Litouwen vertrouwt het zaakje niet: sinds kort staan op de grens met de Russische exclave Kaliningrad ‘drakentanden’, betonnen piramides die bedoeld zijn om tanks tegen te houden. Maar hoe realistisch is een Russische invasie van de Baltische staten of Finland nu echt?

Het Litouwse ministerie van Defensie liet enkele weken geleden al weten dat het niet bij drakentanden zou blijven. Het Baltische land bouwt stevig voort aan een nieuwe verdedigingslinie. Die zal bestaan uit drie lagen, tot vijftig kilometer diep, en moet een eventuele Russische inval stoppen. De graafwerken voor de antitankgrachten, mijnenvelden en loopgraven zijn intussen al begonnen.

De Russische beer heeft momenteel de handen vol met Oekraïne, waar de geplande blitzkrieg van drie dagen al snel vervelde tot een loopgravenoorlog die vandaag al 3,5 jaar duurt. Grote militaire maneuvers (en dus terreinwinsten) blijven uit, de honderdduizenden Russische soldaten zitten er letterlijk en figuurlijk muurvast. Met dat in het achterhoofd lijkt een Russische invasie van de Baltische landen of Finland onmogelijk. Toch?

Reactie?

Er is een reden dat de Russische opmars weinig vooruitgang boekt. Hlib Parfonov, onderzoeker bij de denktank The Jamestown Foundation, schrijft dat Rusland nieuw materieel en nieuwe rekruten niet langer naar Oekraïne stuurt. Het land ontplooit verschillende divisies — legereenheden met 10.000 tot 25.000 troepen — in Wit-Rusland en de regio rond Sint-Petersburg. Deze divisies beschikken over modern materieel waaronder tanks, raketartillerie en houwitsers, zowel van Russische als van Noord-Koreaanse makelij.

Ook viceadmiraal Peter Rijsink, het hoofd van de Nederlandse militaire inlichtingendienst MIVD, waarschuwde hier al voor in een interview met Politico: ‘Rusland produceert veel meer artillerie dan het nodig heeft in Oekraïne.’ Ook Rijsink ziet dat deze systemen niet naar Oekraïne maar naar depots in de regio rond de grens met Estland, Letland, Litouwen en Finland worden gebracht. Op satellietbeelden is te zien hoe Rusland nieuwe infrastructuurwerken uitvoert voor de bouw van kazernes, opslagplaatsen, munitiedepots, extra stevige bruggen en spoorwegverbindingen.

Rusland ontplooit moderne divisies in Wit-Rusland en in de regio rond Sint-Petersburg.

Of het echt zover komt is nog koffiedik kijken. Finland beschikt over een sterk leger en ook in de Baltische landen zal Rusland op forse weerstand kunnen rekenen. Verzet van het leger, de bevolking, maar ook van de NAVO-bondgenoten die vandaag al zo’n 10.000 troepen in de regio hebben gestationeerd. Als Rusland een NAVO-lidstaat binnenvalt, zou die op verdere steun van het blok kunnen rekenen.

In een interview liet de voormalige voorzitter van het Militair Comité van de NAVO, de Nederlander Rob Bauer, wel weten dat een ‘kleine Russische aanval’ niet noodzakelijk leidt tot een militair antwoord. Rusland tastte al regelmatig de grenzen van de NAVO af; verschillende drones vlogen de voorbije jaren al het Poolse en Roemeense luchtruim binnen en tal van sabotage- en spionageacties vonden al plaats in heel Europa.

Inspiratie uit Oekraïne

Nu lijkt Rusland de limiet van het NAVO-geduld te hebben bereikt. In de nacht van dinsdag op woensdag vlogen zeker 23 Russische drones vanuit Oekraïne en Wit-Rusland het Poolse luchtruim binnen. Poolse, Nederlandse, Amerikaanse en Italiaanse gevechtsvliegtuigen en helikopters schoten deze neer.

Of Rusland Polen echt wou aanvallen? Wellicht niet. De actie was dan wel bewust, maar richtte zich vooral op het uittesten van de reactie op een dergelijke incident. Tegelijk lijkt het erop dat Rusland met de drones inlichtingen wou verzamelen over Poolse militaire infrastructuur zoals luchtafweersystemen. De komende dagen zal de NAVO moeten beslissen hoe het reageert op deze provocatie. Een aanval op Rusland lijkt heel onwaarschijnlijk en zelfs het instellen van een no-fly zone boven Oekraïne, waarbij NAVO-gevechtsvliegtuigen instaan voor de bewaking van een deel van Oekraïne’s luchtruim, lijkt niet aan de orde.

Zal de NAVO reageren, en zo ja, hoe?

De vraag is maar hoe de NAVO reageert als Rusland op een of andere manier de Baltische landen aanvalt, waarbij de invasie van Oekraïne uit 2014 — met behulp van proxy-legers en lokale steun — hoe dan ook dient als inspiratiebron. Zal de NAVO reageren, en zo ja, hoe? Bekend is dat de Europese infrastructuur en bureaucratie er niet op voorzien is om op heel korte tijd grote hoeveelheden militair materieel en troepen te verplaatsen. Dat tegelijk de Verenigde Staten almaar minder te maken willen hebben met de beveiliging van Europa en nu zelfs trainingsprogramma’s van Oost-Europese legers terugschroeven, doet de geloofwaardigheid van de NAVO-afschrikking weinig goeds.

Kortste weg

En dan is er nog Oekraïne. Daar zal na het ondertekenen van een eventueel vredesakkoord een internationale vredesmacht nodig zijn. Verschillende NAVO-landen gaven al aan daar militairen voor te willen afvaardigen, maar dat lijkt niet zo eenvoudig. Zo schrijft The Times dat het voor Europese landen al een forse uitdaging is om ‘maar’ 25.000 militairen naar Oekraïne te sturen. Dat zou een te kleine troepenmacht zijn om de vrede te garanderen.

In dat scenario zijn er ook weer minder NAVO-troepen beschikbaar om de Baltische landen te beschermen in geval van een Russische invasie. Een snelle inname van de Litouws-Poolse grens en enkele belangrijke havensteden kan die aanvoer van NAVO-troepen ook fors bemoeilijken.

Meer dan ooit moeten krijgsmachten het vandaag hebben van verrassingen.

Maar komt het wel zo ver? ‘In strategie is de langste omweg vaak de kortste weg naar huis’, schreef de militaire denker Basil Liddell Hart al na de Eerste Wereldoorlog. De Chinese strateeg Sun Tzu schreef het eenvoudiger: ‘Indirecte methodes zijn nodig om de overwinning te behalen.’

Beide denkers bedoelen hetzelfde: in een oorlog is het niet verstandig om de tegenstander aan te vallen waar hij een aanval verwacht en waar hij het sterkste staat. Meer dan ooit moeten krijgsmachten het vandaag hebben van verrassingen.

Basil Liddell Hart

Zal Rusland de Baltische landen binnenvallen?