Al sinds de jaren 80 – dat is bijna vijftig jaar – trekt Donald Trump min of meer dezelfde conclusies over de Amerikaanse economie. Wat de Verenigde Staten zelf doen, doen ze het best. En wat ze best doen, doen ze best binnen een kader van lage bedrijfsbelastingen, weinig regels (een zéér ruime categorie) en vruchtbare ‘partnerschappen’ tussen ondernemers en lokale overheden. Voeg daarbij een niet altijd even gezond wantrouwen jegens ‘het buitenland’, en u heeft alle ingrediënten voor een nodeloze tarievenslag.

Wie denkt dat een land er slecht aan toe is als het meer goederen importeert dan exporteert, bezondigt zich in de meeste gevallen aan een onschuldige denkfout. Op het eerste gezicht lijkt die conclusie zelfs logisch, maar de meeste studenten economie begrijpen na drie hoorcolleges niet alleen dat het niet klopt, ze kunnen ook haarfijn uitleggen waarom dat zo is. Zo moeilijk is het allemaal niet.

Noodtoestand

Niet begrijpen wat importheffingen doen, is evenwel niet schadeloos wanneer de denkfout gemaakt wordt door de president van de Verenigde Staten. Oorlogsperiodes buiten beschouwing gelaten, zijn Trumps ‘wederkerige tarieven’ de belangrijkste belastingverhoging uit de geschiedenis van de republiek. Een belastingverhoging doorgevoerd zonder inspraak van het Congres, maar op basis van een door de president uitgeroepen ‘nationale noodtoestand’. Met zijn decreet schort hij de facto alle door het Congres goedgekeurde handelsverdragen op, inclusief het door hemzelf met Mexico en Canada onderhandelde USMCA.

De president misbruikt zijn recht om op grond van uitzonderlijke omstandigheden uitzonderlijke maatregelen te nemen

De president misbruikt zijn recht om op grond van uitzonderlijke omstandigheden uitzonderlijke maatregelen te nemen. Wie niet denkt dat de eerstvolgende Democratische president een noodtoestand uitroept over, bijvoorbeeld, ‘misinformatie’ of klimaatverandering, vergist zich schromelijk. Joe Biden, ondanks al zijn tekortkomingen, deed dat ondanks de zware druk van zijn partijbasis, nooit.

Schaamteloos

Nu bestaan er goede argumenten voor tarieven. Zo zijn de meeste experten het erover eens – ik weet het: een gevaarlijk zinnetje – dat heffingen economisch voordelig zijn als ze ingezet worden als drukkingsmiddel om de tarieven aan de andere kant te doen zakken. Wapens omhoog, om ze vervolgens samen te laten zakken. Een begrijpelijke koers, waaraan ook Donald Trump lippendienst bewees door categorisch te spreken over ‘wederkerige tarieven’ (‘reciprocal tariffs’). Helaas was het een leugen.

De tarieven die de president vorige week voorstelde aan de verzamelde pers zijn veel hoger dan de tarieven die andere landen heffen op Amerikaanse goederen. De formule die wordt gebruikt om ze te berekenen heeft immers niets te maken met bestaande heffingen. In plaats daarvan deelde het Witte Huis het tekort op de handelsbalans – export min import – door de Amerikaanse import. Als dat tarief lager uitvalt dan tien procent, dan wordt toch tien procent geheven. Als de Verenigde Staten een handelssurplus hebben – en dat is het geval bij heel wat landen – wordt ook tien procent geheven.

Dat de president de nieuwe tarieven vervolgens als een ‘korting’ (‘discounted’) voorstelt, vergt een stevige dosis onwetendheid of schaamteloosheid. U mag kiezen.

Consumenten en producenten

Nu is niet al kommer en kwel. Al is het, toegegeven, deze keer harder zoeken naar een ander perspectief, een ‘silver lining’.

Een belangrijke kritiek van populistisch rechts op de Republikeinen uit het pre-Trump-tijdperk is dat zij de Verenigde Staten reduceerden tot een economische zone met consumenten en producenten, in plaats van een natie van burgers en families. Dat is, wellicht, de beste politieke analyse van de voorbije tien jaar. Een analyse die de partij economisch trouwens naar links deed opschuiven, met een hernieuwde bereidheid tot gouvernementele bescherming van economisch achtergestelden en andere zwakkeren.

Een recent voorbeeld hiervan dat wat onder de radar vloog. Eerder dit jaar introduceerden vier parlementsleden een wetsvoorstel dat de interesten die kredietkaartbedrijven mogen aanrekenen aan particulieren, plafonneert op 10 procent. Vandaag bedraagt de gemiddelde rente op uitstaande schuld meer dan 20 procent, en vele Amerikaanse families gaan gebukt onder zware kredietkaartschulden. Persoonlijke faillissementen door opstapelende interesten — en ja, financiële ongeletterdheid — zijn niet zeldzaam.

Ook voor populistisch rechts bestaan er redenen om de ondernemersvrijheid aan banden te leggen

Wie waren die vier initiatiefnemers? In de Senaat Bernie Sanders en Josh Hawley, in het Huis van Afgevaardigden Alexandria Ocasio-Cortez (AOC) en Anna Paulina Luna. Sanders en AOC behoren tot de radicaal-linkse vleugel van de Democratische Partij, Hawley en Luna zijn populistisch rechts. Voor alle vier is het dogma van de vrije markt niet dominant, en bestaan er belangrijke redenen om de ondernemersvrijheid aan banden te leggen. In het nationaal belang, voor de ‘common good’.

No room for error

Die paradigmashift, die nog precair en onvoltooid is, is de belangrijkste realisatie van Donald Trump, of hij dat nu weet of niet. Maar ook dat nieuwe paradigma brengt gevaren met zich mee. De presidentiële importtarieven, ingevoerd om de eigen industrie en eigen werknemers te beschermen, zijn hiervan een voorbeeld. Want de Verenigde Staten zijn dan wel geen primair economische zone, ze zijn hoe dan ook een economische zone. En ook hier gelden de meest fundamentele economische wetmatigheden.

Wie Donald Trump succes wenst, wenst hem nieuwe adviseurs toe. Want een recessie ingeleid door de #TrumpTariffs doet niet enkel de Amerikaanse familie pijn, ze hypothekeert ook de andere agendapunten van de regering. Agendapunten die ook Europees rechts kunnen en moeten inspireren: over migratie, woke, klimaat en opnieuw migratie. Een mislukt presidentschap kunnen, met andere woorden, noch de Verenigde Staten, noch de Europese natiestaten zich permitteren. Er is geen foutenmarge, geen ‘room for error’.

Anna Paulina Luna

Tijd voor een koerscorrectie