De oorlog in Oekraïne is eigenlijk ook een wereldoorlog; strijders uit zo’n zestig verschillende landen trokken al het Oekraïens of Russisch legerplunje aan en trokken naar de loopgraven en stellingen in de Donbas of elders. Opvallend: duizenden internationale strijders zijn afkomstig uit Latijns-Amerika. De motiveringen om mee te vechten in een conflict aan de andere kant van de planeet lopen sterk uiteen.

De 19-jarige Cubanen Andorf Antonio Velázquez García en Álex Rolando Vega Díaz trokken naar Rusland om er in de bouw te gaan werken. Met een loon van 2000 dollar en een Russisch paspoort als belofte leek de deal al te goed om waar te zijn. Het duo belandde eerst in een Russische legerbasis, nadien in Oekraïne. Over hun verdere lot is niets geweten.

De tieners zijn zeker niet de enigen die onder valse voorwendselen naar Rusland werden gelokt om er ingezet te worden in de oorlog. De Oekraïense militaire inlichtingendienst GUR schat het aantal Cubanen dat vandaag in Russische rangen meestrijdt op 20 tot 25.000, waarvan 6000 vandaag actief zijn aan het front. Amerikaanse inlichtingendiensten houden het op 1000 tot 5000 Cubanen, maar geven wel aan dat de Cubaanse regering op de hoogte is en Rusland actief steunt.

Waar Cubaans minister van Buitenlandse Zaken Bruno Rodriguez Parilla zich in 2023 nog uitsprak tegen een ‘netwerk van mensenhandel dat vanuit Rusland wordt aangestuurd om Cubanen te rekruteren voor de oorlog’, lijkt protest intussen niet meer aan de orde. De zeventien mensen die gearresteerd werden in het kader van het onderzoek naar de mensenhandel, werden intussen opnieuw vrijgelaten.

Simon Bolivar

Maar ook aan Oekraïense kant vinden vrijwilligers de weg naar het front. In tegenstelling tot de Cubaanse soldaten in het Russische leger weten zij goed wat hen te wachten staat. Oekraïne richtte een ‘Internationaal Legioen’ op om de instroom van duizenden buitenlandse vrijwilligers te stroomlijnen.

Op de website, niet toevallig beschikbaar in het Engels, Spaans en Portugees, staan de vereisten om lid te worden gewoon opgelijst. Alle kandidaten moeten tussen 18 en 60 jaar oud zijn, mogen geen chronische ziektes of strafblad hebben, en worden bij binnenkomst aan fysieke testen onderworpen. Militaire ervaring is welkom, maar niet verplicht. Iedereen krijgt een uitrusting en basistraining, in Oekraïne.

Oekraïne richtte een ‘Internationaal Legioen’ op om de instroom van duizenden buitenlandse vrijwilligers te stroomlijnen.

Op een gegeven moment trokken zoveel Latijns-Amerikanen naar Oekraïne dat in de schoot van het Internationaal Legioen het Bataljon Simon Bolivar werd opgericht, vernoemd naar de legendarische Zuid-Amerikaanse vrijheidsstrijder die het verzet leidde tegen de Spaanse kolonisator en grote delen van het huidige Venezuela, Colombia, Panama en Ecuador verenigde onder de Republiek van Groot-Colombia. Het Oekraïense vrijwilligersbataljon werd opgericht om het gros van de Latijns-Amerikaanse rekruten in onder te brengen. Nagenoeg elk land uit het continent heeft vertegenwoordigers in de eenheid.

Intussen vinden internationale vrijwilligers ook hun weg in de reguliere Oekraïense strijdkracht. De ‘Tormenta Hispana’ of ‘Spaanse storm’ werd in september 2024 opgericht als compagnie (een eenheid van zo’n 150 manschappen) binnen een reguliere gevechtseenheid. Lid worden van de eenheid biedt, volgens de eigen website, ‘een geweldige kans om meer te leren over moderne oorlogsvoering’ en ‘een unieke ervaring die wereldwijd gewaardeerd wordt’. ‘U leert hoe een echte oorlog verloopt, en niet wat ze u op YouTube vertellen.’ Dat alles voor 3000 dollar per maand.

Dat laatste lijkt voor het gros van de buitenlandse vrijwilligers, aan Russische en Oekraïense zijde, de voornaamste drijfveer. In tal van Latijns-Amerikaanse landen ligt het gemiddeld inkomen een pak lager dan wat de vrijwilligers in Oekraïne kunnen verdienen. Het geld gebruiken ze om schulden af te betalen, hun familie te ondersteunen of zich proberen op te werken in hun thuisland. Anderen vechten dan weer uit ideologische overtuiging of beantwoorden een oproep van familieleden, vrienden of landgenoten die de stap al zetten.

Narcotanks

Maar er duikt nog een andere groep vrijwilligers op. Een van hen is een Mexicaan bekend onder het alias ‘Aguila-7’, die met valse Salvadoraanse papieren in maart 2024 naar Oekraïne trok. De zogenaamde humanitaire hulpverlener toonde wel heel veel interesse in de werking van drones en volgde zelf lessen om deze te bouwen, herstellen en ermee te vliegen. De Mexicaan maakte deel uit van de tactische groep ‘Ethos’ onder bevel van de militaire inlichtingendienst HUR. Die voerde een onderzoek uit naar de leden van de groep, waarvan een aanzienlijk deel afkomstig bleek uit Mexico en Colombia.

Aguila-7 zelf had connecties met de GAFE, de speciale eenheden van het Mexicaanse leger. In het verleden kwam de eenheid meermaals in opspraak nadat leden deserteerden en zich aansloten bij Los Zetas, een omvangrijk drugskartel. Zeker drie andere leden waren voormalige rebellen van de FARC in Colombia, die met valse Venezolaanse paspoorten naar Oekraïne trokken en zelf banden aanhouden met drugskartels.

Drugskartels sturen loopjongens naar Oekraïne om er ervaring op te doen met drones.

Zowel de Oekraïense als Mexicaanse inlichtingendiensten, die eerder dit jaar samen een onderzoek openden, zijn duidelijk: drugskartels sturen loopjongens naar Oekraïne om er ervaring op te doen met drones. En die werkwijze loont: de Amerikaanse denktank Atlantic Council schrijft dat de drugskartels drones inzetten voor het smokkelen van drugs en het vermoorden van wie hen in de weg staat. Op beelden is te zien hoe het Sinaloa-kartel en het Cártel de Jalisco Nueva Generación oefenen met drones.

Daarnaast rusten de kartels hun ‘narcotanks’ (allerhande commerciële voertuigen voorzien van extra bepantsering) ook uit met zogenoemde ‘cope cages’; een metalen kooi om de voertuigen te beschermen tegen drones.

Het Internationaal Legioen is zo een gemakkelijke manier geworden voor drugskartels om hun werkwijze aan te passen aan de 21e eeuw. Dat leidt tot nervositeit in Oekraïne, waar de inlichtingendiensten de achtergrondchecks van internationale vrijwilligers grondiger moet uitvoeren. De kartels zijn niet langer een zootje ongeregeld, maar bouwen zichzelf uit tot ware krijgsmachten.

Bruno Rodriguez Parilla

Waarom vechten zoveel Latijns-Amerikanen in Oekraïne?