Die rel met de Amerikaanse ambassadeur is nog niet voorbij. En dat is ook niet zo vreemd: als de voorzitter van een regeringspartij de Amerikaanse president vergelijkt met Hitler, dan heb je een probleem. Als bovendien ook klopt dat de vicepremier van dezelfde partij heeft geweigerd de ambassadeur een hand te geven, dan heb je twee problemen. De oproep tot de-escalatie van buitenlandminister Prévot zal niet genoeg zijn.

De enige die hier iets kan aan doen is Conner Rousseau zelf. Het makkelijkste is toegeven dat zijn reductio ad Hitlerum onbezonnen was, het gevolg van een iets te losse tong, en zich verontschuldigen. Spreken over het land van Trump als een regime waarin (verwijzend naar wat is gebeurd in Minneapolis) ‘moeders en verplegers geëxecuteerd worden’ is een idiote interpretatie van de werkelijkheid.

Dit heeft niets met vrije meningsuiting te maken. Dit is toogpraat, op het niveau van Conners uitspraken in café ’t Hemelrijk in Sint-Niklaas. Al had hij zo te zien bij het maken van het kwestieuze Trump-filmpje niet gedronken.

Intellectuele luiheid

Net zoals zijn Anders-collega Frédéric De Gucht, gaat Conner er prat op geen politieke boeken te lezen. Een merkwaardige vorm van pronkzucht: onbelezenheid. Maar moet je Machiavelli of Tocqueville kennen om te weten dat zo’n reductio ad Hitlerum altijd een heel slecht idee is? Al was het maar omdat die reductio altijd, zoals ze in Brussel zeggen, ook een argument tarte à la crème is, een soort retorische noodrem om verdere discussie stil te leggen; een doorgedreven vorm van intellectuele luiheid ook, waardoor men bovendien altijd en zonder moeite ‘aan de goede kant van de geschiedenis’ staat (nog zoiets idioots).

Een merkwaardige vorm van pronkzucht: onbelezenheid.

Er bestaan trouwens al even onnozele antwoorden op die reductio. Hitler was vegetariër; is vegetarisme dan ook slecht? Hitler zorgde voor autosnelwegen; moeten die dan maar verdwijnen? Of nog aardiger voor een socialist: Hitler maakte als allereerste in de geschiedenis van het Feest van de Arbeid op 1 mei een betaalde feestdag; moet die dan vanwege besmet op de schop?

Doodernstig

Al even merkwaardig is dat politiek en media het blijkbaar kwalijk vinden dat een ambassadeur zijn land en president verdedigt. Ik heb in mijn leven als Kamervoorzitter nogal wat ambassadeurs ontmoet, van democratische landen en van andere, en ik heb er niet een gekend die zijn regering afviel. Ook en zeker niet als er werd gediscussieerd over zogeheten heikele kwesties. Soms was dat zelfs grappig.

Toen het in een gesprek met een ambassadeur van een land uit het Midden-Oosten ging over de vele executies die daar plaatsvonden, zei de man dat men in zijn land een eenvoudig principe toepaste: bij zware misdrijven kwam het niet de mensen toe te oordelen; dat mocht alleen God. That’s why we send them to Allah. Ik schoot in een lach, maar de man bleef doodernstig. Die ambassadeur van datzelfde land bleek overigens wel zijn eigen fles whisky in een nachtclub te hebben klaarstaan, zoals een vriend van mij kan getuigen.

Niet abnormaal

Ambassadeur Bill White van de VS blijkt heel wat redelijker en aangenamer in de omgang. De man geeft met plezier interviews aan wie erom vraagt. Hij was zelfs te gast in De Afspraak. Waar hij niet alleen Fatma Taspinar voor zich kreeg, maar ook VRT-Amerika-kenner Bert De Vroey. Taspinar stelde alleen gezellige vragen; de expert bleek niet in staat tot ook maar één kritische bedenking. De Vroey heeft de lessen interviewtechniek kennelijk allemaal gemist. Zelfs de VRT-nieuws-ombudsvrouw – gespecialiseerd in het recht praten van wat krom is – vond dat het ‘beter had gekund’. Maar journalistiek falen kan je bezwaarlijk in de schoenen van de geïnterviewde schuiven.

Journalistiek falen kan je bezwaarlijk in de schoenen van de geïnterviewde schuiven.

Echte interviews met ambassadeur White waren er wel in het weekeinde in twee Vlaamse kranten. Ik heb ze twee keer gelezen: ik zou niet weten welke schokkende of totaal onredelijke mededelingen daarin te vinden zijn. Vrijheid van meningsuiting is ook het recht van Bill White. En ook de deur toedoen voor wie op het publieke forum op zo’n domme manier de president beledigt, is in de grond niet abnormaal.

Uit die interviews valt te vernemen dat White hier vooral zaken probeert te doen. Zoals nogal wat andere ambassadeurs; ook de onze in het buitenland. In de loop van mijn leven heb ik dat zien veranderen: diplomaten waren vroeger hoogst wellevende mensen die heel goed waren in het bijwonen van recepties en diners, en rapporten schreven die niemand las. Vandaag zijn het zaakgelastigden, chargés d’affaires, en dat laatste woord moet u lezen in de economische betekenis. Van wat White hier doet kunnen we onmogelijk slechter worden.

Reductio ad Trumpum

En ja, White is een echte Trumpiaan. Elke voorganger van White was een aanhanger van zijn president. Vandaag is dat letterlijk meer uitgesproken dan vroeger. Nog eens: dat mag.
Ik ben het op talloze punten oneens met Trump. Ik kan me niet voorstellen dat ik ooit voor hem zou stemmen. Ik denk zelfs dat hij zijn land veel schade berokkent. Ik mag dat denken en schrijven. Maar Trump is geen Hitler: verplegers en moeders worden daar niet geëxecuteerd, laat staan met honderden tegelijk. Die vergelijking miskent de werkelijkheid, van toen en van nu.

Er is trouwens een nieuwe reductio die opgang maakt, de reductio ad Trumpum. Wie vragen heeft over massa-immigratie, dat is Trump. Wie vragen heeft over de werking van een flink aantal internationale organisaties, dat is Trump. Wie enig wantrouwen koestert ten aanzien van de media, weer Trump. Wie wijst op ons jaren volgehouden zelfbedrog over defensie, nog eens Trump. Als Trump het zegt, kan en mag het niet kloppen. Zelfs als het klopt.