Ik hoop dat men van mij niet vraagt om de Amerikaanse interventie in Venezuela te ‘veroordelen’. Ik heb geloof ik ook de Russische aanval op Oekraïne niet ‘veroordeeld’. Wel was en ben ik voorstander van militaire steun voor Oekraïne en, met enige tegenzin, van een economische boycot van Rusland. Maar ik zal nu niet pleiten voor militaire steun aan het Maduro-regime of voor een economische boycot van de Verenigde Staten. Ik heb wel enkele bedenkingen.

De kidnapping van Maduro is een ondubbelzinnige schending van het internationaal recht. Wie een lijst opstelt van voor- en tegenargumenten, moet die schending bij de tegenargumenten plaatsen. Moeilijker om te plaatsen zijn de gevolgen voor de Venezolanen, voor de geopolitiek en voor de wereldeconomie.

Een schending van het Internationaal Recht is op zich een morele fout. In geopolitiek dient minstens voor twintig procent rekening te worden gehouden met morele overwegingen. Maar in de praktijk wordt het al dan niet respecteren van het internationaal recht bepaald door machtsverhoudingen. Sterke landen kunnen zwakke landen verplichten zich aan de regels te houden. Een relatief machtsevenwicht tussen sterke landen kan ervoor zorgen dat ze het voor zichzelf ook voordelig vinden om de regels te respecteren.

Internationaal recht

Internationale rechtsregels zijn enerzijds ‘een vodje papier’ en anderzijds een onderdeel van het geopolitieke machtsspel. Een duidelijk overwicht van één sterk land kan hetzelfde resultaat hebben. Landen die belang hebben bij een status quo kunnen zich in hun diplomatie beroepen op de internationale rechtsregels. Internationaal recht berust op een soort afspraken die men respecteert zolang men ze voordelig acht.

Internationaal recht berust op een soort afspraken die men respecteert zolang men ze voordelig acht.

Ook het niet respecteren van afspraken kan een kost met zich meebrengen. Toen Duitsland in 1914, tegen de internationale afspraken in, België binnenviel, betekende dat voor Engeland en de VS een bijkomende reden om zich in het conflict te mengen. ‘Roekeloos’ en ‘illegaal’ kopt Het Laatste Nieuws. Dat tweede is zeker, dat eerste moeten we afwachten. Je zou kunnen zeggen dat ‘roekeloosheid’ in de geopolitiek een zwaardere fout – misschien zelfs een moreel zwaardere fout – is dan ‘illegaliteit’.

‘Excuses’

Velen geloven dat China de Amerikaanse interventie nu kan gebruiken om een aanval op Taiwan te rechtvaardigen. Dat lijkt mij een heel bijkomstige omstandigheid. China heeft die rechtvaardiging niet nodig. De Chinezen hebben nooit twijfel laten bestaan over hun claim op Taiwan. Of en wanneer ze die claim met militaire middelen willen lichten, zal afhangen van krachtsverhoudingen en de weging van voor- en nadelen.

Redeneren in termen van voor- en nadelen vind ik interessanter dan redeneren in termen van ‘excuses’. Ik ben dan ook niet geïnteresseerd in de vraag of de dictatuur van Maduro voldoende excuus is voor een Amerikaanse interventie, dan wel of de Amerikaanse interventie voldoende excuus is voor steun aan het Maduro-regime.

Het economisch socialisme/communisme onder Chavez-Maduro heeft catastrofale gevolgen gehad voor de armoede in Venezuela.

Het economisch socialisme/communisme onder Chavez-Maduro heeft catastrofale gevolgen gehad voor de armoede in Venezuela. Het herverdelingscommunisme werkte tijdelijk onder Chavez dankzij de hoge olieprijzen. Het bbp per inwoner steeg van 4500 dollar naar 12.000 dollar. Maar vanaf 2013 kromp het bbp tot minder dan een vierde, waardoor het nu nog 1500 à 2000 dollar bedraagt. Dalende olieprijzen en internationale sancties verklaren slechts heel gedeeltelijk die catastrofe. Prijscontroles, nationalisaties, inefficiëntie, onderinvestering, onderproductie en corruptie verklaren de rest.

Geopolitiek was het Maduro-regime verbonden met Rusland, Iran en China. Ik laat het aan de specialisten over om te speculeren welke gevolgen een mogelijke Venezolaanse machtswissel voor die bondgenoten zal hebben. Mijn eigen hoop is dat het belangenconflict tussen de Verenigde Staten en Rusland ertoe zou leiden dat Trump dichter bij Zelensky komt te staan. Ik weet nog altijd niet hoe Trump uiteindelijk zijn gewicht in de schaal zal werpen inzake Oekraïne. Poetin weet het geloof ik ook niet.

