Buitenland, Europa, Media
Erdogan

Turkse journalisten getuigen over Erdogan-regime

Turkije grootste gevangenis ter wereld voor journalisten

Op 28 juni nodigde Europarlementslid Mark Demesmaeker (N-VA) van de ECR-fractie twee vooraanstaande Turkse journalisten uit die op de vlucht zijn voor het regime van president Erdogan. Met hun bezoek aan het Europees Parlement wilden ze internationale weerklank vinden voor de repressie van media in Turkije.

Erhan Başyurt en Tarik Toros, ex-hoofdredacteurs van respectievelijk een krant en een tv-kanaal, brachten hun verhaal over de repressie van media, een belangrijk deel van de Turkse bedrijven die het land verlaten en mensenrechten. Beide heren maakten deel uit van de IPEK-holding, die al jaren onder druk staat van het Turkse regime. Na de coup in juli 2016 werden alle tv-stations, krantenredacties, scholen en andere filialen van de holding door de Turkse staat verboden en gesloten. De betrokken zaakvoerders en verantwoordelijken verlieten het land, soms na een tijdje in de cel te hebben gezeten.

Politie-inval zonder klacht

Het verhaal van Toros begon al op 28 oktober 2015, vier dagen voor de verkiezingen in Turkije. Toen viel in Istanbul de politie binnen op de hoofdzetel van onder meer de nieuwsmedia Habertürk en Bugün TV, de twee zenders waar Toros hoofdredacteur van was. De Erdogan-kritische media waren kort daarvoor onder staatstoezicht geplaatst, omdat ze zogezegd financiële steun zouden verlenen aan de ‘terroristische’ organisatie van prediker Fetullah Gülen. Zijn beweging wordt nog steeds beschuldigd voor de poging tot staatgreep van afgelopen zomer, die toen in 2015 nog ver weg was.

Toen Toros die dag het persbericht zag verschijnen waarin stond dat Habertürk en Bugün TV voortaan onder de Turkse overheid vielen, besloot hij live te blijven uitzenden hoe mensen uit steun toestroomden en hoe de politie ’s nachts het gebouw omsingelde. Ze maakte daarbij gebruik van traangas en waterkanonnen. ’s Ochtends beukte ze vervolgens de redactiedeuren binnen en vernietigde ze de uitzendapparatuur. Nochtans had het bedrijf nooit een officiële juridische klacht ontvangen. Toros toonde de brute beelden aan de aanwezigen. Iets wat Turkse tv-zenders uit schrik voor eventuele gevolgen niet durven te doen.

In dezelfde maand van de inval kregen de zenders al te horen dat de frequentie waarop ze uitzenden zou worden afgeschaft, wat ineens ook het einde betekende van de tv-stations. Ze zouden een maand krijgen om zich voor te bereiden, maar na twee weken viel de politie al binnen.

Massale ontslagen

Sinds maart vorig jaar woont Toros in Londen. Onafhankelijke en kritische journalistiek werd voor hem in Turkije onmogelijk. Bovendien liepen hij en zijn familie steeds meer gevaar. In Londen probeert hij met collega Erhan Başyurt, ex-hoofdredacteur van de krant Bugün, als freelancer aan journalistiek te doen. Zo schrijven ze onder meer columns voor internationale media.

Contact met Turkse journalisten ligt gevoelig, want de twee staan nog steeds geseind als gevaarlijk. ‘Vandaar dat ze ook geen steun voor ons kunnen uitspreken’, vertelt Başyurt. ‘Journalisten die kritiek geven op Erdogan kunnen gearresteerd worden en daarom probeert de pers kritiek te vermijden’, legt hij verder uit. Maar volgens hem zijn er ook veel Turkse journalisten die welgemeend Erdogan ten voeten uit steunen. Zelf zegt Başyurt niet Erdogan op zich te bekritiseren maar op te komen voor de democratie en persvrijheid.

