Het Brusselse gewest boekt 790 miljoen euro buiten zijn begroting als ‘kapitaal’, maar moet er wel geld voor lenen. Volgens econoom Ivan Van de Cloot van Stichting Merito vloekt deze begrotingstechniek met gezond bestuur. Hoopt het Gewest de factuur door te schuiven naar een volgende staatshervorming?

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest boekt een begrotingstekort van meer dan 1 miljard op een budget van 6,5 miljard euro. Een gelijkaardig bedrag wordt buiten begroting geboekt. Kan Brussel die schulden dan zomaar onder de mat vegen?

Het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest heeft een schuldenberg van 15,6 miljard euro en het heeft een tekort van 1 miljard op 6,5 miljard euro inkomsten. Maar volgens sommige schattingen is de schuld meer dan dubbel zo hoog. Door de vele vzw’s en vehikels met aparte schuldenpotjes is het overzicht zoek. Ook is de Brusselse politiek gespecialiseerd in het boeken van zogenaamde kapitaaloperaties buiten de begroting. De Brusselse regering gebruikt die om instellingen geld toe te stoppen.

Code 8 werd ook ingeroepen voor de participatie in de waterintercommunale Vivaqua

De regering doet daarvoor een beroep op de zogenaamde ‘code 8’ van het Brusselse begrotingshandboek. Die geldt voor investeringen met voldoende inkomsten in de toekomst, waarmee de uitgave van kapitaal gerecupereerd kan worden.

Er vloeit zo bijvoorbeeld 150 miljoen euro naar het Confex-project op de Heizel en 400 miljoen euro naar de Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij, die 800 miljoen euro schulden torst. Code 8 werd ook ingeroepen voor de participatie in de waterintercommunale Vivaqua.

Vorige week raakte bekend dat de onbetaalde facturen bij Vivaqua op een jaar stegen van 46 tot 73 miljoen euro. Wat is er aan de hand?

Dat is een bijzonder hoog cijfer voor een bedrijf met een omzet van 326 miljoen euro in 2024. Het bestuur wijt de stijging aan het falende IT-systeem dat al sinds 2021 compleet in het honderd loopt. Maar de gebrekkige opvolging daarvan is symptomatisch voor het wanbeheer.

Na de inschakeling van een gespecialiseerd gerechtsdeurwaarderskantoor staan nog 31.000 van de 40.000 doorgestuurde dossiers open. Een deel van de verklaring is het verbod om bij wanbetaling het water af te sluiten bij gezinnen. Dat werd in 2022 ingevoerd door minister van Leefmilieu Alain Maron (Ecolo) omdat de aansluiting van water ‘een grondrecht’ was.

Bijna 10 procent van de Brusselse gezinnen betaalt Vivaqua niet. Als gevolg hiervan stijgt de waterfactuur van de wél betalende gezinnen dit jaar met 12,5 procent. Bovendien moet de Brusselse gewestregering de verliezen van Vivaqua bijpassen. Ondertussen liepen de schulden op tot meer dan 1 miljard euro – al blijkt dat niet in de officiële cijfers van het Brusselse Gewest.

Het Gewest besliste vorige week om aan het museumproject KANAL een subsidie van 60 miljoen euro te geven, die later zal worden omgezet in kapitaal. Met andere woorden: via code 8. Zien ze dat geld ooit terug?

Vorige week kondigde Yves Goldstein zijn ontslag aan als directeur – en dat terwijl de opening nog in november van dit jaar moet plaatsvinden. Goldstein kapt er naar eigen zeggen mee omdat ‘het nauwgezet monitoren van de budgetten minder in mijn DNA zit.’ Een opmerkelijke bekentenis voor iemand die aan het hoofd staat van een project waarin het Gewest al 200 miljoen euro pompte – en er nu nog eens 60 miljoen bovenop gooit.

De toekomstige inkomsten zijn extreem onzeker

Kanal is een prestigieus, duur en megalomaan project voor een overheid op de rand van het ravijn. De toekomstige inkomsten zijn extreem onzeker en kunnen dus niet in rekening worden gebracht om de subsidie als een ‘investering’ buiten de begroting te boeken. Een accountant in de privésector die zulke technieken zou goedkeuren, riskeert juridische problemen.

Waarom laat het Brussels Parlement dit allemaal passeren?

Uiteraard klaagt de oppositie dit aan. Ook binnen de meerderheid klinken kritische bedenkingen over de kapitaaloperaties buiten begroting. Maar de meeste coalitiepartijen noemen het ‘een louter technische discussie’.

In totaal parkeert het Gewest nu 790 miljoen euro buiten de begroting. De minister van Begroting Dirk De Smedt (Anders) zegt dat dit in de geschiedenis van het Gewest altijd al werd gedaan. Dit duidt op een heel problematische cultuur, want voor al deze participaties wordt nu wel geld geleend. Die leningen moeten ooit terugbetaald worden.

Is er dan geen enkele externe controle op de budgettaire trukendoos van Brussel?

Formeel moet de operatie via code 8 groen licht krijgen van het Instituut voor de Nationale Rekeningen. Dat INR bestaat uit ambtenaren die van nature voorzichtig zijn. Zij willen niet het beeld creëren dat ze zich met de politiek bemoeien.

De Brusselse begrotingssneeuwbal komt in zicht

Het Rekenhof waarschuwde al eerder dat de Brusselse schuld problematisch wordt. De begrotingssneeuwbal komt in zicht. Dan moet de overheid lenen om de rente op de schuld af te betalen. Dat is roekeloos financieel beheer. De nieuwe Brusselse regering schuift de verantwoordelijkheid van de begrotingsput door naar de vorige coalities.

De Brusselse politiek lijkt er al van uit te gaan dat er, zoals premier Bart De Wever heeft aangekondigd, in 2029 bij de vorming van de volgende regering een nieuwe staatshervorming zal worden onderhandeld. Op dat moment zal Brussel zijn begrotingsfactuur proberen door te schuiven naar de federale regering. Ondertussen geeft het Gewest dat geld al volop uit.

Alain Maron

Brussel lijkt voor zijn schuldfactuur al te rekenen op de volgende staatshervorming