Wie al eens ‘Die Welt’ leest, kent de naam van Ulf Poschardt. Een strijdvaardige, zelfverklaarde ‘neoliberale’ journalist. Zijn manuscript van een boek over de ‘Shitbürger’ is te ‘polemisch’ voor de conservatieve uitgeverij Verlag zu Klampen. Het contract tussen auteur en uitgever is verbroken.

Ulf Poschardt, jaargang 1967, is een flamboyante figuur. De voormalige hoofdredacteur en huidige verantwoordelijke uitgever van Die Welt geldt als een ‘petrolhead’, een autogek. In 2013 publiceerde hij een boek over de Porsche 911, zijn lievelingsauto, die ‘dromen, vrijheid, individualiteit’ belichaamt. Vrijheid betekent voor hem alles, en hij ziet haar dan ook bedreigd door de Duitse intellectuelen en politici die altijd maar ‘meer verbodsbepalingen, meer staat’ eisen.

Het probleem is dat een loodzware bureaucratie en industrievijandig denken Duitsland te gronde richten

Dat gaat gepaard met moralisme, maar dat moet je jezelf volgens Poschardt ook kunnen veroorloven. Wat een maatschappij immers nodig heeft, is ‘performance’, een sterke economie dus, meer vrijhandel, meer liberalisme. Het probleem is nu net dat een loodzware bureaucratie en industrievijandig denken Duitsland te gronde richten. Poschardt wijt dat aan het feit dat veel Duitsers niet overweg kunnen met de dynamiek en ‘de innovatiekracht van het geglobaliseerde kapitalisme’ en liever moraliseren en de wereld willen redden.

Liberalisme in Duitsland

Het is geen toeval dat het liberalisme als denkstroming en als partijpolitiek fenomeen het altijd moeilijk heeft gehad in Duitsland. Ook vandaag strijdt de FDP, de liberale partij, voor haar overleven. Ze heeft het onder de sociaaldemocratische kanselier Olaf Scholz drie jaar lang volgehouden als coalitiepartner van twee linkse partijen, de SPD en de Grünen. Begin november 2024 werd ze uit de regering gestoten en nu flirt ze met de kiesdrempel van vijf procent. Maar zelfs de FDP zou best meer ‘Freigeister’, vrije geesten, kunnen gebruiken, vindt de bevlogen journalist.

Zou het kunnen dat het pleidooi van Poschardt voor meer liberalisme wortelt in zijn protestantse opvoeding? ‘Je kan je nauwelijks iemand voorstellen die meer protestants opgevoed is dan ik’, zegt de man wiens vader predikant bij de methodisten was. En zo zijn we weer beland bij Max Weber, de grote socioloog die in zijn beroemde boek ‘Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus’ uit 1904 het succes van landen als de Scandinavische en Amerika, Nederland, Groot-Brittannië en het Duitse keizerrijk toeschreef aan hun protestantse geloof in hard werken en spaarzaamheid (om te kunnen investeren).

Ivoren toren

Waarom hij dan nog in Duitsland blijft, vraagt de journalist van het christelijke onlinemagazine Corrigenda aan Poschhardt. Zijn antwoord is op zich al programma: hij wil ‘dit wonderbaarlijke land niet zomaar zonder strijd overlaten aan de anderen’. En die anderen, tegen wie hij als journalist altijd al ten strijde is getrokken en blijft strijden, dat zijn de bewoners van de ‘Elfenbeinturm’, de ivoren toren, de vertegenwoordigers van de ‘links-liberale mainstream in cultuur, media, politiek’. Poschardt brengt hen onder in de categorie van de ‘Shitbürger’, een nieuw mensentype dat zich manifesteert in ‘de voldane liberale maatschappijen van het Westen’ en ‘waarin zich aanmatiging en onderdanengeest, zelfbehoud en opportunisme op een rampzalige wijze vermengen’. De ‘Shitbürger’ denkt zowel aan zijn eigen ‘naakte belangen‘ als – vanuit een moreel superieure houding – aan de ‘redding van de wereld’.

Poschardt vergenoegt zich niet met het formuleren van vlijmscherpe standpunten in Die Welt, maar pent ze ook neer in boeken. In de zomer van 2024 had hij de afspraak gemaakt met lector Anne Hamilton om een essay te publiceren in de door haar geredigeerde reeks over politiek, maatschappij, filosofie en kunst bij uitgeverij ‘zu Klampen’. In de inhoudsopgave van het essay met de titel ‘Shitbürgertum’ zou te lezen vallen dat de ‘Shitbürger’ aanzienlijke delen van het Duitse ‘culturele, mediale en wetenschappelijke bedrijf onder hun controle’ gebracht hadden en dat deze hegemonie verantwoordelijk was voor de huidige toestand van Duitsland.

Ophef

Kort voor Kerstmis echter sprongen de onderhandelingen af, dus nog voor de geruchtmakende vrije tribune van Elon Musk in Die Welt (zie eerder in Doorbraak) met ondersteuning van Poschardt was verschenen. De uitgeverij kon dus niet negatief beïnvloed geweest zijn door de ophef die daarover was ontstaan in de publieke ruimte. De auteur kreeg wel een brief waaruit zou moeten blijken dat het essay met de titel ‘Shitbürgertum’ toch wat te veel ‘onverbiddelijkheid’ zou vertonen in zijn kritische houding tegenover het intellectuele milieu.

Volgens mevrouw Hamilton was het in de loop van de gesprekken met de auteur ‘duidelijker’ geworden dat het essay ‘het kader van de reeks te buiten zou gaan omdat het te zeer in richting polemiek afdreef’. Poschardt zou zich ‘milder’ mogen uitdrukken, maar die weigerde dat te doen. De uitgeverij werkt naar eigen zeggen ‘im Geiste der Aufklärung’, in de geest van de verlichting, maar heeft wellicht koudwatervrees gekregen.

Anne Hamilton

‘Shitbürger’ van journalist Poschardt vangt bot bij conservatieve uitgeverij