.be, Apache.be, DeWereldMorgen.be, Doorbraak.be, MO*/MO.be, rekto:verso.be, Zeronaut.be en StampMedia.be bereikten telden in 2014 zoveel unieke bezoekers dat ze zo goed als elke surfende Vlaming bereikt moeten hebben. Samen publiceerden ze meer dan 24.000 artikels, en daarbij zaten echt wel sterke primeurs en diepgravende journalistiek. Van ontzettend uitgebreide verkiezingsverslaggeving, over stevige inzichten in het scherpe sociale conflict, tot en met de straffe onthullingen van LuxLeaks en Swissleaks: u las het allemaal ook op deze sites. 

Deze nieuwe, digitale media, verenigden we in de koepel Media.21. Samen hebben we een volwaardige plaats veroverd in het nationale medialandschap en zeker bij de burgers die zoeken naar nieuws, achtergrondinformatie en analyse. Na jaren van verschraling, van ‘synergieën’ en van afdankingen in de journalistieke wereld, hebben wij banen gecreëerd. Vandaag werken voor de leden van Media.21 samen zo’n 60 mensen. Daarnaast geven we 250 freelance-journalisten op heel regelmatige basis opdrachten, en schrijven honderden geëngageerde burgers bijdragen voor onze nieuwe, digitale media. Wij tonen de weg naar een nieuwe, permanente maatschappelijke dialoog, naar een nieuwe vierde macht, rijk aan verscheidenheid en wars van gigantische concentratie van middelen en macht. 

Asterix en Obelix 

In schril contrast met die pluraliteit staan de paar héél grote mediagroepen die Vlaanderen nog rijk is.  Zowel Mediahuis als De Persgroep zijn in handen van steenrijke families (Leysen, Baert en Van Thillo). Met grote trom en glimmend van trots kondigden ze afgelopen jaar miljoenenovernames aan: Mediahuis nam NRC Handelsblad over voor 90 miljoen euro, De Persgroep betaalde zelfs 245 miljoen om de Mecom-groep binnen te halen. 

Telkens hoor je daarbij hetzelfde zeemzoete verhaaltje: Vlamingen zouden zo goed zijn in papieren kranten runnen, de drukinkt zit ons hier in het bloed, het zou zelfs, hou u vast, een dorp van Asterix en Obelix zijn. Eenzaam standhouden, en uiteindelijk zelfs zo goed zijn dat je gigantische buitenlandse overnames kan financieren, dat is de mantra die gretig opgetekend wordt in de kranten die ze zelf uitgeven. 

Niets is minder waar. De grote winsten die nodig waren om de overnames te financieren zijn er niet enkel gekomen dankzij prachtige journalistiek, fantastische mediaproducten of investeringen in redacties en kwalitatief maatschappelijk werk. Die zijn er gekomen dankzij uw belastinggeld. 

Blanco cheque van 400 miljoen 

400 miljoen euro per jaar, dat is wat we jaarlijks met z’n allen ophoesten om de papieren pers in dit land te ‘ondersteunen’. Een enorm bedrag, dat voornamelijk via twee grote financiële steunmechanismen loopt: een staatssteun om kranten en tijdschriften aan een aanzienlijke korting te verdelen én een btw-tarief dat hoogst uitzonderlijk op 0 procent staat voor elk papieren medium dat minstens 50 maal per jaar verschijnt. Geen enkel andere product kent zo’n gunstmaatregel, en er is maar een handvol bedrijven dat daar dus van profiteert. Om het even in context te plaatsen: de Vlaamse regering voorziet jaarlijks in hooguit 300.000 euro ter ondersteuning van onderzoeksjournalistiek -in àlle media, inclusief digitale en audiovisuele. 

Kan u zich in de huidige context van overheidsbesparingen en duur bevochten subsidies één sector voorstellen waar vrijwel zonder voorwaarden honderden miljoenen worden uitgedeeld aan niet eens een handvol begunstigden? Want de enige parameter om de distributiesteun of btw-steun te krijgen, is puur die oplage van het drukwerk zelf. Dag Allemaal, Het Nieuwsblad en Het Laatste Nieuws krijgen de meeste steun, want ze gaan in de grootste volumes over de toonbank en tot in de brievenbus. Waar is de koppeling met goede, inhoudelijke journalistiek, met kwalitatieve banen voor journalisten, met sterke regionale verslaggeving of mondiale journalistiek? Waar is de garantie dat uw belastinggeld besteed wordt aan iets maatschappelijk nuttigs? 

Het antwoord is bijzonder bitter, getuigen de vele honderden journalisten die de afgelopen jaren hun job verloren ‘dankzij’ de synergieën die de families Van Thillo en Leysen zo nodig moesten creëren. Maar met dank aan uw belastinggeld bouwden ze wel elk een imperium uit, met gedurfde buitenlandse overnames. Om daarover goed en kritisch geïnformeerd te worden, zal u zich toch tot de digitale en onafhankelijke media van ons land moeten wenden, want de kanalen van de conglomeraten dienen daar blijkbaar niet voor… 

VRT onder vuur, aandeelhouders tevreden 

De komende maanden dient zich een discussie over de VRT aan: de publieke omroep is toe aan een nieuwe beheersovereenkomst. En daarbij spelen diezelfde grote mediagroepen een bijzonder cynische rol. Al maanden valt in kranten te lezen ‘dat de VRT onder vuur ligt’, ‘het moeilijk heeft’, ‘haar digitale rol moet beperken’. De topmensen van die Vlaamse mediabedrijven schuwen de grote woorden niet, ze spreken van ‘marktverstorende en oneerlijke concurrentie’ vanwege de openbare omroep. Even pro memorie: de VRT zal in 2015 exact 277 miljoen euro belastinggeld ontvangen. 

