‘Vandaag worden migranten beter beschermd door het recht dan de eigen burgers. Dat moet anders.’ Aan het woord is de Nederlandse filosofe Andrea Speyerbach (37). Speyerbach maakt zich zorgen om de machteloosheid waarmee Nederlandse politici worstelen met de massale instroom van niet-Europese migranten. Zorgen die zij niet enkel wil delen met de wetgevende macht, maar ook met de rechterlijke.

Speyerbach werd in Nederland op korte tijd bekend met haar pleidooi voor een ‘migratiezaak’ – een rechtszaak tegen de Nederlandse staat die, in navolging van de beruchte klimaatzaak, het politiek debat verhuist van het parlement naar de rechtbank. Een plan gesteund door onder meer Wierd Duk, bekend journalist van De Telegraaf, en een rits persoonlijkheden ter rechterzijde. Tegenstanders wuiven Speyerbachs plannen weg als onhaalbaar en bij voorbaat verloren.

U wil de Nederlandse staat voor de rechter dagen. Legt u eerst even uit waarom?

Andrea Speyerbach: Omdat er een groot verschil is in zichtbaarheid voor het recht tussen migranten aan de ene kant en Nederlandse burgers aan de andere. Migranten zijn heel zichtbaar voor het recht, in het bijzonder het mensenrecht, terwijl dat voor de eigen mensen niet het geval is – en al helemaal niet vanuit mensenrechtelijk perspectief. Dit is, bovendien, een probleem dat de politiek niet lijkt te kunnen oplossen. Politici vinden zichzelf gebonden door mensenrechtenverdragen en internationale rechters die hun manoeuvreerruimte inperken. Die rechters zeggen tezelfdertijd dat ze ‘niet aan politiek doen’ en dat het aan de politici is om beleid te maken. Zo zit je al snel vast.

Met de rechtszaak Cultuurdefensie wil ik duidelijkheid scheppen. Ofwel luidt het vonnis dat de cultuur en identiteit van een gemeenschap niet beschermd zijn door het recht, en dan is het bewezen dat de eigen burgers inderdaad minder beschermd zijn dan migranten uit andere werelddelen. Ofwel luidt het vonnis dat de Nederlandse gemeenschap inderdaad schade lijdt door massamigratie, maar dat de gemeenschap vandaag onvoldoende beschermd wordt door het recht. Dat is dan natuurlijk een handschoen die de politiek kan – en moet – oprapen. Maar in beide gevallen wordt de situatie een stuk duidelijker.

De demografische verandering van Nederland, maar ook van Vlaanderen, staat als een paal boven water. Waarom houdt een bepaalde elite toch hardnekkig vast aan migratie als beleidsinstrument?

Dat heeft deels te maken met de vastgeroeste houding van onze bestuurselite. Zij zien regeltjes, wetten, verdragen als absoluut, als instrumenten die zijzelf eigenlijk niet onder controle hebben maar net moeten dienen. Wie, bijvoorbeeld, lid is van de Europese Commissie, zal niet geneigd zijn om het Europese asielbeleid fundamenteel in vraag te stellen. Zij komen terecht in een systeem, een systeem dat hen voorafgaat en hen, zo weten ze, lang zal overleven. Ze spelen hun rolletje binnen dat systeem, maar meer ook niet.

De migratiekritische Nederlander heeft gelijk, niet de bestuurselite.

Maar er is zeker ook een ideologische component. In een recent rapport van de Nederlandse Adviesraad Migratie stond letterlijk: ‘Nederland is een migratiesamenleving. De toegenomen diversiteit is een verrijking.’ Dat wordt aan de lezer meegegeven als een feit, niet als een mening. En goed, die claim wordt dan gevolgd door de erkenning dat migratie ‘ook leidt tot bezorgdheid’ en dat die zorgen ‘serieus moeten worden genomen’. Maar de teneur is duidelijk: migratie is goed, dat is een feit, maar sommige mensen begrijpen nog niet dat het goed is. Met die mensen moeten we ook rekening houden, althans voorlopig. Dat is de omgekeerde wereld, want de migratiekritische Nederlander heeft gelijk, niet de bestuurselite.

In uw rechtszaak hoopt u te bewijzen dat de Nederlandse bevolking schade lijdt als gevolg van massamigratie. Maakt u dat wat concreter?

