fbpx


Europa-Express

Spanje bespioneerde Catalaanse politici maar wordt niet veroordeeld

Rapport onderzoekscommissie spyware botst op Spaans verzet



De onderzoekscommissie van het Europees Parlement die het gebruik van Pegasus-spionagesoftware binnen de EU moest onderzoeken, presenteerde deze week haar voorlopig onderzoeksrapport. Kritische passages over de hacking van Catalaanse politici en activisten zorgen voor woedende reacties bij Spaanse Europarlementsleden, maar zullen haast zeker sneuvelen in de eindversie.  Het nieuws dat een aantal Europese regeringen – onder meer de Poolse, Hongaarse, Griekse en Spaanse - spionagetechnologie van het Israëlische bedrijf Pegasus zouden hebben ingezet om de telefoons van critici, journalisten en…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De onderzoekscommissie van het Europees Parlement die het gebruik van Pegasus-spionagesoftware binnen de EU moest onderzoeken, presenteerde deze week haar voorlopig onderzoeksrapport. Kritische passages over de hacking van Catalaanse politici en activisten zorgen voor woedende reacties bij Spaanse Europarlementsleden, maar zullen haast zeker sneuvelen in de eindversie. 

Het nieuws dat een aantal Europese regeringen – onder meer de Poolse, Hongaarse, Griekse en Spaanse – spionagetechnologie van het Israëlische bedrijf Pegasus zouden hebben ingezet om de telefoons van critici, journalisten en oppositiepolitici te hacken, joeg vorig jaar een schokgolf door politiek Europa. Het gebruik van dergelijke spyware gaat immers bijzonder ver. In tegenstelling tot klassieke afluisterpraktijken maakt spyware niet alleen realtime toezicht en controle over iemands telefoon mogelijk, maar biedt de technologie ook volledige – zelfs retroactieve – toegang tot bestanden, gesprekken en berichten.

Het Europees Parlement besloot begin dit jaar om een onderzoekscommissie – die opmerkelijk genoeg geen echte onderzoeksbevoegdheden heeft – samen te stellen om die praktijken in de betrokken EU-lidstaten verder te onderzoeken. De Nederlandse Europarlementariër Sophie in ’t Veld (D66) stelde eerder deze week als rapporteur de voorlopige bevindingen van die commissie voor. Die moest vooral nagaan in welke mate zowel de Europese privacy-wetgeving als de democratische vrijheden geschonden werden door de inzet van dergelijke spyware.

Onder meer een aantal Europese topambtenaren, Europees commissaris Didier Reynders en zelfs de Franse president Emmanuel Macron zouden het slachtoffer zijn geweest van dergelijke hackingpraktijken. Het huidige Europese onderzoek focust zich vooral op de betrokkenheid van de nationale autoriteiten, maar volgens In ‘ Veld is dit geen nationaal maar een Europees schandaal. Terwijl onder meer de telefoons van leden van het Europees Parlement en van de Europese Commissie werden gehackt, bleken de opdrachtgevers opvallend genoeg ook regeringen of politiediensten van EU-lidstaten. Die zo dus vrolijk de Europese wetgeving aan hun laars lapten.

In vier of vijf lidstaten wordt spyware ronduit misbruikt voor politieke doeleinden, wat een ernstige bedreiging vormt voor de democratie‘, concludeert Sophie in ’t Veld. ‘Dit soort spionage vormt de kern van nieuwe autoritaire regimes in Europa. Het wordt steeds meer gebruikt als instrument voor onverantwoorde politieke spelletjes en corruptie, waarbij fundamentele burgerrechten met de voeten getreden worden en de integriteit van nationale verkiezingen wordt bedreigd.’

