Als journaalschrijver staat Benno Barnard op eenzame hoogte in de Nederlandstalige letteren. Het raadsel van de anderen, het vervolg op Afscheid van de handkus, bewijst dit eens te meer.

Doorbraak-lezers die tweewekelijks de dagboeknotities van Barnard op deze website tot zich nemen – er zijn ondertussen 137 notities – weten het natuurlijk al langer: Barnard kan als geen ander de waarheid in één enkele pennentrek vastpinnen. Om er zich daarna vaak vrolijk over te maken. Maar soms ook om melancholisch te worden en zich af te vragen in welk tijdsgewricht hij nu weer aan het dwalen is en wat het allemaal toch voor zin heeft.

Verleidingskunsten

‘Ik dwaal af, wat zoals bekend mijn methode is om de werkelijkheid het hof te maken tot zij zich aan mij overgeeft.’ Cartesiaans kan je die methode niet noemen maar de charmante omsingelingstactieken leveren vaak meer op dan de zogenaamde rechtstreekse of authentieke benadering.

Barnards verleidingskunsten, waarbij hij graag op details inzoomt, bezorgen hem wel eens het verwijt dat hij een zogenaamde male gaze hanteert en zich dus bezondigt aan masculinisme. Et alors? ‘Ik kan geen vrouw opvoeren of ik moet haar haarkleur erbij vermelden. Ik pleit schuldig, edelachtbare. Die pruik staat u trouwens beeldig.’

Thuiskomen in gelijktijdigheid

De ironie of zelfspot is een van Barnards geliefkoosde wapens, maar wie deze gebundelde en bewerkte dagboekaantekeningen overschouwt, ziet het systeem in zijn galanterie. Kunstbroeder Koen Broucke legde de vinger op de wonde van Barnards artistieke ‘afwijking’ toen hij hem attendeerde op hun beider strategie: ‘gelijktijdigheid als scheppend principe’: ‘Je voert me mee over de grens van de dood en laat me je ouders, je dochter en de door jou bewonderde auteurs ontmoeten. Hun afwezigheid is hartverscheurend present. Het is thuiskomen in gelijktijdigheid, een verleden dat nooit weg is.’

Ironie of zelfspot is een van Barnards geliefkoosde wapens

Zo is het maar net. Barnard voert in zijn journaals zichzelf in Jungiaans aandoende archetypes op die universeel zijn: de aartsvader, de zoon en echtgenoot, de geborgenheid van familie en een lokale gemeenschap, liefde en erotiek, de eeuwige Jood die ronddwaalt in andere beschavingen of de bevlogen dierenwereld die hij al wandelend contempleert en celebreert.

Engagement voor onze arme moedertaal

Natuurlijk ziet hij zichzelf daarbij als bewaker van de taal en de vorm. Barnards stijl is een rituele bezwering om op die manier overeind te blijven samen met zijn geliefden, vrienden en collega-schrijvers: ‘Wat heb ik van de mij geschonken jaren gemaakt? (…) Ik werk en leef zonder veel resultaat, alsof ik zo’n antieke Vestaalse maagd ben, aangesteld om een of ander vuur te bewaken.’ En ja, retorisch geronk voor de goede zaak hoort daar meer dan eens bij: ‘Sommigen eisen engagement. Wat dachten ze van onze arme moedertaal? Op die schans wil ik wel springen met de sabel van mijn woordenschat en het borstkuras van mijn zinsbouw.’

Barnard is bezig zijn eigen zoektocht naar de verloren en voorbij vliedende tijd te inventariseren

Afscheid van de handkus eindigde met een kleine roman die het atavistische moederland van Barnard in een Oost-Europees, 19de-eeuws aandoende sjtetl evoceerde. In Het raadsel van de anderen laat hij diverse gedichtencycli de daad bij het woord voeren. Hij richt zich tot de vogels in ‘Tegen het ongevederde niets’, tot zijn Joodse quasi-lotgenoten en vooral tot zijn zoon Christopher en zijn jong verongelukte dochter, de ‘onaanraakbare’ Anna.

Mythologische compositie

Het is veelbetekenend hoe hij als Antwerpse visser in 50 voor Christus de conceptie van zijn zoon memoreert in een bocht aan de Schelde: ‘Begrijpt u mij rustig verkeerd. / In een bocht van de grote rivier / heb ik een zoon mogen maken / en hem in het dampende zonlicht der vroegte / mijn knopen geleerd.’

Wie hem het compliment wil maken dat hij ’tijdloos’ schrijft, geeft hij lik op stuk: ‘Het is juist van tijd gemaakt, van meer dan één tijd tegelijk namelijk.’ Barnard is bezig zijn eigen zoektocht naar de verloren en voorbij vliedende tijd te inventariseren in opmerkingen die meer en meer op een mythologische compositie beginnen lijken. Nooit af maar altijd in beweging. Soms ironisch dan weer ernstig. Prozaïsch vast en zeker, maar ook poëtisch en mysterieus. Afijn, onuitputtelijk dus.

Barnard belooft een derde deel om deze heel bijzondere journaalcyclus af te ronden. Hoog tijd dat zijn tomeloos en ongeëvenaard literair engagement met een klinkende literaire onderscheiding wordt onderstreept. Voor mijn part mag dit nu al gebeuren. Waar blijft die P.C.Hooft-prijs of Prijs der Nederlandse Letteren voor deze ongeëvenaarde dagboekschrijver?

Hete patat

De week van Vlasti!

Gevarendriekhoeksverhouding

Vuile Picchu

China-syndroom

Ride the line