fbpx


Buitenland, Politiek

Zwedens ‘zwarte zondag’

Jimmie Åkesson: 'Zweden eerst'



Het duurde even, maar inmiddels is duidelijk dat de verkiezingen in Zweden van Jimmie Åkesson en zijn rechtse Demokraterna de 'kingmaker' van de volgende regering hebben gemaakt. Net nu Zweden vanaf 1 januari voorzitter wordt van de Europese Unie...  Thrillerschrijver Stieg Larsson beweerde dat zijn Män som hatar kvinnar (Mannen die vrouwen haten, 2005) - beter bekend als de film met Daniel Craig, The Girl with the Dragon Tattoo - op eigen ervaringen berustte. Hij zou niets gedaan hebben om een meisje…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Het duurde even, maar inmiddels is duidelijk dat de verkiezingen in Zweden van Jimmie Åkesson en zijn rechtse Demokraterna de ‘kingmaker’ van de volgende regering hebben gemaakt. Net nu Zweden vanaf 1 januari voorzitter wordt van de Europese Unie… 

Thrillerschrijver Stieg Larsson beweerde dat zijn Män som hatar kvinnar (Mannen die vrouwen haten, 2005) – beter bekend als de film met Daniel Craig, The Girl with the Dragon Tattoo – op eigen ervaringen berustte. Hij zou niets gedaan hebben om een meisje (Lisbeth) dat door drie leden van een bende verkracht werd bijstand te verlenen. Schuldgevoel dreef hem ertoe de verbanden te zoeken tussen het snel groeiende geweld in Zweden en de verborgen misdaden van hogere kringen. Het lijkt alsof hij toen al de inzet van de pas afgelopen Zweedse verkiezingen uittekende.

Collaboratie

Net als België heeft Zweden een naar gevoel over de makke wijze waarop het met nazi-Duitsland collaboreerde. De grote schurk van Larsson was een grootindustrieel, die het fascisme en zijn beulsmentaliteit nooit had afgezworen. Nu voor het eerst een partij met nazistische wortels de kingmaker van Zweden wordt, komen de oude demonen weer boven.

Partijleider Jimmie Åkesson beweert dat zijn Demokraternapartij racisme en vreemdelingenhaat heeft afgezworen. De wortels zijn niettemin beangstigend. Ze gaan terug tot de stichting van de Framstegspartiet (Vooruitgangspartij) in 1968, toen twee groeperingen van skinheads en neonazi’s samensmolten en als boegbeeld een voormalig politicus van de Centrumpartij (nu gematigd centrumlinks), Berdil Rubin kozen. Een antipolitieke beweging eigenlijk die vooral uiting gaf aan ontevredenheid. Ze mikte vooral op belastingvermindering en goedkopere alcohol, en had haar zwaartepunt in Zwedens zuidelijkste district Schonen (Skåne). Ook nu scoorden de Demokraterna erg hoog in die gebieden.

Rechtse schaduwpartijtjes

De Vooruitgangspartij had aansluiting bij de ‘Progressieve Partijen’ van Noorwegen en Denemarken (waar Glistrup toen woog op de regering). Ze schoof helemaal op naar rechts begin jaren tachtig maar haar xenofobie sloeg niet aan. Stefan Hermann viste ze op bij de stichting van zijn Sverigespartiet in 1986 – opvallend herkenbaar aan haar Keltisch Kruis. In 1991 werd Ny Demokrati opgezet, en gefinancierd door Carl Lundström die eerder de mecenas van de Vooruitgangspartij was. Uiteindelijk kwamen al die uiterst rechtse schaduwpartijtjes samen in de Sverigedemokraterna (1998).

Net als de nazi’s noemt ook de Zweedse zweeppartij zich “Demokraterna”, de Volkspartij. Net als de nazi’s combineert ze uit-sluitend nationalisme met sociale programma’s. Opvallend is dat ook nu het bedrijfsleven geen graten ziet in die ontwikkeling, ook al willen de Demokraterna met stringente wetten een halt toeroepen aan inwijkelingen, om het even of het nu om asielzoekers gaat of oorlogsvluchtelingen of gelukszoekers.

Bedrijfsleven blij

Rechts heeft meer oog voor ondernemingen dan het linkse blok, is de verwachting. In haar programma staat dan wel een halvering van de inwijking, verplichte integratie in taal en gedrag, uitzetting van niet-Zweedse geweldplegers, werklozen en ‘sociale profiteurs’,  en een verbod op bedelarij, maar dat is koren op de molen van de bedrijven. ‘We hebben nood aan opgeleide werknemers, een open markt en inzet voor een groene omslag’, zegt Ronnie Leten openlijk. De Limburger Leten is voorzitter van het telecommunicatiebedrijf Ericsson en van Epiroc, een Nasdaqgenoteerd uitvloeisel van Atlas Copco’s mijnactiviteiten. Hij bedoelt: behoud van kerncentrales.