Welvaart voor de Venezolanen

Mijn tweede hoop is dat het allemaal goed afloopt voor de Venezolanen. In het scenario van Trump zullen multinationals de economie van Venezuela weer doen opbloeien, zullen ze grote winsten maken en zal de bevolking van Venezuela daar wel bij varen. Dat is geen onrealistisch scenario. In tegenstelling tot links geloof ik niet dat grote winsten van multinationals een welvaartstijging van de bevolking in de weg staan – integendeel. Maar voor hetzelfde geld ontstaat er in Venezuela een burgeroorlog, of komt er een militaire dictatuur die de elementaire mensenrechten op grotere schaal schendt dan het Maduro-regime.

Trump zei op de persconferentie herhaaldelijk dat ‘America will be running things during a certain period of time.’ Ik heb geen flauw idee van wat ik mij daarbij moet voorstellen. Hij en zijn entourage moeten een bepaald scenario voor ogen hebben. Ik weet niet wat dat scenario is, noch of het realistisch is.

Ik heb op verschillende momenten van mijn leven anders aangekeken tegen de kwestie van de ‘grondstoffen’ dezer wereld. In mijn extreemlinkse jeugd waren het de imperialisten en multinationals die elkaar beconcurreerden om grondstoffen te ‘roven’ van de arme landen. Dat betekende dat ze die arme landen te weinig betaalden voor exploitatierechten, dat ze de werknemers in de mijnbouw te lage lonen uitbetaalden, dat ze de lucratieve verwerking van de grondstoffen voor de rijke industrielanden reserveerden, en dat ze de afgewerkte producten voor monopolieprijzen verkochten, onder andere aan de arme landen.

Ondertussen is duidelijk dat het geopolitieke belang van grondstoffen weer helemaal terug is.

Als neoliberaal zag ik in dat die stellingen heel eenzijdig waren en niet overeenkwamen met de praktijk van de almaar vrijere wereldhandel. In werkelijkheid werden de meeste grondstoffen geëxploiteerd en verkocht aan marktprijzen. Het was niet nodig om grondstoffen te ‘controleren’: het volstond om de hoogste prijs te bieden om ze in handen te krijgen.

Ik ben nog altijd dat ideaal van de vrije wereldhandel toegedaan, maar ondertussen is duidelijk dat het geopolitieke belang van grondstoffen weer helemaal terug is. Het komt er weer op aan om grondstoffen te ‘controleren’: zorgen dat je er genoeg hebt voor eigen noden, zorgen dat je vijanden er liefst zo weinig mogelijk hebben, en zorgen dat je een (relatief) monopolie hebt dat je kunt gebruiken voor politieke chantage.

Sommige experts speculeren dat een Venezuela in de Amerikaanse invloedsfeer zal zorgen voor een verhoogde olie-exploitatie, een wereldwijde daling van de olieprijzen, en een catastrofe voor de Russische economie die sterk van die olie-inkomsten afhankelijk is.

Amerika’s

De Monroe-doctrine houdt in dat de twee Amerika’s (liefst met Groenland erbij) onder de controle komen van de Verenigde Staten. Dat is iets wat zowel een kleuter als een academische geostrateeg zal aanspreken: een veiligheid en bescherming gegarandeerd door twee oceanen. Een vergelijkbare droom voor Rusland is om heel Europa tot aan de Atlantische Oceaan in de eigen invloedssfeer te krijgen. Een belangrijke vraag hierbij is of de Verenigde Staten en Rusland de middelen hebben om die droom waar te maken.

Ik ben in zaken van internationale politiek niet erg beïnvloed door sympathie voor de underdog.

Ik ben in zaken van internationale politiek niet erg beïnvloed door sympathie voor de underdog. Ik ben dat hoogstens een beetje. Ik zie geen a priori reden om te kiezen voor David tegen Goliath. Dat geldt ook voor de oorlog in Oekraïne. Dat Oekraïne kleiner is dan Rusland hoort niet bij de redenen waarom ik supporter voor Oekraïne. Die underdog-positie is vaak een kwestie van framing. Vergelijk ‘De arme Palestijnen die het moeten opnemen tegen heel Israël,’ en : ‘Het arme Israël dat omsingeld is door een miljard moslims als buren.’

We moeten altijd oppassen met voorspellingen en speculaties in de buitenlandse politiek. En met Trump moeten we dubbel oppassen. Toen Joe Biden nog president was, postte hij: Trump talks tough on Venezuela, but admires thugs and dictators like Nicolás Maduro. Niet zoveel dus.

Chavez

Bedenkingen bij de ontvoering van Maduro