Rechts én overtuigd pro-Europees? Het leek lange tijd vloeken in de Europese en conservatieve kerk, maar onder meer de nieuwe Brusselse denktank Charlemagne Club laat op dat vlak een nieuw geluid horen. Tijdens een bijeenkomst in Brussel afgelopen dinsdag sneuvelde overigens ook nog een ander taboe: de Sloveense christendemocratische Europarlementariër Branko Grims pleitte er onomwonden voor een nieuwe alliantie op rechts binnen het EP.

Op de bijeenkomst dinsdagavond tekenden Europarlementsleden van onder meer de centrumrechtse ECR-fractie (met onder meer N-VA), de radicaal-rechtse Patriotten voor Europa (met onder meer het Vlaams Belang) en enkele kleine radicaal-rechtse fracties present. De meest opmerkelijke aanwezige was evenwel Branko Grims, een Sloveense politieke veteraan die sinds 2024 in het Europees Parlement zetelt en daar deel uitmaakt van de christendemocratische EVP-fractie.

Grims vertelde een honderdtal aanwezigen dat ‘een nauwere samenwerking tussen centrumrechts en andere rechtse fracties in het EP op termijn niet enkel een must is, maar bovendien ook relatief gemakkelijk te organiseren valt.’ Zo’n samenwerking, die de voorbije maanden in het EP af en toe concreet vorm kreeg, zou de links-liberale koers van de EU radicaal kunnen veranderen.

Nieuwe waarschuwing

Grims werd begin dit jaar nog gesanctioneerd door zijn christendemocratische fractie, nadat hij geweigerd had om tegen een motie van wantrouwen tegen de EVP-commissievoorzitter Von der Leyen te stemmen. Hij beweegt zich dus wel degelijk in de buitenbaan van de EVP.

Grims beweegt zich dus wel degelijk in de buitenbaan van de EVP

Tegelijk toont zijn nieuwste initiatief aan dat er binnen de rechtervleugel van die EVP almaar minder schroom bestaat om waar nodig front te vormen met de uitgesproken rechtse fracties in het Europees Parlement. De socialistische fractie ziet de bui overigens al hangen. In een mededeling hekelden zij de bijeenkomst maandag als ‘een nieuwe waarschuwing dat de EVP afstevent op een meer structurele samenwerking met extreemrechts’.

Charlemagne Club

Die bijeenkomst in Brussel werd mee georganiseerd door de Charlemagne Club, een nieuwe rechtse Europese denktank die vorig najaar het levenslicht zag. De oprichter en voorzitter is Dawid Piotrowski, een Pool die openlijk pleit voor rechts pro-Europeanisme.

Volgens de nieuwe denktank zijn we immers in een nieuw tijdperk van mondiale machtspolitiek beland, waarin er behoefte is aan een patriottische, conservatieve visie op Europa. Piotrowski verdedigt daarbij een politiek programma dat uitgesproken rechtse standpunten koppelt aan een samenhangende, pan-Europese visie. Vanuit die analyse volgt dat de kiezers in Europa vandaag eigenlijk maar drie keuzes hebben: ze kiezen ofwel voor duidelijk pro-Europese links-liberale partijen, ofwel voor anti-Europees radicaal-links ofwel voor anti-Europees (radicaal-)rechts.

Jaren van oppositie

Dat discours gaat natuurlijk voorbij aan de positie van eerder centrumrechtse fracties zoals de EVP en ECR. Die staan inderdaad almaar kritischer tegenover het EU-beleid zoals dat de voorbije jaren vorm kreeg – vooral op vlak van migratie en het industrie- en klimaatbeleid – maar kunnen bezwaarlijk als anti-Europees worden weggezet.

De oprichters van de Charlemagne Club erkennen dat de vaak zeer eurokritische houding van de rechts-fracties wellicht vooral ook ingegeven werd door jaren van oppositie tegen de pro-Europese links-liberale meerderheid in het Europees parlement. Tegelijk stellen ze ook fundamentele vragen bij de wenselijkheid van die aanpak.

Er lijkt dus toch een en ander te bewegen aan de Europese rechterzijde

Opmerkelijk genoeg verwelkomde de nieuwe denktank eind januari ook al Tomasz Froelich op een debat met als thema ‘pro-Europees sentiment aan de rechterzijde’. Froelich is Europarlementslid voor het radicaal-rechtse en zeer eurokritische AfD. Toch pleitte ook hij toen voor ‘een nieuwe Europese orde die de rijkdom van onze beschaving eert’. Er lijkt op dat vlak dus toch een en ander te bewegen aan de Europese rechterzijde.

Diepe put

‘De fanatieke oppositie tegen het Europese project is stilaan een diepe put geworden waarin rechtse conservatieven en nationalisten als eersten in zijn gevallen’, klinkt het bij de Charlemagne Club. Daarbij wordt concreet verwezen naar de Brexit. Want, zo luidt het, wat heeft die de Britten vandaag eigenlijk opgeleverd, bijvoorbeeld op vlak van migratie? De Oost-Europese migranten – veelal ook diep-christelijk – die voor de brexit massaal aanwezig waren op de Britse arbeidsmarkt, zijn in een mum van tijd vervangen door niet-Europese en niet-christelijke migranten. Om nog maar te zwijgen van de weinig opbeurende economische toestand waarin het VK zich vandaag bevindt.

Rechts maar pro-Europees

Een stevig rechts en tegelijk ook onverbloemd pro-Europees discours, dat hadden we de voorbije jaren eigenlijk nog nergens gehoord. Niet op politiek vlak, maar al evenmin in academische kringen. Neem nu het MCC, de Hongaarse denktank die ook een stevige Brusselse poot heeft en jarenlang mee gefinancierd werd door de regering-Orbán.

MCC maakte er een sport van om het EU-beleid weg te zetten als een aanval op de soevereiniteit van de lidstaten en op de rechten van de Europese burgers

MCC maakte er een sport van om het EU-beleid zonder al te veel nuance weg te zetten als een aanval op de soevereiniteit van de lidstaten en op de rechten van de Europese burgers. De nieuwe denktank stelt zich heel anders op, en ziet geen graten in een nieuw Europees patriottisme, dat tegelijk wél kritisch is voor de wijze waarop de EU vandaag functioneert.

Dit vertaalt zich dan bijvoorbeeld in een uitgesproken anti-migratiestandpunt, in combinatie met een pleidooi voor een Europese defensie-unie of maximaal geïntegreerde Europese kapitaalmarkten.

Europese beschaving

Charlemagne Club staat overigens niet alleen met die visie. Onlangs zag in Denemarken ook al Ave Europa het levenslicht, een organisatie die zich tot doel stelt het Europese politieke landschap te vernieuwen. Vanuit een in hun ogen legitiem verzet tegen onder meer het Europese migratiebeleid, pleiten zij voor een federatie van soevereine volkeren. De rode draad daarin? De Europese beschaving en het christelijke geloof, een hernieuwde strategische autonomie – los van de VS – voor Europa én het respect voor de geest van de Verlichting. De groep kreeg de voorbije maanden onder meer in Duitsland en Frankrijk al wat weerklank, en zou op termijn ook politiek actief willen worden.

Branko Grims

Tijd voor een nieuw rechts én pro-Europees discours?