Minister Theo Francken kiest bij Defensie voor IT-toepassingen van Microsoft. Terwijl andere Europese landen eigen AI en software ontwikkelen om digitaal soeverein te zijn.

Microsoft zal het personeel van defensie trainen in digitale techniek. Dat gebeurt in afspraak met minister van Defensie Theo Francken (N-VA). Ondertussen brengen andere overheden in Europa hun IT-structuur onder eigen beheer, zegt overheidsmanagementadviseur Chris Van der Auwera. ‘Vlaanderen en MoD (Minister of Defence – nvdr) kiezen voor Microsoft’. Andere landen doen dat heel bewust niet. ‘Zij willen loskomen van grote techbedrijven van niet-Europese afkomst.’

‘De Europese Commissie, Nederland, Denemarken, Frankrijk en Duitsland bouwen zelf actief aan alternatieven voor Amerikaanse cloudleveranciers’, verduidelijkt Van der Auwera, ooit kabinetschef van defensieminister Steven Vandeput (N-VA), (die in eigen naam spreekt). ‘Zij kaderen digitaal zelfbeheer in de strategische soevereiniteit van een land.’

“Schril contrast”

Francken, die liever niet onmiddellijk wil reageren, besprak de samenwerking Met Microsoft verleden maand tijdens een handelsmissie naar het Californische IT-walhalla Silicon Valley. Microsoft Belux organiseert de volgende twee jaar IT-opleidingen voor de duizenden personeelsleden van Defensie. Die bereiden hen voor op de AI-toepassing Copilot Chat.

Onder de kop ‘Belgische ministerie van Defensie gaat geheel voor Microsoft’ wijst het Nederlandse IT-overheidsplatform iBestuur op het ‘schril contrast’ met het herzien van externe IT-diensten in EU-lidstaten, waaronder Nederland.

Exit Microsoft

Nochtans zijn er redenen om twee keer na te denken over de samenwerking. ‘Recente gebeurtenissen, zoals de tijdelijke uitsluiting van het Internationaal Strafhof door Microsoft, hebben de Europese bezorgdheid over digitale afhankelijkheid van Amerikaanse technologiebedrijven versterkt’, benadrukt Van der Auwera.

Dat Strafhof schakelde voor zijn interne IT-organisatie over van Microsoft Office naar de Duitse variant Open Desk. Dat is een creatie van Europese ondernemingen in opdracht van het Zentrum Digitale Souveränität (Zendis), dat voor overheden autonoom digitale technologie ontwikkelt.

De bezorgdheid groeit dat overheden almaar afhankelijker worden van Amerikaanse techbedrijven

‘De overstap vindt plaats omdat de bezorgdheid groeit dat overheidsinstanties almaar afhankelijker worden van Amerikaanse techbedrijven‘, schrijft de nieuwssite Euractiv.

In een persmededeling benadrukt Microsoft dat het ‘op geen enkel moment zijn diensten aan het Internationaal Strafhof heeft stopgezet of opgeschort.’ De afsluiting van de account gebeurde volgens het bedrijf op vraag van het Strafhof zelf en wel om Amerikaanse sancties te vermijden.

Geopolitieke spanningen

‘Recente gebeurtenissen hebben de Europese bezorgdheid over digitale afhankelijkheid van Amerikaanse technologiebedrijven versterkt’, zegt Van der Auwera. ‘Er groeit een dringender nood aan een robuust, gemeenschappelijk Europees digitaal beleid, ook onder invloed van geopolitieke spanningen.’

Dat geldt zeker voor defensie. Het Europees Defensieagentschap (EDA) stimuleert bijvoorbeeld onderzoek naar technologische samenwerking in cyberdefensie en communicatie om de strategische, industriële en militaire autonomie van de EU te versterken.

‘De Europese IT-sector had tot voor enkele maanden geleden nochtans de hoop opgegeven om zelf performante cloud- en AI-toepassingen te ontwikkelen’, getuigt Gregory Verlinden, vicepresident en AI-topman van het Limburgse IT-bedrijf Cegeka. ‘Nu beseffen we, onder druk van de internationale gebeurtenissen, dat er wel een Europees alternatief nodig is om de Chinese én Amerikaanse digitale hegemonie te doorbreken.’

Digitale soevereiniteit

Verlinden betreurt dat België recent uit de boot viel voor Europese steun bij de bouw van één van de 19 AI-datacenters in de EU. Hij bestempelt die in De Tijd als ‘een concrete bouwsteen van digitale soevereiniteit’. ‘Een argument voor de bouw ervan is de bescherming van onze data onder Europese regels, en niet onder die van één of andere buitenlandse overheid’, verdedigt Verlinden.

Microsoft en Google zagen de bui al hangen. Ze werken daarom aan datacenters in de EU en ook België om de informatie van hun trans-Atlantische klanten onder de Europese wetgevende paraplu te beheren. De general manager van Microsoft Belux zei in maart dat op die manier ‘we ervoor zorgen dat gegevens lokaal opgeslagen en beschermd blijven’.

Onder VS-voogdij

Maar Verlinden relativeert dat. ‘Die bedrijven blijven uiteindelijk afhankelijk van Amerikaanse regels. We leven in een erg onzekere wereld. Een Amerikaanse overheidsinstantie kan perfect beslissen dat die Europese data worden beheerd volgens zijn regels. In uitzonderlijke gevallen kan de Europese vestiging zelfs verplicht worden die over te hevelen naar de hoofdzetel.’

Datacenters van cruciale sectoren zoals bijvoorbeeld de farma zijn van strategisch belang voor een maatschappij. Verlinden: ‘Dat geldt zeker voor militaire datacenters, die essentieel zijn voor de nationale veiligheid. Het databeheer van strategische sectoren blijft dus best onder nationaal toezicht. De creatie van eigen IT-technologie rond datacenters creëert trouwens ook toegevoegde waarde en jobs.’

Volgens het Franse onderzoeksbureau Asterès betaalt Europa voor cloud- en softwarediensten uit de VS jaarlijks 264 miljard euro. Mochten Europese bedrijven dit op 10 jaar zelf doen, zou dat voor een half miljoen jobs kunnen zorgen.

Geen Belgische Google

Maar de ontwikkeling van autonome IT-toepassingen is ‘niet waterdicht’, waarschuwt Van der Auwera nog. Hij verwijst naar het Nederlandse ministerie van Economische Zaken dat overwoog Microsoft en Amazon te schrappen voor zijn cloudbeheer. Dat zou onmiddellijk leiden ‘tot onoverkomelijke verstoring van de dienstverlening’, luidde een antwoord op een vraag in het Nederlandse parlement hierover.

‘Het stopzetten van Amerikaanse clouddiensten leidt vandaag nog tot storingen en discontinuïteit, wat aantoont dat de Europese alternatieven nog in volle ontwikkeling zijn’, besluit Van der Auwera. ‘Het is uiteraard niet de bedoeling dat landen als België of Nederland hyperscalers zoals Google uit de grond stampen. Europese samenwerking kan wel bescheiden strategische initiatieven verankeren, zoals datacenters. De overheid, dus ook Defensie, kan zo de aanzet geven tot een eerste stap naar technische vooruitgang en digitale soevereiniteit.’

Chris Van der Auwera

Belgisch leger kiest voor Microsoft, terwijl Europa inzet op digitale soevereiniteit