Het debat over de rol en de financiering van de VRT moet volgens ons dan ook onvermijdelijk samengaan met een even diepgaand debat over de overheidssteun aan de hele mediasector. Want wat krijgen we in ruil voor de (federale) 400 miljoen plus de 15,2 miljoen van het Vlaamse mediabeleid? Een wissel op de toekomst van de journalistiek? Een duurzame investering in banen of in minder milieubelastende media? Een blijvend kwalitatief aanbod dat we anders niet zouden krijgen? Het antwoord is bijzonder bedroevend: niets van dat alles. Integendeel. We pompen jaarlijks 400 miljoen in een verouderde en vervuilende technologie, en dat met een blanco cheque. Daar worden zelfs de mediaconcerns niet beter van, alleen de aandeelhouders wrijven zich in de handen.

Laat de VRT-discussie een mooie leidraad vormen om het mediadebat en de mediasteun in het algemeen open te breken. Want wie over de 277 miljoen van de VRT wil praten, mag niet langer zwijgen over die 400 miljoen. 

Broedplaats of Jurassic Parc? 

Dit land zou dit land niet zijn, als er niet ook een communautair kantje aanzat. De 400 miljoen voor de kranten worden nog steeds federaal uitgedeeld, terwijl de VRT en de rest van het mediabeleid een Vlaamse bevoegdheid is. Een harmonisatie dringt zich op. Maar vooral een eerlijke uitzuivering van het debat, en een radicale keuze voor journalistieke investering en media-innovatie.

Wil ons land, onze maatschappij, de publieke en journalistieke ontmoetingsplaatsen van de 21ste eeuw bouwen, met ruimte voor kwaliteit, voor diepgang, voor lokale én mondiale journalistiek ook, dan moet het compleet anders. 

Wij stellen de creatie voor van een nieuw ecosysteem in de Vlaamse mediasector. Een systeem dat, tegen de schaalvergroting in, inzet op productie dichtbij: kwalitatief, voor het grote publiek of gericht op interessante deelpublieken. De Vlaamse overheid moet impulsen geven om de al aanwezige rijkdom te beschermen en de ingezette versnelling extra in de hand te werken.

Want ook het Vlaams mediabeleid lijkt vooral de ‘oude’ mastodonten te willen bedienen. Steeds weer diezelfde bedrijven. ‘Kranten in de Klas’ en de technologische ondersteuning via Mix-projecten zijn niet effectief. Wij pleiten met Media.21 voor een aantal meer directer manieren van projectwerking dan de huidige Mix-aanpak. Kleinschalige projectwerking gericht op media-innovatie via veel kleine stappen en processen in plaats van  die nadruk op de technologische aspecten. Niet elk mediabedrijf hoeft een nieuw Barco te worden. Wij pleiten ook voor een écht investeringsbeleid in kwalitatieve journalistiek door het budget voor het Fonds Pascal Decroos voor bijzondere journalistiek op te trekken tot een miljoen euro per jaar. Dat komt de hele sector en vooral het publiek ten goede.

De toekomst is al bezig

Vandaag zijn we binnen Media21.be al bezig met een pak innovatieve projecten: digital storytelling, community-building, digitale data-onderzoeksjournalistiek, crowdsourcing, de uitbouw van mediawijsheid en lespakketten in digitale omgeving…

Het komt nu onze beleidsmakers toe om het roer radicaal om te gooien, en te kiezen voor duurzame, digitale vernieuwing. Wij claimen zelfbewust onze plaats in het nieuwe landschap, maar reiken wat graag de hand aan al wie de journalistiek wil laten heropbloeien din e komende decennia. Dat zal hoe dan ook gebeuren, met of zonder de overheid. Maar een minimum aan rechtvaardigheid én innovatie in ons mediabeleid is een absolute must.

 

In naam van hun voltallige redacties, tekenen:

Wouter Verschelden, Newsmonkey.be
Dominique Dewitte, Express.be
Karl Van den Broeck, Apache.be
Bieke Purnelle, DeWereldMorgen.be
Pieter Bauwens, Doorbraak.be
Gie Goris, MO*/MO.be
Wouter Hillaert, rekto:verso.be
Floris Van Cauwelaert, Zeronaut.be
Fried Aernouts, StampMedia.be

Aangeboden door de Vrienden van Doorbraak


steun doorbraak

Dit artikel wordt u aangeboden door de Vrienden van Doorbraak

Door een jaarlijkse of maandelijkse bijdragen financieren de Vrienden van Doorbraak de publicatie van de gratis toegankelijke artikels op doorbraak.be. Onze vrienden krijgen ook korting in de Doorbraak winkel en exclusieve uitnodigingen.

Hartelijk dank voor uw steun als Vriend van Doorbraak.

Pieter Bauwens

Pieter Bauwens is sinds 2010 hoofdredacteur van Doorbraak