fbpx


Buitenland
VVD

VVD-kroonprins Klaas Dijkhoff toch geen lijsttrekker




De meeste Nederlandse politieke partijen hebben al bekendgemaakt wie hun lijsttrekker zal zijn voor de parlementsverkiezingen van 17 maart 2021. Uitzondering vormt de grootste regeringspartij, de rechts-liberale Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD). Die maakt pas aan het eind van het jaar bekend wie de kar gaat trekken. Mark Rutte voert de VVD al aan sinds 2006. In 2010 werd hij de eerste liberale premier van Nederland na het aftreden van Pieter Cort van der Linden in 1918. Indien hij…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


De meeste Nederlandse politieke partijen hebben al bekendgemaakt wie hun lijsttrekker zal zijn voor de parlementsverkiezingen van 17 maart 2021. Uitzondering vormt de grootste regeringspartij, de rechts-liberale Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD). Die maakt pas aan het eind van het jaar bekend wie de kar gaat trekken.

Mark Rutte voert de VVD al aan sinds 2006. In 2010 werd hij de eerste liberale premier van Nederland na het aftreden van Pieter Cort van der Linden in 1918. Indien hij lijsttrekker wordt, is dat zijn vijfde keer. Een mogelijkheid was dat hij plaats zou maken voor de huidige fractievoorzitter in de Tweede Kamer, Klaas Dijkhoff. Die kondigde echter aan in een interview in NRC Handelsblad volgend jaar niet op de kandidatenlijst te willen staan. Veel commentatoren zagen hem nochtans als kroonprins, als toekomstig partijleider.

Staatsecretaris en Fractievoorzitter

Dijkhoff (1981) werd in juni 2010 voor het eerst Tweede Kamerlid. Zijn doctoraatstraject combineerde hij met activiteiten in partijcommissies. Hij was net drie maanden gemeenteraadslid in Breda toen hij landelijk werd verkozen. Van 2015 tot 2017 was hij staatssecretaris van Veiligheid en Justitie. In die functie was hij verantwoordelijk voor het Nederlandse asielbeleid tijdens de  vluchtelingenstroom van 2015-2016. Daarbij werkte hij samen met de Belgische staatssecretaris voor Asiel en Migratie, Theo Francken, met wie hij ook persoonlijk overeenkwam. Hij raakte ook bekend bij het brede publiek, mede omdat hij het seizoen 2016-2017 van de quiz De Slimste Mens won.

Na de verkiezingen van 2017 werd hij in oktober tijdelijk minister van Defensie, drie weken later werd hij verkozen tot fractievoorzitter. Dijkhoff ontpopte zich als een begenadigd en humoristisch spreker. Tijdens het debat over de regeringsverklaring van het kabinet-Rutte III bleek hij retorisch opgewassen tegen Thierry Baudet, fractievoorzitter van Forum voor Democratie (FvD).

Als fractievoorzitter hoopte hij zijn partij te kunnen vernieuwen. Daarom lanceerde hij geregeld ‘proefballonnetjes’. Het ene idee werd beter ontvangen dan het andere, waardoor sommige voorstellen eerder werden gezien als ‘losse flodders’. Dit gold bijvoorbeeld voor zijn voorstel, in 2018, om misdrijven in achterstandswijken twee keer zo zwaar te bestraffen. Als doctor in de rechtsgeleerdheid had hij kunnen weten dat dit juridisch onhaalbaar was. Daarnaast was niet ieder VVD-lid even enthousiast over zijn gewoonte om in filmpjes op sociale media zijn mening te geven over losse actuele onderwerpen. Een fractievoorzitter wordt weliswaar geacht het partijgeluid te laten horen, maar hield hij wel de grote lijnen in de gaten?

Reputatie

30 augustus 2018 liep zijn reputatie een kras op. Die dag kondigde Han ten Broeke, buitenlandspecialist van de VVD-fractie, zijn terugtreden aan, na een publicatie over een relatie, enkele jaren eerder, met een jongere fractiemedewerkster. Tegenover de pers verklaarde Dijkhoff dat Ten Broeke onder zijn leiding indertijd al ontslagen zou zijn geweest. Een deel van de partij, en de fractie, beschouwde dat als natrappen richting zowel Ten Broeke als de vorige fractievoorzitter.

