Vijf jaar geleden bereikten het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie een akkoord over de onderlinge handelsbetrekkingen na brexit. De scheiding verliep niet rimpelloos, maar de verhouding tussen beide is sindsdien wel verbeterd, stelt econoom Ivan Van de Cloot van de Stichting Merito. Met dank aan Donald Trump…

Deze maand is het vijf jaar geleden dat het Trade and Co-operation Agreement (TCA) startte. Brussel en Londen maakten toen eindelijk duidelijke afspraken over verdere handelsbetrekkingen en de onderlinge regelgeving, na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Unie. Hoe evalueert u vandaag de verhouding tussen het VK en de EU, bijna tien jaar na het referendum over brexit?

Ivan Van de Cloot: De relaties zijn recent verbeterd. Premier Boris Johnson sloot meteen na het TCA-akkoord een verdere toenadering met de EU radicaal uit. En dat ongenoegen was wederzijds. Er werden ook vanuit Brussel sabotagepogingen ondernomen om extra schade te berokkenen aan de Britse economie. Zo wilde de Commissie voorkomen dat andere lidstaten ook uitzonderingsmaatregelen zouden proberen af te dwingen tegenover Brussel.

Maar de verhouding is sterk verbeterd toen de trans-Atlantische betrekkingen met Trump II grondig wijzigden. Er is nu twijfel over de Amerikaanse steun tegen de Russische dreiging. En de EU hecht weer belang aan de militaire positie van het VK. De lidstaten beseffen dat een werkbare relatie met Londen ook noodzakelijk is om de eigen handelspositie te handhaven.

Het is dus niet toevallig dat er op de Brits-Europese top in mei 2025 nieuwe afspraken werden gemaakt over de vermindering van de handelsbelemmeringen, en over een betere samenwerking op het vlak van veiligheid, wetenschappelijk onderzoek en het Erasmus-uitwisselingsprogramma voor studenten.

Het land heeft de brexit zelf nog niet verteerd?

Zeker niet. Volgens de gouverneur van de Bank of England Andrew Bailey voelt het land nog ‘voor de voorzienbare toekomst’ de negatieve effecten van de brexit. De lagere productiviteit en de handelsbelemmeringen wegen op de economische slagkracht. Volgens schattingen heeft de brexit de groei in het UK een knauw gegeven tussen 4 en 8%.

Volgens een recente opiniepeiling van The Economist gelooft 52% van de Britten ondertussen dat de brexit een verkeerde keuze was, terwijl 32% het tegendeel beweert.

Premier Keir Starmer scoort slecht in de polls. Zijn Labour-regering slaagt er blijkbaar ook niet in om het roer om te gooien?

Starmer profileerde zich tijdens de jongste verkiezingen als de politicus die de rampjaren na de Brexit zou doen vergeten. Hij beloofde de begroting op orde te krijgen zonder de belastingen te verhogen. Dat bleek al snel een utopie. Vergeet niet dat een mogelijke aanval op het pond in oktober 2022 heeft geleid tot de val van de Britse premier Liz Truss, nadat ze haar desastreuze begrotingsplannen had bekendgemaakt.

Analisten voorspelden vorige herfst een nieuwe begrotingsramp. In november 2025 leek minister van Financiën Rachel Reeves het tij te keren met een ingrijpende begrotingsherschikking. Ze presenteerde belastingverhogingen van maar liefst 26 miljard pond. Ze gaf hiermee het signaal dat Londen eindelijk werk maakte van zijn financiën. Na de rampjaren van de brexit is er eindelijk een lichtpuntje aan het einde van de Britse begrotingstunnel.

De economische voorspellingen zijn vandaag iets positiever geworden.

De economische voorspellingen zijn vandaag trouwens nog iets positiever geworden. Zo voorspelt KPMG dat de reële groei in 2026 kan aantrekken met 1,2%, een hele verbetering tegenover vijf jaar geleden. In 2027 zou de Britse economie nog sterker groeien met 1,4%.

Het VK is zijn aantrekkelijkheid als investeringsland na de Brexit dus niet compleet kwijtgespeeld?

Neen. In een wereldwijde enquête van adviesgroep PWC bij 5000 bedrijfsleiders kwam het VK als tweede sterkste economie ter wereld naar voren. In de voorbije 28 jaar stond het land nooit zo hoog in de investeringsranglijst. Amerikaanse investeerders pompten vorig jaar een record van 11 miljard pond in Britse aandelen. Sinds de brexit namen de Amerikaanse investeringen in het VK met een derde toe.

The City (het financiële centrum in Londen) blijft na New York het tweede financiële centrum ter wereld. Haar belang in de wereldwijde derivaten- en valutahandel is sinds de brexit zelfs gegroeid. Het is in internationale geschillenbeslechting tussen bedrijven nog steeds de place to be. De Britse dienstensector is sinds 2019 nog met een kwart gegroeid.

Wat maakt de Britse economie dan zo speciaal?

De Engelse taal is op zich al een troef. De Britse cultuur heeft een sterke economische meerwaarde. In 2024 werd 5,6 miljard pond uitgegeven aan Britse mediaproducties. Liefst 86% van het kapitaal kwam uit het buitenland. Volgens de CEO van Netflix is geen land beter geschikt voor het maken van films en series. Enkel de VS, Zweden en het VK exporteren netto meer muziekproducties dan ze importeren. In vergelijking met de rest van Europa zal de AI-revolutie nergens zo radicaal plaatsvinden als in het VK, merkte de topman van wereldleider NVIDIA onlangs op.

Ook speelt het Brits buitenlands beleid nog altijd in de hoogste divisie. Zo is er nog altijd het permanent zitje in de VN-veiligheidsraad. De defensie-industrie is wereldvermaard. Het land ontwikkelt momenteel een nieuw gevechtsvliegtuig met Japan. Duitsland overweegt om het Franse vliegtuigprogramma in te ruilen voor het Britse. Samen met de VS bouwt het VK aan de nieuwe generatie nucleaire onderzeeërs. En The City blijft natuurlijk een financieel baken.

Londen lijkt voor velen een bezettingsmacht.

Toch is er een gevaar, want de rest van de Britse economie kwakkelt. De regering lijkt ook de veiligheidsproblemen niet onder controle te krijgen. De openbare diensten kraken onder de massamigratie. Vooral op het platteland groeit het verzet tegen de verstikkende regelgeving, deze keer niet die van Brussel, maar die uit de eigen hoofdstad. Londen lijkt voor velen een bezettingsmacht.

De Britse volkswoede is in die zin een sluipend gif. Dat kan een populist als Nigel Farage de wind in de zeilen geven bij de lokale verkiezingen in mei van dit jaar. Veel zal afhangen van hoe snel de huidige regering na het chaotische 2025 de economie kan heropstarten. Die doorstart kan na de Brexit-ellende de Britten weer hoop geven.

Andrew Bailey

‘In 2026 kan Britse economie heropstarten na de brexit-ellende’