Volgens computergeleerde Andres Haverly kan een gigantische nucleaire explosie onder de oceaanbodem ons redden. Hij lanceerde deze maand in een wetenschappelijk tijdschrift een extravagant plan om het CO2-probleem voor de komende dertig jaar letterlijk in één klap op te lossen.

De bedoeling is op een welbepaalde plek in de Indische Oceaan een zeer krachtige nucleaire explosie te veroorzaken, op drie tot vijf kilometer onder de oceaanbodem (die daar al acht kilometer diep is). De plek die Andres Haverly uitzocht om zijn plan uit te voeren is het Kerguelenplateau. Dat is een plaat vulkanisch gesteente, ongeveer drie keer zo groot als Duitsland, boven Antarctica en 3.000 kilometer ten zuidwesten van Australië.

Het zou de krachtigste atoombom zijn die ooit tot ontploffing werd gebracht

Er zou een waterstofbom nodig zijn van 81 gigaton TNT, bijna twintigduizend keer de bom op Hiroshima. Het zou de krachtigste atoombom zijn die ooit tot ontploffing werd gebracht. Daardoor zou zoveel verpulverd basalt en ander alkalisch gesteente in het oceaanwater belanden, berekende Haverly, dat dertig jaar lang de wereldwijde CO2-uitstoot in de oceaan kan worden opgenomen.

Want dat basalt CO2 opneemt, dat weten we. Blootgesteld aan weer en wind verweren vulkanische gesteentes als basalt zich door opname van CO2 via regen. Een proces dat ‘rock weathering’ (‘rotsverwering’) heet. Dat gebeurt nog meer in de oceanen, met hun bodems van voornamelijk vulkanisch gesteente. Tegen de dertig procent van de totale CO2-uitstoot wordt daar voor honderden jaren opslagen.

Zeewater

De wetenschap zoekt naarstig naar methoden om dat verweringsproces te versnellen en zo tot ‘enhanced rock weathering’ (‘verbeterde rotsverwering’ of ‘ERW’) te komen. Professor Filip Meysman van de universiteit Antwerpen is zo’n wetenschapper. Hij experimenteerde in Oostende met bakken zeewater waar olivijn in werd gedaan, een veel voorkomend mineraal dat CO2 goed opneemt. Dat gaat sneller als je steen eerst tot gruis vermaalt, waardoor het raakvlak met lucht of water veel groter wordt.

Er wordt ook geëxperimenteerd met het strooien van steen- of betongruis over akkerland. Een win-winstrategie, omdat bij de verwering van mineralen door opname van CO2 voedingsstoffen vrijkomen die als kunstmest de teelt bevorderen. Maar beide processen zijn kostbaar en leveren zelf CO2 op.

Een buitenbeentje onder de wereldwijde onderzoeken naar ERW is dat van computergeleerde Andrew Haverly. Hij wil iets verder gaan. Zelf is hij er gerust op dat de nadelen niet opwegen tegen de voordelen. Het stralingsgevaar zal meevallen, denkt hij, want ‘al dat water beschermt’. En ja, er zal wel wat stralings- en milieuschade zijn, vooral in de onmiddellijke nabijheid van het vuurwerk. Maar wat stelt dat voor in vergelijking met de milieuschade door stijgende temperaturen? ‘Een druppel in de oceaan’, noemt Haverly het zelf.

‘Meest effectieve oplossing’

Hij begroot zijn project op 10 miljard dollar, terwijl de schade door toenemende klimaatproblemen door het befaamde Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) op honderd triljoen dollar wordt geschat. ‘Tienduizendmaal rendement’, juicht Haverly. Maar zowel zijn berekeningen als die van het IPCC lijken nog het meest van de achterkant van een bierviltje te komen. Wat niet wegneemt dat Haverly onderzoeker is op de afdeling computertechniek van het Amerikaanse Rochester Institute of Technology. Dat is geen topinstituut, maar evenmin van om de hoek.

In elk geval lijkt hij zeker van zijn zaak. Hij besluit zijn artikel met: ‘Al is het concept radicaal, onze analyse suggereert dat als we factoren als veiligheid, bescherming van het ecosysteem en politieke en financiële haalbaarheid incalculeren, deze strategie een veelbelovende oplossing biedt om klimaatverandering in de nabije toekomst aan te pakken. En mogelijk de meest effectieve…’

Torpedo

Zijn idee doet denken aan de superwapens waarmee Rusland naar verluidt experimenteert. De nucleaire torpedo Poseidon 2M39 schijnt ook op de bodem van de oceaan te kunnen worden ontstoken. Maar niet met de bedoeling de mensheid te redden. Integendeel: het Kremlin wil tsunami’s kunnen veroorzaken om kuststeden in vijandelijke landen van de kaart te vegen of die landen gedeeltelijk onder water te zetten. In 2022 werd op de staatstelevisie nog gedreigd Engeland te bedelven met een tsunami van 500 meter, opgewekt door een atoomtorpedo, mogelijk met Nederland en België als ‘collateral damage’. Dit vanwege de steun aan Oekraïne…

Zonder van Amerika een heilig boontje te willen maken: daar hadden ze vorige eeuw het ‘Ploegschaarprogramma’, gericht op het vreedzaam gebruik van atoombommen. Kunnen we met nucleaire explosies havens maken? Om precies te zijn: in Alaska?

Nucleaire explosies werden zonder succes uitgeprobeerd voor olie- en gaswinning, en na de nationalisatie van het Suezkanaal door Egypte in 1956 overwoog Amerika zelfs een tweede kanaal aan te leggen door de Sinaï, met behulp van atoombommen. President Johnson liet vanaf 1964 onderzoek doen om op dezelfde manier een nieuw en breder Panamakanaal te maken. Daartoe werden kernproeven gedaan in Nevada.

Het opvallende aan de in totaal 27 kernproeven van het Ploegschaarprogramma is dat de explosies steevast werden onderschat. Ze pakten groter uit dan gedacht en veroorzaakten veel meer schade aan milieu en omgeving dan voorzien. In 1977 werd definitief een streep door het programma getrokken. Dat op zich biedt al weinig vertrouwen in het plan van Andrew Haverly. Misschien kunnen we, vooraleer enthousiast te worden, beter het oordeel van kerngeleerden afwachten.

Andres Haverly

Atoombom om aarde te redden?