Na een bewogen week vol drone-muizenissen mocht defensieminister Theo Francken in zijn thuisbasis Lubbeek bekomen bij een welverdiend etentje met zijn echtgenote. Hij liet zich daarbij ontvallen dat hij sinds zijn job als asielminister nooit zoveel ‘bagger’ over zich heen heeft gekregen. Ik citeer de weinig smakelijke, maar zeer treffende beschrijving: ‘Op straat, in de sociale media: op Twitter liepen de riolen over, de bagger gutste tegen de plinten’.

Nu is dat literaire hoogstandje van Theo uiteraard metaforisch bedoeld: het gaat om weinig fraaie boodschappen aan zijn adres op de sociale media. Maar dat het tegen de plinten gutst, confronteert ons weer met de oorsprong van alle beeldspraak: de rauwe realiteit. Een beknopte inleiding tot de baggerologie. Wie niet houdt van scatologische bespiegelingen, hoeft niet verder te lezen.

Graffiti

Een goed vertrekpunt is de ets van James Ensor, genaamd Alimentation doctrinaire. We zien er de fine fleur van het toenmalige establishment – Leopold II, de bourgeoisie, het leger en een kerkelijke hoogwaardigheidsbekleder – hun gevoeg doen. Ze ‘schijten’ letterlijk op het volk, een veeleer dunne substantie die volgens de wetten van de zwaartekracht van boven naar onder loopt. In feite levert Ensor hier een kunstwerk af in de vorm van een politieke cartoon. Of andersom. De boodschap is in elk geval duidelijk: de ‘bagger’ (drek, stront) komt eerst vanuit de bovenlaag, de elites. Ik vond het beeld zo sterk, dat de ets het kaft siert van mijn boek Kakistocratie.

De titel van de ets is een doordenker: doctrinaire voeding. Het gepeupel ondergaat dat stortbad van drek namelijk gedwee, als politiek correcte fastfood. Via de media worden de uitwerpselen van de gestelde lichamen omgezet in tamelijk verteerbare of alleszins geparfumeerde substanties. Zeg maar: stront met een strikje rond.

Op een zeker moment ontstaat er een klik in de publieke opinie, mensen identificeren de Goede Boodschap als wat ze heel de tijd was: stront, merde

In de tijd van Ensor was er nog geen sprake van televisie, maar vandaag is de indoctrinatie geëxplodeerd tot een cultuur van het entertainment, waarin alle kritiek wordt geneutraliseerd dankzij reality-tv, voetbal, het Eurovisiesongfestival, het wel en wee van de BV’s en alle mogelijke onnozelheden waarmee machthebbers hun onderdanen paaien. Niet in het minst het politieke theater zelf.

Maar kijk: op een zeker moment ontstaat er een klik in de publieke opinie, mensen identificeren de Goede Boodschap als wat ze heel de tijd was: stront, merde. Terug naar afzender dus. Heel het amalgaam van ‘ranzig’ taalgebruik, geschimp en gespot – vandaag wettelijk gedefinieerd als ‘haattaal’ – is een repliek op de regen van leugens, valse beloften en slecht theater. Al in het oude Rome was die ‘schuttingtaal’ te vinden op muren en zuilen: ranzige en soms ronduit obscene graffiti, die ons iets vertellen over de denkwereld van mensen die niet in de geschiedenisboekjes voorkomen.

Deugplantjes

De voorbije week hoorde ik niet alleen Theo Francken berichten omtrent onheus taalgebruik aan zijn adres. Ook uiteenlopende persoonlijkheden als Antwerps burgemeester Els van Doesburg (partner van ‘grootvader’ Peter De Roover), zangeres Pommelien Thijs (valselijk beschuldigd van druggebruik), Siegfried Bracke (als ‘graaier’ weggezet, maar nu helemaal gerehabiliteerd) en Tom Waes (van zatlap achter het stuur tot alcoholvrij boegbeeld) hadden het allemaal over de ‘bagger’ die hen ten deel was gevallen.

