Op de Europese top in Brussel gisteren lag ook de uitbreiding van de Europese Unie met zes landen uit de Westelijke Balkan weer op tafel. Vooral Albanië en Montenegro lijken vandaag op de voorste rij te zitten om nog in de loop van deze parlementaire legislatuur – die afloopt in 2029 – tot de EU toe te treden. De oorlog in Oekraïne en de Russische beïnvloedingspogingen elders in Oost-Europa en in de Kaukasus fungeren als brandversneller.

De onderhandelingen met zes landen van de zogenaamde Westelijke Balkan slepen al jaren aan. Naast Albanië en Montenegro gaat het daarbij ook over Servië, Kosovo, Noord-Macedonië en Bosnië. Uitgerekend Hongarije – voor de meeste lidstaten de stoutste leerling van de Europese klas – zou het proces nu opnieuw in een stroomversnelling hebben gebracht. De voorbije jaren was er al minstens in Parijs en Berlijn sprake van een zekere uitbreidingsmoeheid, maar het heeft er alle schijn van dat de EU zelf plots meer haast wil maken met de toetredingsonderhandelingen met die Oost-Europese landen.

Die hernieuwde ijver heeft alles te maken met de oorlog in Oekraïne. Sinds de start daarvan heeft Rusland ook zijn inspanningen om andere landen in de brede regio – denk aan Georgië en Moldavië – opnieuw onder zijn invloedssfeer te brengen stevig opgevoerd. In Brussel leeft nu de angst dat de Russen op termijn ook Servië gaan viseren.

Verzet tegen uitbreidingsplannen

De EU kende tot nog toe zeven grote uitbreidingsgolven, maar de laatste daarvan – met Bulgarije en Roemenië – dateert intussen ook al van 2007. In 2013 sloot ook Kroatië zich nog aan bij de club. Turkije diende al in 1987 een toetredingsaanvraag in, maar de onderhandelingen daarover werden enkele jaren geleden volledig bevroren onder invloed van de bijzonder autoritaire aanpak van president Recep Tayyip Erdoğan.

Amper drie op tien bevraagden toonden zich voorstander van de toetreding van de zes landen van de Westelijke Balkan

Exact een jaar geleden toonde een peiling van de European Council on Foreign Relations nog aan dat een forse meerderheid van de inwoners van de huidige EU zich verzet tegen een verdere uitbreiding. Amper drie op tien bevraagden toonden zich toen voorstander van de toetreding van de zes landen van de Westelijke Balkan.

Toch lijkt er nu vooral voor Albanië en Montenegro wel degelijk schot in de zaak te komen. Antonia Costa, de nieuwe voorzitter van de Europese Raad, had twee weken geleden al een ontmoeting met de leiders van de zes betrokken landen, en in de marge van de Europese top sprak de Albanese premier Edi Rama deze week de hoop uit dat zijn land dit decennium nog kan aansluiten bij de EU.

Hij bedankte daarbij nadrukkelijk de Hongaren, die tijdens het aflopende Hongaarse EU-voorzitterschap opmerkelijke inspanningen zouden hebben geleverd. Ook vanuit de Europese Commissie kwamen er woensdag signalen dat er nog tijdens deze legislatuur één of meerdere lidstaten zouden kunnen bijkomen.

Servië

Niet te vergeten: de EU hield de zes kandidaat-lidstaten de voorbije jaren ook al een aantrekkelijk pakket leningen en subsidies ter waarde van 6 miljard euro voor. Dat geld is bedoeld als glijmiddel om het reusachtige hervormingspakket dat de EU eist sneller door te voeren. In een zogenaamde ‘Verklaring van Brussel’ die woensdag werd goedgekeurd, bevestigen de zes kandidaat-lidstaten zelf nogmaals uitdrukkelijk hun wens om toe te treden tot de EU.

Albanië fungeert momenteel als een proeflabo voor de ‘uitbesteding’ van Europese asielzoekers

In die verklaring is niet toevallig ook sprake van een nauwere samenwerking op het vlak van migratie. Albanië fungeert daarbij momenteel als een proeflabo voor de ‘uitbesteding’ van Europese asielzoekers. Maar even opvallend: er wordt nadrukkelijk gesteld dat ‘vijf van de zes kandidaat-lidstaten geprezen worden voor hun hervormingsagenda’s die intussen al door de Europese Commissie werden goedgekeurd’.

Servië – veruit het belangrijkste land in de regio – wordt in het document niet met zoveel woorden genoemd, maar het is een publiek geheim dat er in Brussel almaar meer pessimisme heerst over het gebrek aan vooruitgang dat dit land boekte in de hervormingen die de Europese Unie vraagt. Ook de staat van de democratie in Belgrado roept meer en meer vragen op. Daar komt nog de vaststelling bovenop dat Rusland almaar nadrukkelijker pogingen onderneemt om zijn oude Oost-Europese bondgenoot opnieuw in zijn invloedssfeer te trekken.

De Europese Unie zit dus met een dubbel probleem: de meeste EU-inwoners willen niet weten van een verdere uitbreiding en bovendien drijft het belangrijkste land in die uitbreidingsplannen ook almaar verder weg van de EU.

Antonia Costa

EU-toetreding Albanië en Montenegro komt in stroomversnelling