‘Waanzin in eigen rangen’

Bernd Riexinger, covoorzitter van Die Linke Reporters / DPA

Wanneer komt Die Linke, de opvolgster van de ‘leidende partij’ van de voormalige DDR, geestelijk nu eindelijk aan in het Westen? Jarenlang is er over die vraag gediscuteerd. De marxistisch-leninistische partij Socialistische Einheitspartei Deutschlands (SED) had zich na de Wende omgedoopt in Partei des Demokratischen Sozialismus (PDS) en wist na de Duitse eenmaking in 1990 jarenlang toch nog altijd 20% tot 25% van de Oost-Duitsers te bekoren. Als partij van het Oosten vertolkte ze het protest en het misnoegen van vele Ossis en deed daar vaak nog een schep revolutionaire retoriek bovenop.

Herinnering aan Stalin

Pas vanaf 2007, na de fusie met West-Duitse gauchisten, begon ze als Die Linke ook in West-Duitse deelstaten voet aan de grond te krijgen. De laatste jaren leek ze definitief aangekomen te zijn in het Westen, zowel geografisch (West-Duitsland) als ideologisch (aanvaardbaar als coalitiepartner voor de gevestigde linkse partijen, namelijk de sociaaldemocratische SPD en Bündnis 90/Grüne). Of stroomt er toch nog altijd bolsjewistisch bloed door de aderen van sommige van haar mandatarissen en leden? Bepaalde uitspraken op de Strategie-conferentie afgelopen weekend in Kassel wekten nare herinneringen op aan massa-executies en arbeidskampen zoals ze gebruikelijk waren in de Sovjet-Unie onder Lenin en Stalin.

‘De rijken doodschieten’

Wat had de gemoederen in heel Duitsland weer opgezweept? Tijdens die conferentie ging het onder andere over het milieu. De bewering dat het rijkste 1% van de Amerikanen verantwoordelijk is voor een groot deel van de CO2-uitstoot lokte een van de deelneemsters uit haar tent. De dame fantaseerde onverbloemd over het doorvoeren van een revolutie en wat er op zou volgen: ‘Energiewende ist auch nötig nach ’ner Revolution. Und auch wenn wir das eine Prozent der Reichen erschossen haben, ist es immer noch so, dass wir heizen wollen, wir wollen uns fortbewegen.‘ (‘Energiewende is ook nodig na ’n revolutie. En ook wanneer we dat ene procent van de rijken hebben doodgeschoten, is het nog altijd zo dat we willen stoken, we willen ons nog voortbewegen’). Er ontstond even geroezemoes onder de 400 aanwezigen. Sommigen lachten, andere schudden het hoofd. Pas nadat de revolutionaire haar betoog had beëindigd, reageerde Bernd Riexinger, covoorzitter van Die Linke, met iets wat voor een grap moest doorgaan: ‘Wir erschießen sie nicht. Wir setzen sie schon für nützliche Arbeit ein.’ (‘We schieten ze niet dood. We zetten ze wel in voor nuttig werk.’)

‘De partij van de Muur’

Zowel het feit dat Riexinger de dame niet onmiddellijk tot de orde had geroepen als de bewoordingen waarmee hij achteraf haar moordfantasie probeerde weg te lachen, veroorzaakten veel opschudding in het politieke landschap van de Bondsrepubliek. Uiteraard veroordeelden politici van de centrumrechtse  — in Duitsland: ‘burgerlijk’ genoemde — partijen CDU, CSU en FDP onmiddellijk de voorzitter van de Linkspartei. Het versterkte hen in hun wantrouwen tegenover de partij waaraan nog altijd het odium kleeft van de SED. Dat is toch de partij die de Muur heeft laten bouwen en verantwoordelijk was voor het schietbevel aan de toenmalige grens tussen de twee Duitse staten. Een bezwarende factor is de weigering van Die Linke – nog altijd — om de DDR als ‘Unrechtsstaat’ te bestempelen.

Paul Ziemiak, de secretaris-generaal van de christendemocratische CDU, noemde de houding van Die Linke en van Riexinger ‘afschuwelijk’ en twitterde ‘Erschießen oder Arbeitslager? Unfassbar! Deshalb keine Zusammenarbeit mit @dieLinke‘. Markus Blume, zijn collega van de Beierse christendemocraten (CSU), eiste zelfs het ontslag van Riexinger. De liberale FDP gaf nog eens te verstaan dat zij op basis van het gebeuren Bodo Ramelow (Die Linke) niet zou helpen verkiezen tot minister-president van de deelstaat Thüringen. Overigens, de FDP onthield zich afgelopen woensdag tijdens de stemrondes in het deelstaatparlement; Ramelow werd verkozen met de stemmen van Die Linke, SPD, Grüne en CDU. En ook Alexander Gauland van de Alternative für Deutschland (AfD) liet zich ook niet onbetuigd: voor hem was het duidelijk dat Die Linke zich nog niet van haar ‘bloedige SED-erfenis’ heeft bevrijd.

Waanzin

Maar de kritiek op Riexinger kwam niet alleen van de rechterzijde. De Duitse Groenen zeggen dat Die Linke de ‘waanzin in eigen rangen’ moet indammen. Ze vragen zich af of er niet bepaalde krachten binnen de Linkspartei zijn die de optie en de eventualiteit van regeringsdeelname willen saboteren met bevreemdende acties. Zoals de acht leden van de Bondsdagfractie van Die Linke die vorige week een strafaanklacht indienden tegen bondskanselier Angela Merkel wegens ‘medeplichtigheid aan moord’ op de Iraanse generaal Quassem Suleimani. (Omdat de drone aangestuurd werd vanop de Amerikaanse basis Ramstein in Duitsland.)

Binnen Die Linke zijn er gezaghebbende functionarissen zoals Jan Korte, Sevim Dagdelen en Bodo Ramelow die de moordfantasieën van het partijlid veroordeelden. Maar tegelijkertijd zien andere zoals Ulla Jelpke geen graten in de ‘satirische formulering’ van de voorzitter. Die Linke is dus verdeeld over deze kwestie. Meer algemeen loopt er een kloof tussen pragmatici die in het Westen willen aankomen en dogmatici die nog bolsjewistische trekjes vertonen. Tot welke groep de voorzitter behoort, heeft hij misschien zelf verraden door zich tijdens de strategieconferentie smalend uit te laten over de parlementaire democratie. ‘Ik zetel nu voor de eerste keer in de Bondsdag. Ik weet niet [lacherig] of ik me die ervaring niet ook had moeten besparen [gelach en applaus onder de deelnemers].’ Een minder dubbelzinnige houding ten aanzien van het parlement als ‘Bühne’ (theater) was te vernemen uit de mond van Tim Fürup: ‘Wir müssen diesen parlamentsfixierten Abgeordnetenbetrieb schwächen‘ (‘We moeten die op het parlement gefixeerde bedrijvigheid van parlementsleden verzwakken’).

Dirk Rochtus :Dirk Rochtus (1961) is hoofddocent internationale politiek en Duitse geschiedenis aan de KU Leuven/Campus Antwerpen. Hij is voorzitter van het Archief en Documentatiecentrum voor het Vlaams-nationalisme (ADVN). Zijn onderzoek gaat vooral over Duitsland, Turkije, en vraagstukken van nationalisme.