Het succes van de Sverigedemokraterna verscherpt niettemin de concurrentie binnen het rechtse blok: vooraf hadden zij met de conservatieve Moderaterna, de rechtsliberalen van Johan Pehrson en de Kristendemokraten (!) de afspraak gemaakt dat Ulf Kristersson de nieuwe premier zou worden als links verloor. Dat valt nu zuur, want waar Åkesson 11 zetels bijwon en met 20,2 % van de stemmen de tweede partij is geworden na de linkse Sociaal-demokraten, boekt Kristersson voor de derde keer een (beperkt) verlies. Hij valt terug naar de derde plek (17,9 %, min 3).

Bendegeweld

Zelfs als Åkesson zich tevreden stelt met alleen gedoogsteun, zal zijn hete adem zwaarder wegen dan die van de eerste minister: ‘We willen een hervormingsplan waarop wij grote invloed kunnen uitoefenen, met name op begroting, veiligheid en inwijking’. Er liggen al ruim 100 voorstellen op tafel. Vooral het voorstel om de politie willekeurige controles en fouilleringen te laten doen in de utsatt omrade, de kwetsbare buitenwijken, waar bendegeweld heerst (dit jaar zijn er al een vijftigtal moorden gebeurd) is moeilijk te verteren.

En dan zijn er nog hindernissen. De liberale partij is meer dan ooit verscheurd, de rechtervleugel is merkelijk zwakker dan de centrumlinkse Centerpartiet (20 tegenover 31 zetels), een definitieve scheuring ligt voor de hand. Ook de Kristendemokraten (KD) moeten door de zure appel bijten. In het Europees Parlement werd niet alleen Ursula von der Leyen de mantel uitgeveegd door de Vänsterpartiet (Links), ook de twee verkozenen van KD die behoren tot de EVP moeten zich afvragen waarom ze in bed liggen met bedenkelijke, radicale rechtsen.

Voorzitter van de Europese Unie

Malin Björk waarschuwde voor een Hongaars scenario, net op het ogenblik dat Zweden op 1 januari voorzitter wordt van de Europese Unie. Als die racistische nationalisten de koers in Stockholm gaan bepalen, ‘wat zal dat meebrengen voor de klimaatverandering, die zij ontkennen? Hoe zal Europa zijn beleidslijnen over democratie en de rechtsstaat kunnen aanhouden met partijen die niet kunnen kiezen tussen Macron en Poetin?’

Ska Keller van de Groenen was al even fel. Zij wierp de EVP voor de voeten dat ze zich encanailleert met ondemocratische krachten, zoals eerder met Fidesz en Forza Italia. ‘Bedenk welke partners je kiest, mijnheer Weber’, zei ze. ‘Als ik naar Italië kijk, dan offer je democratie en Europese waarden op voor macht.’

Magdalena Andersson

Ten slotte moet rechts overnemen op een onprettig moment. De economische vooruitzichten zijn slecht, ook al veerde de beurs op na de overwinning van rechts. De Europese Commissie zag de groei van 2021 (5,1 %) slinken tot 1,3 % dit jaar, en verwacht voor 2023 amper 0,8 %. De inflatie liep op tot 6,6 %. De sociaaldemokraten zijn en blijven veruit de grootste partij, vooral dankzij de persoonlijke populariteit van Magdalena Andersson, de allereerste vrouwelijke premier van Zweden. ‘We zijn niet alleen in Zweden de grootste partij’, betoogt ze, ‘maar in heel Noord-Europa’. De linkse partijen haalden vooral in de grote steden veel stemmen: Stockholm, Malmö, Gotenburg, Uppsala.

Daar past een aantekening bij. Het linkse blok deed bijzonder veel toegevingen aan de rechtse agenda, en liet het initiatief aan Åkesson. Die slaagde erin van het bendegeweld hét thema te maken, terwijl op het platteland energie- en voedselprijzen zwaar wogen op het stemgedrag. De weifeling van de linkse regering vrat aan haar betrouwbaarheid: integratieminister Anders Ygeman drong aan op strengere inwijkingswetten naar Deens model, met beperkingen voor “kwetsbare” zones.

Andersson zelf vergaloppeerde zich toen ze oreerde: ‘Wij willen geen Chinatown, geen Somalitown, geen Klein Italië’. Het is dat eng-nationalisme dat de retoriek beheerste. Åkessons eerste reactie sprak boekdelen. In Trumpiaanse overdrive zei hij: ‘Det är dags att sätta Sverige först. (…) Nu påbörjas arbetet met att göra Sverige bra igen’. Zweden eerst. Nu begint het werk om Zweden weer groot te maken.

Als dat maar niet Amerikaans eindigt.

Lukas de Vos

Lukas De Vos is senior journalist van de VRT.