Door AI gestuurde chatbots spelen een steeds belangrijker rol in het geloof. Zwartkijkers vragen zich af waar dat zal eindigen.

Tijdens de paasnacht van 2025 lieten meer dan tienduizend nieuwe gelovigen zich dopen in Frankrijk, grotendeels jongeren. Een stijging van 45 procent ten opzichte van 2024. Na jaren van achteruitgang lijkt de Katholieke Kerk opnieuw in de lift te zitten. Enthousiaste journalisten spreken al over ‘tekenen van de meest onverwachte religieuze revolutie van onze eeuw’.

Dat lijkt sterk overdreven. Elders kwamen onderzoekers tot de opmerkelijke conclusie dat er in veel landen een verband bestaat tussen toenemend gebruik van moderne technologie en ontkerkelijking.

Digitaal geloof

Wat niet wegneemt dat er wereldwijd sprake is van een explosieve groei aan applicaties die het geloof digitaliseren. Zoals Youversion Bible, dat iedere vraag over de Bijbel beantwoordt en al 750 miljoen keer werd gedownload. Door artificiële intelligentie aangestuurde chatbots die gebruikers laten chatten met bijbelse figuren, doen nog het meest stof opwaaien.

Zoals AI Bible Chat, met meer dan 30 miljoen downloads, en het net zo populaire Text with Jesus, dat zelfs contact biedt met Satan. Al is die optie alleen in de betaalde versie te gebruiken, en bovendien verborgen in het instellingenmenu. Misschien wilde de maker van de app er niet te veel ruchtbaarheid aan geven? Dat is dan niet gelukt; er kwam onverwacht veel kritiek op het idee met Satan te chatten. Zelfs spreken met minder omstreden bijbelse figuren wordt soms al als godslastering gezien.

Islam

Over godslastering gesproken: je kan natuurlijk niet chatten met Allah en zijn profeet Mohammed. Menselijke trekken mogen in de islam immers niet uitgebeeld of gehoord worden. Er zijn wel apps die vragen over de Koran en de islam beantwoorden. Zoals QuranGPT, op de dag van verschijning al gecrasht wegens overweldigende belangstelling.

Op de vraag of het idee van chatten met God geen blasfemie is, antwoordt Chat with God: ‘Goede vraag! In veel spirituele tradities wordt directe communicatie met het goddelijke gezien als deel van de geloofsbeleving. Die communicatie wordt aangemoedigd als een manier om een persoonlijke en intieme relatie te koesteren met het goddelijke …’

‘Spirituele raadgever’

Dat chatbots hun antwoord meestal beginnen met een opsteker als ‘goede vraag’, of ‘leuk dat je dat vraagt’ is geen toeval. Het blijft een commerciële onderneming en uiteindelijk gaat het erom gebruikers zo lang mogelijk vast te houden.

Religieuze chatbots introduceren artificiële intelligentie in het geloof en voorzien daarmee blijkbaar in een grote behoefte

Religieuze chatbots introduceren artificiële intelligentie in het geloof en voorzien daarmee blijkbaar in een grote behoefte. Tegelijkertijd werpt dat ingewikkelde theologische vragen op.

Wie de kleine lettertjes leest, ziet dat bots als Chat with God zich ondanks de naam niet afficheren als God zelf, maar als ‘spirituele raadgever’. Toch zijn ze kennelijk zo overtuigend dat de meestgestelde vraag aan de ontwikkelaar van deze chatbot luidt: ‘Is het echt God met wie ik spreek?’

Het antwoord is uiteraard ‘neen’. Technisch gesproken spreekt de gebruiker met een zogeheten LLM, een ‘groot taalmodel’, meestal ChatGPT. Dat produceert statistisch plausibele teksten, afgeleid uit de voorafgaande dialoog en patronen die het herkent in immense hoeveelheden data. In dit geval bestaan die vooral uit religieuze teksten, verzameld door theologen. Maar uiteindelijk blijft alles ondergeschikt aan het basisprincipe dat de gebruiker een goed gevoel moet krijgen, zelfs de waarheid.

Way of the Future

Dat is al meer dan eens vreselijk misgelopen. Eerder dit jaar dacht een Amerikaan bijvoorbeeld dat hij het geheim van tijdreizen had ontrafeld. Hij had er duizenden uren met ChatGPT over gesproken, dat maar bleef zeggen dat de man geniaal was. Tot hij echte fysici raadpleegde, die meteen de fouten zagen. Waarop hij zelfmoord pleegde. Zijn nabestaanden procederen nu tegen de eigenaar van ChatGPT.

Dat AI door sommige gebruikers wordt gezien en aanbeden als God lijkt overdreven, maar officieel bestaat al sinds 2015 de ‘Way of the Future’-kerk. Opgericht door Silicon Valley-genie Anthony Levandowski om ‘een godheid gebaseerd op artificiële intelligentie te ontwikkelen en te promoten’. Die zoon van een Franse diplomate en een Amerikaanse zakenman vond dat we maar beter alvast ‘een technologische god’ konden aanbidden, ook al was die nog niet geboren. Dat was volgens hem de enige manier ‘om diens vreselijke toorn te vermijden’.

Ook gebruikers die weinig van AI begrijpen, neigen ertoe zich in religieuze termen uit te drukken

Inmiddels, tien jaar later, lijkt het goddelijke in AI nog ver weg. Misschien omdat de keizer geen kleren draagt? Artificiële intelligentie is immers niet intelligent. Toch wordt het steeds vaker in religieuze termen beschreven. Zo verklaarde Sam Altman, de geestelijke vader van ChatGPT: ‘Ik bid niet dat God aan mijn kant staat, ik bid dat ik aan Gods kant sta.’

Ook gebruikers die weinig van AI begrijpen neigen ertoe zich in religieuze termen uit te drukken. Zoals de bekende mediamagnate Oprah Winfrey, die de moderne technologie omschreef als ‘niets minder dan een wonder’.

Techreligie

Sommige mensen, waaronder wetenschappers, geloven heilig dat technologie op een dag alle beperkingen van het menselijke leven zal elimineren, inclusief veroudering en dood. Er zijn er zelfs die zich, eenmaal gestorven, geheel of gedeeltelijk willen laten invriezen, zodat de voortschrijdende technologie ze ooit weer tot leven zal kunnen brengen. Voor hen is technologie tegelijk religie en God.

Het is waar dat niets anders ter de wereld zoveel lof toegezwaaid krijgt en zoveel adepten telt. En zo beheerst hoe we ons dagelijks leven praktisch inrichten. Die nieuwe religie heeft zelfs profeten: technologiemagnaten die verkondigen hoe we zouden moeten leven.

De vraag is of de kerk met AI chatbots het Paard van Troje heeft binnengehaald.

Anthony Levandowski

‘Is het echt God die ik spreek?’