Hij is hier al eens eerder komen opdagen: mijn grootvader. Hij was maar tot zijn twaalfde naar school geweest, maar hij had de gave om zijn gedachten kernachtig te verwoorden. De wereld volgens Theofiel Bracke zeg maar, de samenvatting van de samenvatting. Manneken, zei hij wel honderd keer, ’t geluef es noar de klueten.

Exact die gedachte kwam bij me op toen ik vorige week het interview las met Alain-Laurent Verbeke, jurist, prof in Leuven en in Harvard. In Het Nieuwsblad vindt hij dat mensen het recht moeten krijgen om te trouwen met een dier of met een robot. De relatie met een hond bijvoorbeeld kan dermate intiem zijn, dat die relatie door de wet mag, nee, moet worden erkend. Volgens Verbeke is voor een huwelijk relationele verbondenheid de enige voorwaarde.

We erkennen almaar meer dierenrechten, zegt Verbeke. Dat een hond geen toestemming kan geven voor een huwelijk, is natuurlijk problematisch. Maar, zegt Verbeke, ‘een hond kan ergere dingen meemaken’. Dit is overigens niet een probleem waarmee iemand die wil trouwen met een chatbot te maken krijgt. Zo’n machine heeft geen gevoel, zegt de professor, en behoeft dus ook geen bescherming.

Homohuwelijk

Voor alle duidelijkheid: die Leuvense meneer Verbeke mag dat denken en ook zeggen. Hij mag daar zelfs een wetenschappelijk artikel over schrijven. Net zoals die Gentse meneer Cofnas mag spreken en schrijven over biologische verschillen tussen rassen. In de Academia mag de vrijheid van gedachten eindeloos ver gaan. Zolang anderen die ideeën totaal absurd mogen vinden, is er niets aan de hand.

Verbeke zelf kan daar best mee leven. Hij wijst erop dat conservatieven in de jaren 70 ook het homohuwelijk absurd vonden. Dat klopt. Toen in 1996 Antwerps burgemeester Leona Detiège – dus nog voor de wet over het homohuwelijk uit 2003 – het symbolische huwelijk van schrijver Tom Lanoye inzegende, vond ook Louis Tobback dat ‘een carnavaleske toestand’ waar ze hem in Leuven niet mee moesten komen lastigvallen.

Trouwen uit liefde

Dat het huwelijk in de loop van de tijden is veranderd, valt niet te ontkennen. Trouwen uit liefde is in het Westen overwegend een twintigste-eeuws gebruik. Bij de Romeinen vond men passie als basis voor duurzame relaties niet aangewezen: verliefde mensen doen de gekste dingen. En in de Middeleeuwen en in de vier eeuwen erna was het huwelijk bij gewone mensen veel meer een kwestie van economische zekerheid (en dus ook van voortplanting) dan van genegenheid. Om helemaal verzekerd te zijn was het in vele regio’s daarom gebruikelijk om alleen te trouwen als de bruid al zwanger was.

Maar de basis is wel al die tijd dezelfde gebleven: de vereniging van twee mensen. Beetje etymologie: huwen komt van hiën, en dat betekent met elkaar verbinden. En je kunt natuurlijk argumenteren dat het romantische element het huwelijk zowel rijker als kwetsbaarder heeft gemaakt.

Instituties kunnen best evolueren, maar we doen er wel goed aan te blijven zien wat de essentie is.

Hoe dan ook heeft het huwelijk een maatschappelijke functie die de pure erkenning van de emotie à la Verbeke ver overschrijdt. We hebben er eeuwenlang onze samenleving mee geordend, ja zelfs gestabiliseerd. Het is juist omdat het gezin – het klinkt heel ouwerwets; et alors? – de hoeksteen van de samenleving is dat homo’s en lesbo’s met recht en reden eisten dat ze ook mochten trouwen. Een kwestie van gelijke rechten en gelijke behandeling.

Om nog maar eens te zeggen dat instituties dus best kunnen evolueren, maar we doen er wel goed aan te blijven zien wat de essentie is. Gekkigheid mag, maar het moet wel gekkigheid blijven. Iemand die in India getrouwd is met een hond. Een astroloog had dat de man aangeraden omdat hij verteerd werd door spijt omdat hij eerder twee andere honden had gedood. Voor mijn part. Of twee vrouwen die met monumenten waren getrouwd: de ene met de Eiffeltoren; de andere met de Berlijnse Muur. Voor mijn part.

Hyperindividueel

Verbeke is trouwens met zijn robothuwelijk minder origineel dan het lijkt. Al in 2018 is in het stadhuis van Tokio een man in de echt verenigd met een virtueel personage: een digitale zangeres van zestien met blauw haar en een hemelse maar artificiële stem. De overheid heeft de huwelijksceremonie wel laten plaatsvinden, maar er is geen trouwboekje afgegeven. Het productiehuis – de eigenaar van het zoetgevooisde personage – heeft de man wel een certificaat gegeven…

Het doet denken aan Caligula, de Romeinse keizer die zijn paard tot consul wilde benoemen.

Het doet ook denken aan Caligula, de Romeinse keizer die zijn paard tot consul wilde benoemen. Of aan de Canadese Rhinoceros Party: de partijvoorzitter, Cornelius I, was te vinden in de dierentuin van Quebec. Of aan de Antwerpse hond Boris – we hoeven het niet altijd zo ver te zoeken.

Boris was de bobtail van journalist Bert Verhoye, stichter van het Antwerpse theatergezelschap De Zwarte Komedie. In 1994 kwam dit dier bij de gemeenteraadsverkiezingen op als Boris, de Partij van de Hond. Met een 69 punten-programma waarin onder meer de gedwongen terugkeer van de West-Vlamingen naar de eigen provincie een strijdpunt was – Verhoye was zelf West-Vlaming. Boris haalde flink wat stemmen…

Zonder dat hij het erbij vertelt, doorbreekt Verbeke de logica van het systeem. Van maatschappelijke logica wordt geschakeld naar hyperindividuele logica: ik heb het recht om te trouwen met een algoritme. En de samenleving moet dat faciliteren. Dat een algoritme niet in staat is tot graag zien is blijkbaar een verwaarloosbaar detail.

Een ander vast gezegde van mijn grootvader was: es da nui de vooruitgang?

Bert Verhoye

Trouwen met een algoritme