Antropoloog Jan van de Beek toonde dit in detail aan in zijn boek Migratiemagneet Nederland. ‘Diversiteit is een verrijking’ of ‘migratie is een verrijking’ is een normatieve claim, geen wetenschappelijke waarheid. En als linkse activisten die claim tot waarheid willen verheffen, dan moeten ze dringend met bewijs komen. Er zijn namelijk géén indicaties dat migratie uit Afrika of het Midden-Oosten ons verrijkt, maar er zijn wél heel wat tegenindicaties – en tegenbewijzen – dat dit niet zo is.

Maar uw vraag was om het begrip ‘schade’ te concretiseren. Wel, materieel is er natuurlijk de economische schade. Armoede importeren in een welvarend land is negatief voor de welvaart van de autochtone bevolking. Er is een enorme druk op de woningmarkt, op de sociale zekerheid. Veel migranten maken gebruik van een bijstand en blijven dat ook lang doen. Dat is, uiteraard, nadelig, ‘schadelijk’ voor de Nederlandse samenleving. Dat kan je eigenlijk niet betwisten.

De vervanging van Nederlandse mores door buitenlandse mores, de aantasting van de Nederlandse identiteit, ook dat is schade.

Maar het stopt niet bij materiële schade. Ik betoog dat massamigratie ook immateriële schade met zich meebrengt. Een veranderende Nederlandse cultuur, een aantasting van de sociale cohesie door de mensen die binnenkomen. De vervanging van Nederlandse mores door buitenlandse mores, de aantasting van de Nederlandse identiteit. De evolutie ook van een high trust society, een samenleving waarin mensen elkaar vertrouwen, naar een low trust society. Ook dat is schade.

U heeft het over een veranderende cultuur als een vorm van ‘schade’. Ik vermoed dat heel wat linke bestuurders die veranderende cultuur net zien als een verrijking, niet als schade.

Ik vrees dat dat zo is, ja. Maar de elite in Bloemendaal (één van de rijkste gemeenten in Nederland, net buiten Amsterdam, red.) hoeft natuurlijk niet af te rekenen met de schade die migratie met zich meebrengt. Zij moeten, laten we zeggen, een zekere bescheidenheid betrachten, en zich terugtrekken uit een debat waarover ze helemaal niets weten. In plaats daarvan relativeren zij alles weg, ridiculiseren ze oprechte en terechte zorgen van Nederlanders. Ze poetsen data weg. Dat mag wel ophouden.

Die elite komt bijvoorbeeld met de belachelijke vergelijking tussen de massamigratie van vandaag en migratie uit, bijvoorbeeld, de 17de eeuw. Daarmee willen ze bewijzen dat we overdrijven, want ‘migratie is toch van alle tijden’. Dat is een slag in het gezicht van de Nederlander die vandaag gebukt gaat onder onbetaalbare woningprijzen, zijn taal niet meer hoort gesproken worden in zijn buurt en zich anders moet kleden om niet nagestaard te worden. Om maar enkele voorbeelden te noemen.

Links lijkt liever in algemene termen te spreken over migratie, terwijl rechts op de concrete gevolgen van concrete migratiestromen wijst. Ik kan me voorstellen dat een Vlaming die naar Maastricht verhuist een andere invloed heeft op de Nederlandse cultuur dan duizenden Arabieren.

Wie uitsluitend over migratie in het abstracte spreekt, hoeft de realiteit niet onder ogen te zien. Dat is de kracht van algemeenheid, van vaagheid. Maar migratie is voor de bestuurselite een geloofsartikel, iets waaraan ze vasthouden ondanks de overvloed aan tegenbewijs. Hoe meer tegenbewijs, hoe sterker ze hun geloof lijken te willen bewijzen. Wanneer je geloof je al zegt dat iets een absoluut goed is, dan kan kijken naar de feiten dat geloof alleen tegenspreken. Het is dus niet verwonderlijk dat de wil daartoe vaak ontbreekt ter linkerzijde.

Een juridisch instrument waarnaar vaak verwezen wordt, is het Europees Mensenrechtenverdrag (EVRM). Dat verhindert, althans in zijn huidige interpretatie, een fundamenteel verschillend migratiebeleid. Is het Europees Mensenrechtenverdrag nog van deze tijd?