Ook Başyurt getuigde over hoe zijn krant in beslag genomen werd door de overheid. Hij haalde daarnaast enkele cijfers aan. Zo zitten er sinds 15 juli 2016, na de mislukte coup, 234 journalisten opgesloten. Daarmee is Turkije de grootste gevangenis ter wereld voor journalisten. Bovendien zijn er ook 149 mediakanalen opgedoekt. Niet alleen de pers kreeg ervanlangs. Zo ontsloeg Erdogan meer dan 138.000 mensen, waaronder ook ruim 8.000 academici. Daarnaast moesten meer dan 2.000 scholen sluiten.

‘Stop chantage van Erdogan’

‘Zonder vrije media is er geen democratie’, zegt Mark Demesmaeker. ‘Daarom laten we geen gelegenheid aan ons voorbij om zulke evenement te organiseren.’ Persvrijheid ligt Demesmaeker na aan het hart – hij werkte zelf dertien jaar als journalist, onder meer bij VTM.

‘Turkije is in enkele jaren afgegleden naar een autoritair regime’, stelt Demesmaeker. ‘Men moet daarom maar eens stoppen met die toetredingsgesprekken en de toetredingssteun. Het totale programma tussen 2014 en 2020 houdt 4,5 miljard euro in. Dat is heel veel geld dat de Europese belastingbetaler bijdraagt om Turkije een weg te zien opgaan die spoort met de Europese normen en waarden in de vorm van een rechtstaat, democratie en persvrijheid. Maar exact het tegenovergestelde gebeurt. Die hefboom heeft dus compleet niet gewerkt en daaruit moeten we onze conclusies trekken.’

‘Intussen zijn de geesten aan het rijpen’, merkt Demesmaeker op. ‘Drie jaar geleden was ik nog een van de enige kritische stemmen over Turkije. Stilaan groeide bij anderen gelukkig ook het besef dat de Europese inspanningen verloren moeite en verloren geld zijn. Europa heeft zich jammer genoeg te veel laten chanteren door het Erdogan-regime. Daarom zeggen we nu opnieuw: stop met dat toneel over die toetreding.’

Ook N-VA-Europarlementslid Sander Loones klopt al een tijdje op deze nagel. Zo staat is in de ontwerpbegroting van het jaar 2018 640 miljoen euro toetredingssteun voorzien, waaronder een budgetverhoging tot 217 miljoen euro voor steun aan politieke hervormingen. ‘Het zijn uitgaven die Europa veel beter kan gebruiken om zijn eigen grensbewaking te versterken’, vindt Loones. Hij hekelde overigens dat vorig jaar nog Open Vld en alle andere traditionele partijen in het Europees Parlement een amendement hadden weggestemd om de Europese toetredingssteun aan Turkije droog te leggen, terwijl Open Vld in de Kamer opriep om de Europese toetredingsmiddelen te bevriezen.

Maatschappelijk middenveld financieren

Een week na de getuigenissen van de Turkse journalisten keurde het Europees Parlement trouwens een resolutie goed omtrent de toetredingsonderhandelingen naar aanleiding van de grondwetswijzigingen die bij het referendum werden goedgekeurd. ‘Als Turkije de doodstraf opnieuw zou invoeren, wanneer het grondwettelijk pakket in werking treedt, kan er geen ander gevolg zijn dan te stoppen met het praten over de integratie van Turkije in de EU’, staat er in de resolutie. Het Europees Parlement was eerder al streng voor Turkije, maar dit keer is sprake van het meest kritische rapport ooit.

Finaal ligt de beslissing om de gesprekken te beëindigen bij de Europese lidstaten en de Europese Commissie. Als zij ingaan op de vraag van het parlement, moet de pretoetredingssteun volgens het parlement gebruikt worden om het maatschappelijk middenveld in Turkije rechtstreeks te financieren.

Reacties

Doorbraak.be is een uitgave van vzw Stem in het Kapittel
Hoofdredacteur: Pieter Bauwens
Webbeheer: Dirk Laeremans