Uit nieuw onderzoek van de Gentse econoom Arthur Apostel blijkt dat de rijkste 1 procent van de bevolking instaat voor 58 procent van de schenkingen. Dat schenkingen bij het rijkere segment van de bevolking zo populair zijn, laat zich volgens de econoom nogal vanzelfsprekend verklaren door de discrepantie die bestaat tussen enerzijds de relatief hoge tarieven in de erfbelasting en anderzijds de erg lage tarieven die van toepassing zijn op het schenken van roerend vermogen.

Het is inderdaad zo dat de progressieve tarieven in de erfbelasting in rechte lijn algauw oplopen tot 27 procent, terwijl roerend vermogen kan weggeschonken worden tegen een vast tarief van 3 procent en dat tot het ogenblik net voor het overlijden. Het maakt daarbij niet uit hoe groot de waarde is van het roerend vermogen dat op die manier wordt weggeven.

Bovendien kan roerend vermogen met de juiste planning zelfs geheel belastingvrij worden weggeschonken. Als de persoon die de schenking doet nog vijf jaar een ‘risicoperiode’ overleeft, kan het weggeschonken vermogen op geen enkele manier nog belast worden. Zo komt de econoom tot de conclusie dat ‘ongelijkheid in ons systeem ingebakken zit’.

Verrijking

Het is zeker zo dat het verschil in fiscale behandeling tussen het schenken en erven van roerend vermogen wat bizar is. Wellicht valt het onderscheid te verklaren door de, zeker historische, beweeglijkheid van roerend vermogen, dat nu eenmaal makkelijk van hand tot hand kan worden doorgeven, buiten het zicht van de fiscus om. Dat is een groot verschil met onroerend vermogen, waarvan de overdracht in het kadaster moet worden verwerkt en dus makkelijk te traceren is. De belasting op het erven en schenken van onroerend vermogen is dan ook grotendeels gelijk.

Is het heffen van belastingen op de overdracht van vermogen wel rechtvaardig?

Natuurlijk moet daarbij opgemerkt worden dat vandaag de dag ook de overdracht van roerend vermogen vaak goed getraceerd kan worden, zeker als het per bankoverschrijving gebeurt. Dat was veel minder het geval toen de lage tarieven in de schenkbelasting werden ingevoerd, wat de indruk kan versterken dat die lage tarieven achterhaald zijn.

Een meer fundamentele vraag is of het heffen van belastingen op de overdracht van vermogen, door erfenis of schenking, überhaupt wel rechtvaardig is. Eén van de argumenten die vaak wordt aangebracht om te bepleiten dat een dergelijke belasting zeker nodig is, is dat wie erft, zich verrijkt. In de praktijk is het maar de vraag of dat wel klopt.

Ander aanvoelen

De meeste erfenissen en schenkingen vinden immers plaats ‘in rechte lijn’, tussen de directe gezinsleden (grootouders, ouders, kinderen). Indien er dan geen goede regeling is getroffen, zullen na een overlijden de overlevende gezinsleden ineens geconfronteerd worden met een fiscale aanslag op hun vermogen die zoals gezegd algauw kan oplopen tot 27 procent.

De erfenis zal dan allesbehalve als een verrijking aanvoelen, aangezien de erfgenamen om de erfbelasting te voldoen wellicht heel wat vermogensbestanddelen zullen moeten verkopen waar ze niet juridisch, maar wel gevoelsmatig, eigenaar van waren.

De erfbelasting gaat uit van een erg individualistische kijk op vermogen

In zekere zin gaat de erfbelasting zo uit van een erg individualistische kijk op vermogen, dat enkel toebehoort aan de juridische eigenaar ervan. Als de titularis overlijdt is er sprake van een juridische overgang en die wordt aan de belasting onderworpen. Nochtans is die ‘overgang’ in werkelijkheid vaak louter fictief en zal het krijgen van een erfenis, vanwege de erfbelasting, op niets anders neerkomen dan een eigenlijke verarming van het gezin.

Om dat te vermijden bestaat er dus wat het roerend vermogen betreft een potentiële ontsnappingsroute in de vorm van een schenking tegen een laag, vast tarief. Een betere oplossing is natuurlijk deze: schaf de erf- en schenkbelasting af, toch minstens wat erfenissen en schenkingen tussen de gezinsleden betreft.

Arthur Apostel

Erfenissen in het vizier van gelijkheidsapostelen