Dat uitpakken met de publieke schandpaal kadert perfect in het theater van de schone schijn

Dat uitpakken met de publieke schandpaal kadert perfect in het theater van de schone schijn. Het lijkt erop dat bagger voor BV’s een keurmerk is geworden: een beetje publiek figuur heeft een bende trollen achter zich aan met een stinkende bek en losse sluitspieren. Door de beerputtaal van het plebs onderscheiden de Gutmenschen zich net als ‘rolmodellen’ en positieve deugplantjes. Altijd ook beweren ze ‘massa’s steunbetuigingen’ te krijgen van deftige fans die aan de goede kant van de geschiedenis staan. Soms wordt er klacht neergelegd tegen de vuilspuiters, en ook dat levert prima reclame op.

Op die manier kan de door Ensor afgebeelde kakistocratie zich zowaar in een martelaarsrol hullen. We moeten compassie hebben met wat die BV’s en politici allemaal doormaken. Door een ‘hel’ gaan ze, slapeloze nachten houden ze eraan over. Onnodig te zeggen dat dat passiespel de zogenaamde verzuring alleen maar aanwakkert. Op de verkiezingsavond zien we de bruine balkjes van de mestkeverpartij stevig oprijzen, terwijl Ivan De Vadder zijn neus optrekt. Gelukkig worden alle stembrieven daarna het riool ingespoeld, en kunnen de serieuze partijen aan tafel, alsof er nooit verkiezingen hebben plaatsgevonden.

Terug naar Oostende

‘Je gaat die Mohammed-cartoons toch niet tonen, hé’, vroeg mijn vriendin bezorgd toen ik mijn lezingreeks over humor en satire opstartte. De Franse leraar Samuel Patty was toen een jaar eerder vermoord omwille van het gebruik van die spotprenten in zijn klas. Dat de profeet er met ontblote ballen en kont poseert (‘Une étoile est née’), was zo mogelijk nog erger dan het feit dat hij überhaupt werd afgebeeld.

Natuurlijk was dat voor mij net een reden om ze wél te tonen: de Mohammed-cartoons gaan naar de essentie van wat politieke satire moet zijn: stout, onfatsoenlijk, verontrustend én op de lachspieren werkend. Ik heb die lezing zo’n 50 keer gegeven, in alle mogelijke zalen en zaaltjes. Wat enig geschimp van de linkse kerk opleverde, met paus Tom Lanoye vooraan, die me in Humo als ‘Krankjorum’ aansprak. Dat vond ik prima, zij het dat die woordspeling al in de lagere school mijn deel was.

De Mohammed-cartoons gaan naar de essentie van wat politieke satire moet zijn: stout, onfatsoenlijk, verontrustend, én op de lachspieren werkend

Echte BV’s krijgen naar het schijnt ook doodsbedreigingen, maar ikzelf kan daar niet van meespreken. Terwijl zelfs seksuologe Chloé De Bie, bekend van een vorige column, in de media verkondigt dat men het op haar leven gemunt heeft. Zou het? Of verwart ze bedreigingen met gewone bagger, kwestie van haar slachtofferstatus wat aan te dikken? Net daarom lees ik met enig voorbehoud dat zoveel beroemdheden jammeren dat hun dagen geteld lijken.

Natuurlijk worden mensen echt vermoord om hun mening, we zijn allemaal Samuel Patty. Dat de helft van de Charlie-redactie is uitgemoord door moslimextremisten, is allerminst een reden om ermee te stoppen. Integendeel. De geur van angstzweet moet ons vreemd blijven, want die trekt net de geconstipeerde malloten aan. De grote voorbeelden voor ons, baggeraars met smaak, blijven Ensor en Charlie. Daarom kan ik met heel wat bagger leven, ook deze die onder dit stukje zal gedeponeerd worden, zolang hij maar euh … recht uit de ingewanden komt.

Misschien nog goed om weten: de jonge Ensor verliet de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Brussel, omdat men geen talent in hem zag. Terug naar Oostende en alle remmen los. Vanaf dan gutste het echt uit de riolen, om een bekend politicus te parafraseren.

Chloé De Bie

Al die bagger, het is me wat …

Met wederzijdse toestemming