Mensenrechtenverdragen zijn om goede redenen opgesteld. Het doel was om individuen te beschermen tegen de willekeur van de staat. Of nog: om minderheden te beschermen tegen een arbitraire, schadelijke machtsuitoefening door de meerderheid. In de nasleep van de Tweede Wereldoorlog kan je begrijpen waarom zoiets niet langer werd overgelaten aan nationale overheden. Of toch niet alléén aan nationale overheden.

Door de massamigratie leidt het EVRM evenwel niet tot een bescherming van de minderheid, maar tot een dictatuur van de minderheid. We worden aan handen en voeten gebonden door rechten waarop, in theorie, miljarden individuen zich kunnen beroepen om naar Europa te komen. En het collectief, onze gemeenschap, heeft, zo blijkt, geen vergelijkbare rechten. Dat is een enge, ontoelaatbare situatie.

Eerder waarschuwde u tegen de vorming van een ‘blanke etnostaat’ als antwoord op de linkse migratiepush. Wat moet ons dan wél verbinden?

We moeten ervoor opletten dat we niet teruggrijpen naar primitieve concepten als ‘ras’ of ‘etniciteit’ om invulling te geven aan onze identiteit. Ik zie dat sommigen ter rechterzijde inderdaad denken dat het Europese antwoord op de linkse identiteitspolitiek neerkomt op ‘het spel meespelen’. En dat we dat raciale spel moeten winnen. Dat verwerp ik.

Rechts moet etnisch denken verwerpen en gemeenschappelijke zaak maken met traditioneel links.

Gelukkig hebben we een hele Verlichtingscultuur om naar terug te keren, toch als we dat willen. Europa heeft een ongelooflijke intellectuele traditie die de basis kan zijn voor onze collectieve identiteit en die dat, voor de duidelijkheid, nog steeds in belangrijke mate is. Maar het is net die traditie, die cultuur die vandaag onder druk staat. Wat etno-nationalisten doen, is in hun strijd tegen massamigratie en islamisering diezelfde traditie verwerpen. Zo maken ze dezelfde, of toch gelijkaardige, fouten als links.

Rechts moet etnisch denken verwerpen en gemeenschappelijke zaak maken met traditioneel links. Met de sociaaldemocratie. Ik ben ervan overtuigd dat de fundamenten van Nederland nog steeds door een grote meerderheid van de mensen gedeeld wordt. En de dreiging die uitgaat van niet-Europese massamigratie wordt evenzeer door een grote meerderheid erkend. Het is een militante minderheid die verandering verhindert.

U heeft goede hoop in traditioneel links. In dat geval bent u wellicht teleurgesteld in de fusie van de PvdA, de sociaaldemocraten van Nederland, met het radicale GroenLinks?

‘Absoluut. En zij zijn een goed voorbeeld waarom rechts moet opletten voor extreemrechts. Want wat je ziet, is dat de fusie van GroenLinks met PvdA ervoor zorgt dat enkel GroenLinks overblijft. Radicalen nemen iedere beweging waarvan ze deel uitmaken onmiddellijk over, dat zit in hun natuur. Als Frans Timmermans (leider en kandidaat-premier van de fusiepartij red.) eerlijk is, laat hij gewoon de ‘PvdA’ vallen van de naam. De voortzetting van die naam is een vorm van kiezersbedrog.

Geert Wilders en zijn PVV scheerden in 2023 hoge toppen, maar lijken op de terugweg. Vreest u een zekere ‘berusting’ door de Nederlander, een gevoel dat het ‘toch te laat is’?

Dat vrees ik ontzettend, ja. Twee jaar geleden vestigden migratiekritische Nederlanders hun hoop in Wilders. Als dan blijkt dat ook hij het, om welke reden dan ook, niet kan, dan weten diezelfde mensen niet wat ze wél nog moeten doen.

Dat is, denk ik, ook een deel van de verklaring waarom de rechtszaak die ik voorbereid weerklank vindt: plots is er een alternatief voor de partijpolitiek en de achterkamers. Dat maakt mensen opnieuw enthousiast. En zij moeten blijven geloven dat verandering mogelijk is; als het niet op deze manier is, dan misschien op een andere. Verdwijnt dat geloof, dan kunnen we de boeken net zo goed toedoen.

Andrea Speyerbach

Andrea Speyerbach: ‘Migratie uit Afrika en Midden-Oosten is schadelijk voor Nederland’