Vier EU-lidstaten – Polen, Hongarije, Cyprus en Griekenland – worden in het rapport uitgebreid onder de loep genomen, maar ook Spanje en een aantal andere EU-lidstaten passeren de revue. In eigen land werden onder meer enkele Rwandese dissidenten het slachtoffer, maar ook de Belgische politiediensten zouden Pegasus gebruiken. Volgens minister van Justitie Van Quickenborne mag Pegasus wettelijk gezien ook gebruikt worden door de inlichtingendiensten, maar hij weigerde te bevestigen of dit ook echt het geval is.

Catalonië

Het voorlopige rapport komt tot de conclusie dat spyware onder meer in Polen en Hongarije een integraal onderdeel vormt van een methodisch systeem ‘dat ontworpen is om burgers te controleren en zelfs te onderdrukken’. Een delegatie van de commissie bezocht Polen ook, en veroordeelde de Poolse regering nadat vertegenwoordigers van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie in Warschau weigerden om met de commissieleden te praten.

In Griekenland zou het gebruik van de spyware niet kaderen binnen een breder autoritair systeem, maar de telefoons van zowel journalisten als socialistische oppositiepolitici zouden er wel maandenlang systematisch gehackt zijn geweest. Echt interessant wordt het wanneer het rapport het vizier ook op Spanje richt, waar het zogenaamde Catalangate al maandenlang voor grote politieke opschudding zorgt. Tientallen Catalaanse parlementsleden en leden van het Europees Parlement, maar ook advocaten en  leden van maatschappelijke organisaties, zouden er jarenlang bespioneerd zijn door de Spaanse geheime diensten. Eerder moesten de Spaanse autoriteiten al toegeven dat 18 van de 65 bekende doelwitten zelfs met toestemming van de rechter waren gehackt, voornamelijk in de nasleep van het onafhankelijkheidsreferendum in 2017.

Socialistische Spaanse druk

‘De Spaanse regering heeft tot nu toe weinig informatie gegeven over haar rol in deze, en beroept zich daarbij vooral op de nationale veiligheid’, staat in het voorlopige rapport nu te lezen. ‘Een nauwkeurige analyse van de aanvallen laat een duidelijk patroon zien. De meeste Catalangate-aanvallen houden verband met momenten van politieke relevantie, zoals rechtszaken tegen Catalaanse separatisten, openbare bijeenkomsten en communicatie met Catalaanse separatisten die buiten Spanje wonen.’

Dan rijst uiteraard meteen de vraag waarom de onderzoekscommissie ook geen delegatie heeft gestuurd naar Madrid, zeker gezien de hoogst explosieve politieke situatie in Spanje de voorbije jaren. En dan groeit meteen ook het vemoeden dat er vanuit Madrid – waar momenteel een socialistische premier aan het roer staat – stevige druk werd uitgeoefend op de socialistische fractie in het Europees Parlement om Spanje in deze niet te zwaar aan te pakken. Twee maten en gewichten dus.

Stefan De Koning, de woordvoerder van EP-rapporteur Sophie in ’t Veld, erkent dat er zware druk is uitgeoefend vanuit Madrid. Toch heeft de onderzoekscomissie daar in deze voorlopige versie van het rapport niet al te veel rekening mee gehouden, stelt hij. ‘De meeste Spaanse Europarlementsleden zijn ziedend over de inhoud van het rapport. Mede daarom zullen de kritische passages over Spanje in het eindrapport – dat ergens in maart zal verschijnen -wellicht sneuvelen. Daarnaast is het ook zo dat deze commissie geen echte onderzoeksbevoegdheden heeft, en dus volledig afhankelijk is van wat derde partijen willen vertellen. In Griekenland, Polen of Hongarije stond de regering uiteraard ook niet te springen om dit rapport, maar de oppositie wilde daar wél meewerken. In Spanje was het héle politiek establishment fel tegen het rapport gekant. Maar als het van Sophie in ’t Veld afhangt, vertrekt er binnenkort wel degelijk nog een missie naar Spanje om daar verder onderzoek te doen. Alleen ontbreekt het momenteel aan voldoende politieke steun daarvoor.’

Filip Michiels

Filip Michiels is zelfstandig journalist.