Eind 2019 werd bekend dat hij, ondanks zijn Kamerlidmaatschap, nog steeds 40.000 euro wachtgeld ontving vanwege zijn aftreden als minister, terwijl hij als fractievoorzitter ook nog eens een riante reiskostenvergoeding ontving. Zijn aanvankelijke reactie ‘Ik kijk nooit op mijn loonstrookje’ hielp niet om de gemoederen te bedaren. Hij zag alsnog af van wachtgeld en reiskostenvergoeding.

In de campagne voor de provinciale verkiezingen van maart 2019 toerde hij het land rond met zijn ‘Stand-Up Politics’. Hetzelfde voorjaar schreef hij een discussiestuk, Liberalisme dat werkt voor mensen, waar de achterban op kon reageren. Er zit een paradox in beide activiteiten. De eerste suggereerde dat politiek vooral een kwestie was van in campagnetijd met komische oneliners stemmen binnenhalen. Zijn discussiestuk daarentegen poogde de VVD een nieuw ideologisch fundament te geven. Wilde hij niet enkel gezien worden als grappenmaker? Zijn discussiestuk ontving wel veel bijval omdat het beoogt meer aandacht aan de middenklasse en aan kmo’s te besteden.

Timing?

Naar eigen zeggen heeft de affaire omtrent het wachtgeld geen invloed gehad op zijn beslissing om de politiek te verlaten. Dat had hij al in de kerstvakantie van 2018 besloten. Tegenover deze verklaring staat dat hij, voor iemand die voor zichzelf al een leven buiten de politiek zag, voorjaar 2019 wel erg veel extra taken op zich nam.

Is de reden die hij opgaf de werkelijke reden, of spelen er andere kwesties mee? Ontving zijn discussiestuk niet de gehoopte respons? Had Rutte besloten weer lijsttrekker te worden en zag Dijkhoff het niet zitten om nog een termijn fractievoorzitter te zijn?

Dijkhoff stelt dat hij nooit lijsttrekker wou worden, omdat je dan ook bereid moet zijn om premier te worden. Die functie valt niet te combineren met een jong gezin – Dijkhoff heeft twee jonge dochters. Een motivering die doet denken aan Camiel Eurlings, de minister die premier Jan Peter Balkenende in 2010 niet wilde opvolgen als lijsttrekker, omdat hij met zijn verloofde een gezin wilde stichten. Balkenende trok de kar daarop zelf, voor de vierde keer. Zijn partij, het christendemocratische CDA, verloor de verkiezingen. Rutte werd de nieuwe premier.

Opvolgingsprobleem

Een verschil met vandaag: Balkenende was naar het schijnt het premierschap zat, terwijl Rutte nog steeds de indruk wekt plezier te hebben. Toch loopt de VVD een risico als hij daadwerkelijk lijsttrekker wordt. Electoraal, omdat kiezers na tien jaar uitgekeken raken op een premier. Menselijk, omdat topfuncties een zware wissel trekken op de persoon die het uitvoert.

Het punt is dat de VVD momenteel geen opvolger voor Rutte lijkt te hebben. Edith Schippers, minister van 2010 tot 2017, heeft de politiek al verlaten. Halbe Zijlstra, fractievoorzitter tijdens het kabinet-Rutte II (2012-2017), trad februari 2018 al na vier maanden af als minister van Buitenlandse Zaken en keerde terug naar het bedrijfsleven. Na Dijkhoff lijkt de voorraad troonpretendenten verbruikt.

Is er nog onontgonnen talent?

Zelfs als Rutte volgend jaar opnieuw premier wordt, blijft het opvolgingsprobleem spelen. Veel getalenteerde Kamerleden zijn al staatssecretaris of minister gemaakt. Is er nog onontgonnen talent in de fractie? Omgekeerd: hebben ambitieuze en getalenteerde krachten wel zin om nog een termijn ondergeschikt te blijven aan een ogenschijnlijk onvervangbare partijleider?

Bij nader inzien was Dijkhoff beter op zijn plaats geweest als bewindspersoon of fractiespecialist dan als fractievoorzitter of partijleider. Zijn vertrek uit de politiek is een gemis. Wellicht ook voor Vlaanderen en België. Als bewoner van grensprovincie Noord-Brabant was hij een van de weinige politici in de top van een grote Nederlandse partij die oog kon hebben voor wat leeft bij de ‘zuiderburen’.

Pieter de Jonge

Pieter de Jonge is historicus. Hij publiceert regelmatig op www.historiek.net en is Nederland-correspondent voor Doorbraak.be.