fbpx


Buitenland
Sovjetrijk

Liever geen boeiende tijden



Aangeboden door deze bibliotheek


Dit plus-artikel wordt u aangeboden door deze bibliotheek die voor u een abonnement nam.

Vindt u het interessant? Neem dan vandaag uw eigen gratis proefabonnement van 30 dagen.



Als historicus lees ik graag over boeiende tijden zoals het ontstaan van de twee wereldoorlogen. Maar ik leef liever rustig en veilig in saaie tijden waarin nooit iets gebeurt. Wat we nu meemaken - de mogelijkheid dat Russische legers Oekraïne binnenvallen - doet me denken aan de zomer en herfst van 1914. Iedereen voelde toen aan dat er een oorlog zou uitbreken. Zeker, er werd onderhandeld en getelegrafeerd maar men besefte dat de generaals wilden vechten. De legers waren gemoderniseerd…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Als historicus lees ik graag over boeiende tijden zoals het ontstaan van de twee wereldoorlogen. Maar ik leef liever rustig en veilig in saaie tijden waarin nooit iets gebeurt. Wat we nu meemaken – de mogelijkheid dat Russische legers Oekraïne binnenvallen – doet me denken aan de zomer en herfst van 1914.

Iedereen voelde toen aan dat er een oorlog zou uitbreken. Zeker, er werd onderhandeld en getelegrafeerd maar men besefte dat de generaals wilden vechten. De legers waren gemoderniseerd en iedere partij dacht te kunnen winnen in een korte krachtige veldtocht. Trouwens, ieder land dacht een goede reden te hebben om zich in een rechtvaardige oorlog te storten. Het werd een catastrofe.

De gekke oorlog

Zo ook zijn er de dagen van september 1939 tot mei 1940. Hitler en Stalin hadden Polen veroverd en verdeeld. Ondertussen hadden Frankrijk en Groot-Brittannië de oorlog aan Duitsland verklaard, maar er werd niet gevochten. Hitler wist dat hij zou aanvallen maar wachtte om strategische redenen. Het was de periode van de ‘phony war’ of de ‘gekke oorlog’.

Overal waren de legers gemobiliseerd, maar het leven ging gewoon zijn normale gang. Ja, er werd wat onderhandeld en iedereen hoopte dat de oorlog niet zou uitbreken. Er heerste een sterke onderliggende angst maar men leefde alsof het nooit oorlog zou worden.

Beide perioden doen me denken aan wat we nu meemaken. Ik doe ook alsof er niets gebeurt maar ik ben ook bang en weet dat ik niet alleen ben. Er is gelukkig(?) nog corona om ons af te leiden.

Het gevaar komt uit het Westen

Het zal wel kloppen dat Poetin zijn legers naar het westen van zijn land heeft gebracht niet zo zeer om Oekraïne te overweldigen maar om druk uit te oefenen op het Westen. Er steekt ook waarheid in zijn verhaal van de geschonden beloften van het niet opschuiven van de NAVO in de richting van zijn grenzen.

Het opschuiven van de NAVO in de richting van Rusland moet echter eerder gezien worden  in het kader van het voortbestaan van de NAVO: door de alliantie uit te breiden wordt ze gevrijwaard voor de toekomst. Het was geenszins de bedoeling Rusland aan te vallen.

Maar er heerst daar wat paranoia: Rusland is al zo dikwijls vanuit het westen aangevallen. De laatste keer (1941-1945) ligt nog zwaar in het geheugen van de Russen. Poetin doet er trouwens alles aan om die herinnering levendig te houden. Bovendien het Westen is agressief: waar zijn onze leiders, de Verenigde Staten, niet gaan vechten na het einde van WOII? Veelal met weinig succes overigens.

Onbegrijpelijk?

En dan is er een Russische frustratie die wij niet begrijpen. Met enorme bovenmenselijke inspanning hebben de Russen – ik zeg wel degelijk de bevolking en niet de communistische partij – de Nazi-legers verslagen. Het kostte hen bijna 30 miljoen doden en het westen van het land was verworden tot één grote puinhoop. Poetin en velen van zijn generatie voelen dat het Westen hen daarvoor niet voldoende gewaardeerd hebben.  Dat is een blijvende frustratie bij hem.

