De Oostenrijkse interim-kanselier Alexander Schallenberg zakte gisteren naar Brussel af om er onder meer Europees Raadsvoorzitter António Costa en Europees Parlementsvoorzitter Roberta Metsola gerust te stellen. Het besef dat de radicaal-rechtse Herbert Kickl in Oostenrijk een regering zou kunnen gaan leiden, veroorzaakt oplopende zenuwachtigheid in Europese kringen.

Het was met frisse tegenzin dat de Oostenrijkse president Alexander Van der Bellen (Die Grünen) vorige week FPÖ-partijleider Herbert Kickl de opdracht gaf om een nieuwe regering te vormen. De FPÖ won in september dan wel de verkiezingen, het zag er lang naar uit dat de partij toch buiten een nieuwe coalitie zou worden gehouden.

Sinds vorige week liggen de kaarten plots heel anders, en dat leidde de voorbije dagen ook in Brussel tot ongeruste reacties. Dat is merkwaardig: een regeringsdeelname van de FPÖ in Oostenrijk is al lang niet zo uitzonderlijk meer. De partij maakte eerder al viermaal deel uit van de regering, de laatste keer was van 2017 tot 2019. Het zou nu wel de eerste keer zijn dat die partij ook de premier mag leveren. Maar ook in pakweg Italië leidt de even ‘radicaal-rechtse’ Giorgia Meloni al anderhalf jaar de regering. Sterker nog: haar migratiebeleid lijkt intussen de halve EU te inspireren.

Marathonloper

Reinhold Lopatka, een Europarlementslid van de christendemocratische ÖVP, liet vorige week in de podcast Radio Schuman verstaan dat Kickl minstens in zijn eurokritische standpunten flink wat water bij de wijn zal moeten doen.

‘Ook toen we eerder met de FPÖ in de regering zaten, was dat het geval. De EU moet voor ons sowieso een politieke unie blijven, er is geen sprake van dat we het Oostenrijkse lidmaatschap van de EU nu in twijfel zouden trekken of dat we het Oostenrijkse engagement naar de EU toe zouden verminderen. Kickl zal sowieso ook nooit alleen kunnen beslissen, in een eventuele regering staan zijn partij en de christendemocraten ook zowat even sterk’, klonk het.

Nu lijdt het geen twijfel dat Herbert Kickl (55) – een marathonloper die zich de voorbije jaren vooral achter de schermen profileerde als dé partij-ideoloog van FPÖ – minstens even eurosceptisch is als pakweg Viktor Orbán. Maar wie er het FPÖ-programma even op naleest, vindt daarin géén pleidooi voor een echte EU-uitstap, al hintte Kickl zelf daar enkele maanden geleden wel eens op. Wél vindt de FPÖ dat nationale wetgeving opnieuw prioriteit moet krijgen op de EU-wetgeving.

Daar staat tegenover dat er bij de bepaald vriendelijke houding van Kickl tegenover Rusland effectief wel wat kritische vragen kunnen worden gesteld. Hij bekritiseert consequent de EU-sancties tegen Rusland en vindt dat Oostenrijk zich neutraal moet opstellen.

Remigratie

Ook toont de FPÖ zich al sinds mensenheugenis zeer kritisch op vlak van migratie – iets waar almaar meer Oostenrijkers de partij overigens ook in volgen – maar er staat nergens in het partijprogramma dat de partij het asielrecht zou willen afschaffen. Sterker nog: legale immigranten die geïntegreerd zijn, de Duitse taal spreken en de Oostenrijkse waarden en wetten volledig erkennen, moeten volgens de partij ook het recht krijgen om te blijven en het staatsburgerschap te verkrijgen.

Tegelijk pleit formateur Kickl wél voor remigratie van bepaalde migranten, een discours waarmee hij – laat ons eerlijk zijn – sinds de omwenteling in Syrië lang niet meer alleen staat in Europa. De man is dus zonder meer uitgesproken rechts en zoekt vaak ook iets te nadrukkelijk de limieten op, maar dat geldt uiteraard net zo goed voor een figuur als Orbán.

En dus rijst nu de vraag: wat maakt Kickl in de ogen van de EU dan plots zoveel gevaarlijker dan de Orbáns, Meloni’s of Fico’s van deze wereld? Het antwoord moet misschien eerder in de status van Oostenrijk binnen de EU dan in de ideologische lijn van de FPÖ worden gezocht. In tegenstelling tot pakweg Hongarije of Italië – twee lidstaten die via onder meer het Europese cohesiefonds of het corona-herstelfonds vele Europese miljarden moeten ontvangen – is Oostenrijk binnen de EU immers een nettobetaler.

Met andere woorden: daar waar Europa lidstaten zoals Hongarije of Italië de voorbije jaren financieel onder druk kon zetten om toch enigszins in het gareel te blijven lopen, is die aanpak bij Oostenrijk onmogelijk. De Oostenrijkers dragen jaarlijks netto immers meer bij dan ze rechtstreeks van Europa ontvangen.

Pro-Poetin

Daarbij komt ook nog een tweede vaststelling: vooral in Centraal- en Oost-Europa begint zich stilaan een duidelijk patroon af te tekenen van rechts-populistische leiders die zich eurokritisch en eerder pro-Poetin opstellen én bovendien een hard migratiebeleid bepleiten. Na Orbán in Hongarije en Fico in Slowakije volgt nu misschien Kickl in Oostenrijk en – wie weet – binnenkort ook Babis in Tsjechië.

Uitgerekend op een moment dat de EU zich net harder wil opstellen tegenover Rusland, meer hulp voor Oekraïne overweegt en bijzonder lastige knopen moet doorhakken over het migratiebeleid. Voor de nogal altijd overwegend linkse eurocraten in Brussel en voor politici zoals Costa of Metsola is dat niet bepaald een opwekkend vooruitzicht.

Alexander Schallenberg

Vooruitzicht op radicaal-rechtse kanselier in Oostenrijk boezemt EU angst in