De recentste ‘Foto van Vlaanderen’ van de VRT schetst een beeld van jonge mannen die conservatiever worden en minder tolerant voor de LGBTQ-gemeenschap. De openbare omroep wijst naar de ‘manosfeer’ en figuren als Andrew Tate. Maar wie de data erbij neemt, ziet wat de VRT buiten beeld laat: de rol van religie en migratieachtergrond.

Er is iets structureel mis wanneer een openbare omroep een maatschappelijk fenomeen analyseert en daarbij de helft van de verklaring weglaat. Niet omdat de data ontbreekt – misschien in hun onderzoek, maar alleszins niet op Europees niveau -, maar omdat het antwoord hen niet zint.

De sociologie die de VRT niet wil zien

Sociologe Cecil Meeusen van de KU Leuven geeft aan de VRT zijdelings toe dat jongeren met een niet-Belgische origine conservatiever scoren op vragen over gender en seksualiteit. Maar dat gegeven wordt onmiddellijk weggerelativeerd: het zou vooral om sociaaleconomische status gaan, niet om religie of herkomst. De socio-economische factor als verklaring voor alles.

Maar de wetenschappelijke literatuur is op dat punt niet dubbelzinnig. Europees onderzoek toont aan dat religiositeit functioneert als een cultureel anker dat migranten én hun nakomelingen vasthoudt aan de conservatieve normen van het herkomstland. Daarbinnen is moskeebezoek een bijzonder sterke voorspeller. Frequente moskeegangers scoren significant conservatiever op vragen over homoseksualiteit, en opvallend genoeg is dat effect bij de tweede generatie, bij jongeren die hier wél zijn geboren en getogen, dikwijls sterker dan bij de eerste.

Religiositeit functioneert als een cultureel anker dat migranten én hun nakomelingen vasthoudt aan de conservatieve normen van het herkomstland

Dat laatste is contra-intuïtief voor wie gelooft in de maakbaarheid, de integratie via blootstelling aan de progressieve omgeving. Voor die tweede generatie is de religieuze gemeenschap de voornaamste bron van blootstelling aan traditionele waarden die op gespannen voet staan met de Europese progressieve consensus. Niet het algoritme van TikTok of de moskee.

De Andrew Tate-paradox

Dan is er de figuur die de VRT heeft uitverkoren tot kop van Jut: Andrew Tate. Ook hier klopt het verhaal gedeeltelijk. Tate heeft inderdaad een giftige invloed op jonge mannen. Maar de VRT presenteert zijn aanhang als een homogene massa gefrustreerde, blanke, westerlingen die via algoritmes worden bereikt. De werkelijkheid is anders, en ook hier is de nuance politiek niet welgekomen.

Het Britse onderzoeksinstituut HOPE not hate stelde vast dat Andrew Tate heel populair is onder jonge moslimmannen: 72 procent van hen geeft aan positief tegenover hem te staan, tegenover 25 procent van de moslimvrouwen. Die jonge mannen volgen Tate niet vanwege zijn bekering tot de islam, ze volgen hem omdat zijn boodschap over mannelijkheid en traditionele rolverdeling naadloos aansluit bij wat ze thuis en in de moskee al meekrijgen. Tate bevestigt. Hij radicaliseert niet vanuit het niets.

Door de focus uitsluitend op algoritmes en de manosfeer te leggen, negeert de VRT dat een aanzienlijk deel van de aanhang van dat soort figuren bestaat uit jonge mannen uit religieuze minderheden die zich in zijn boodschap herkennen en er door worden gesterkt, niet gevormd.

Selectieve tolerantie, selectieve analyse

De VRT rapporteert dat één op drie jongeren liever geen trans persoon als vriend wil. Maar ook hier ontbreekt context. In onderzoek naar moslims in West-Europa tekent zich een patroon af: betreffende socio-economische kwesties, zoals gelijk loon en kansen op de arbeidsmarkt, liggen de opvattingen vaak dicht bij die van de autochtone meerderheid. Maar op het vlak van seksualiteit en adoptierechten voor koppels van gelijk geslacht gaapt een kloof die decennia van integratiepolitiek niet heeft gedicht.

Jongeren uit die groepen die discriminatie ervaren, vallen vaker terug op de conservatieve normen van hun herkomstcultuur

Daar komt nog iets bij. Jongeren uit die groepen die discriminatie ervaren, vallen vaker terug op de conservatieve normen van hun herkomstcultuur. Het is een mechanisme dat sociologen ‘retentie’ noemen: de traditionele waarden worden een moreel schild, een statement van identiteit tegenover een buitenwereld die hen uitsluit of neerbuigend bejegent. Het conservatisme wordt zo een vorm van verzet. Het indrammen van de slachtofferretoriek, ironisch genoeg door uiterst links, blijft dus niet zonder gevolgen.

De blinde vlek is geen toeval

Het is te gemakkelijk om de conservatieve reflex bij jonge mannen uitsluitend toe te schrijven aan de manosfeer. Die verklaring is comfortabel omdat ze een herkenbare boeman aanwijst, een Roemeens-Amerikaan met een strafblad. Vragen stellen over processen die dichterbij liggen en politiek delicater zijn, hoeft dan niet meer.

De VRT heeft als openbare omroep een informatieplicht. Die plicht houdt in dat men het volledige verhaal brengt, ook als het wringt. Door de rol van religieuze verankering en culturele herkomst te minimaliseren, bedrijft ze selectieve journalistiek.

Wie echt wil begrijpen waarom gendergelijkheid onder druk staat, moet alle factoren op tafel durven leggen. Ook diegene die niet passen in het politiek-correcte plaatje.

Cecil Meeusen

Het verzwegen aandeel van religie en migratie in de ‘genderkloof’