Wat wij ook niet inzien is het Versailles-complex bij Poetin en zijn politieke vrienden. Poetin was een communistische KGB-officier toen de Sovjet-Unie de Koude Oorlog verloor in 1991 en het land uit elkaar spatte. Het Westen won en heeft de verliezers behandeld zoals Duitsland behandeld werd in Versailles in 1919. Iedereen weet dat dit de opkomst van Hitler mogelijk gemaakt heeft.

Wij weten dat dit ten onrechte is: Rusland is niet gestraft door de overwinnaars. Wel integendeel. Maar Poetin had dit gevoel wel toen hij als jonge president met het Westen wilde aanpappen en naar zijn aanvoelen als verliezer niet geaccepteerd werd.

De oorlog wordt normaal

Maar terug naar nu. Er wordt in het Westen duchtig gemobiliseerd. Troepen worden gestuurd naar de grensgebieden. Wapens worden aangesleept. Er heerst een sfeer waarin de oorlog het nieuwe normaal wordt. We gaan er te gemakkelijk van uit dat Poetin de dappere Oekraïners zal overweldigen en zelfs meteen ook de onschuldige sprookjesachtige Baltische Staten veroveren. Maar we zullen hem zeer zwaar bestraffen zoals de Duitsers in 1919 gestraft werden.

De Russische economie zal zo niet gekelderd dan toch zwaar geboycot worden. Als we moeten vechten zullen we het doen. Ook het Belgisch leger staat paraat want we zijn solidair. Gaan we vechten voor de theoretische mogelijkheid dat Oekraïne ooit lid van de NAVO zou kunnen worden? Laten we niet vergeten dat het land op dit moment geenszins voldoet aan de vele voorwaarden voor zo’n lidmaatschap.

De invloed van president Xi

Poetin heeft het zich bijzonder moeilijk gemaakt door een oekaze naar de Amerikaanse president te sturen die te nemen of te laten is. Of dat door een diepe frustratie bij gebrek aan respect of een bewustzijnsvernauwing is gebeurd, weet ik niet. Hij heeft zichzelf gegijzeld. Poetin moet zijn eer kunnen redden. Hij mag vooral door de Chinese president Xi niet als een zwakkeling beschouwd worden.

Hij weet dat China steeds sterker wordt dan Rusland, maar hij wil als een gelijke met Xi kunnen omgaan. Daarom kan hij niet buigen voor de Amerikaanse president. Ook Biden die als zwak wordt gepercipieerd en die ook moet tonen dat hij een ‘man’ is, kan niet zomaar op bepaalde eisen van Poetin ingaan. Dus er wordt rustig verder geëscaleerd door overbodige troepen en wapens te sturen en te dreigen met de zwaarste economische sancties ooit. Die maatregelen jutten Poetin meer op en hebben een averechts effect. Misschien valt hij daarom alsnog Oekraïne binnen?

Vertrouwenwekkende maatregelen

Vertrouwenwekkende maatregelen zijn nodig en daar moet Poetin mee beginnen: geleidelijke terugtrekking van zijn troepen. Vervolgens is het zeker wijs om afspraken te maken om een verdere wapenwedloop in Europa en in de wereld te vermijden. Biden en de Europeanen willen daar op ingaan en uit het verleden leren we dat een vergelijk mogelijk is.

Ook over het lot van Oekraïne kan en moet overlegd worden. Het land ligt te strategisch en is te complex.  Maar de binnenlandse moeilijkheden zijn zo groot en de tegenstellingen zo diep dat oplossingen niet gemakkelijk te vinden zullen zijn. Bovendien zijn de partijen heetgebakerd en grijpen makkelijk naar de wapens, anders dan in België waar we grotendeels gelijklopende problemen hebben maar steeds het compromis zoeken en vinden. Eigenaardig toch dat niemand dit opmerkt.

Oekraïne zou een schitterende toekomst tegemoet kunnen gaan als een neutraal land zoals Zwitserland, een ‘go between’ tussen Europa en Rusland. Zo’n neutraliteitsstatus zou veel problemen oplossen. Een dergelijke oplossing is niet onmogelijk maar Oekraïne moet het zelf willen natuurlijk.

Yvan Vanden Berghe

Yvan Vanden Berghe is emeritus gewoon hoogleraar aan de Universiteit Antwerpen waar hij de afdeling internationale politiek en diplomatie oprichtte en leidde