Met de uitdrijving van de Oekraïense president Zelensky uit het Witte Huis na een turbulent onderhoud, afgelopen vrijdag, mogen we echt zeggen dat er een nieuw tijdperk is aangebroken. De facto houdt het Atlantisch bondgenootschap op te bestaan, en mag ook onze defensieminister Theo Francken van een leeg blad vertrekken. Wellicht is ook zijn communicatie rond ‘stoere Theo’ aan een update toe. Voor welke zaak zouden onze jongens nog moeten gaan vechten, nu Trump en Poetin dikke vrienden zijn, en men de champagneglazen in het Kremlin tot hier hoort rinkelen?

Bloempotfuncties

In maart 2022, twee jaar geleden dus, was het Atlantisch vertrouwen van Francken nog torenhoog, en pleitte hij voor het ‘afstoffen van de Truman-doctrine’, in 1947 door VS-president Truman gelanceerd als een engagement van de VS om blok te vormen tegen het communisme. Dat leverde onder meer het Marshallplan op, een groots opgevat economisch steunprogramma om Europa nieuwe welvaart te bezorgen, zodat we meer Coca-Cola konden kopen. In 1949 werd dit concept militair bezegeld met de oprichting van de NAVO en kon de koude oorlog volop van start gaan.

Politici mogen palaveren, de echte, ‘harde’ bevelstructuur van de NAVO is een Amerikaanse aangelegenheid, met een viersterrengeneraal aan de top

Theo Francken is zich in die geest al twintig jaar aan het opwarmen om defensieminister te worden. In september 2019 werd hij door de Kamer benoemd tot leider van de Belgische delegatie voor de Parlementaire Assemblee van de NAVO. In 2023 werd hij zelfs ondervoorzitter van deze Assemblee. Het zijn in hoge mate bloempotfuncties, om de indruk te geven dat de NAVO als militair bondgenootschap door Europa gecontroleerd wordt, met een burgerlijke secretaris-generaal aan het hoofd (momenteel is dat Mark Rutte). Politici mogen palaveren, de echte, ‘harde’ bevelstructuur van de NAVO is een Amerikaanse aangelegenheid, met een viersterrengeneraal aan de top.

De clash van vrijdag in Washington zet deze realiteit op scherp. De huidige NAVO-opperbevelhebber is generaal Christopher Cavoli, die vorig jaar nog pleitte voor meer militaire hulp aan Oekraïne. Met Donald Trump als Commander in Chief zal hij wel een toontje lager zingen, of vervangen worden. De tamelijk groteske uitlating van Trump dat Oekraïne de oorlog tegen Rusland is begonnen, zette al de nieuwe toon. Opeens is Oekraïne een grondstoffenkwestie geworden.

Special Forces

Het gedrag en de uitspraken van president Trump beginnen voor de fervente Atlantist Francken een existentieel probleem te vormen. Net nu hij het toppunt van zijn carrière bereikt, laat ‘de Amerikaan’ het afweten en moet ons operetteleger het zelf zien te rooien.

In korte tijd hebben we al heel wat foto’s op X en Instagram zien passeren, waar ze zowel in Washington als in het Kremlin vermoedelijk om meesmuilen. De ene keer waar Theo zijn bokshelm laat signeren door de burgemeester van Kiev. Dan weer met een Camelbak (een speciaal soort rugzak) die hij kreeg van de generale staf. Onze kersverse minister van Defensie heeft vóór zijn politieke carrière vermoedelijk nooit een kazerne van binnen gezien, de dienstplicht was al afgeschaft toen hij er de leeftijd voor had. Het bezit van een diploma in een ‘zachte’ richting (pedagogie) wijst ook al niet echt op het profiel van een ijzervreter. Dus heeft Theo wel wat te bewijzen.

Nogal wat beroepsmilitairen schamperen dat zij die rugzak zelf niet krijgen, en met versleten rommel rondlopen wegens geen budget

De commentaren onder die Facebookpost met de rugzak zijn behoorlijk sarcastisch. Nogal wat beroepsmilitairen schamperen dat zij die rugzak zelf niet krijgen, en met versleten rommel rondlopen wegens geen budget. Anderen vinden dat de foto een hoog scoutsgehalte heeft, en meer thuishoort in zo’n tv-format van BV’s op overlevingstocht, waar Theo een groot liefhebber van is. En waar ene George-Louis Bouchez zich tot ‘dood gewicht’ ontpopte (‘Special Forces’ op VTM).

Helaas, ook als we met veel gedoe en boekhoudkundige trucs die 2 procent-norm halen -nu alweer als een absoluut minimum beschouwd-, zal het Belgisch leger nog altijd na een half uur met stenen gooien, zoals oud-generaal Marc Thys het plastisch uitdrukte. Ik zou er nog aan toevoegen: België is geen land waarvoor iemand wil doodgaan. Ook niet de jongeren die zouden intekenen op een jaar vrijwillige legerdienst à 2.000 euro netto.

Tunnelvisies

Beelden uit Oekraïne tonen soms een treffende gelijkenis met deze van de loopgraven uit WO I.

Ik heb, als gelukzak die nooit een gewapend conflict heeft meegemaakt, te doen met deze jonge generatie. Oorlog is een vreselijk ding, weet ik van de verhalen van mijn vader en grootvader, nochtans ook stoere venten in hun jonge tijd. Als je in het slijk zit of ligt, en de kogels fluiten rond je oren, gaat er maar één gedachte door het hoofd: hoe overleef ik dit? Het is helaas geen videospel. Dood is dood. De beelden van het slagveld die ons uit Oekraïne bereiken, verschillen weinig tot niets van de beelden die we uit de Tweede Wereldoorlog kennen, en zelfs de Eerste Wereldoorlog waar duizenden jonge mannen vanuit de loopgraven de dood werden ingejaagd.

Als je in het slijk zit of ligt, en de kogels fluiten rond je oren, gaat er maar één gedachte door het hoofd: hoe overleef ik dit? Het is helaas geen videospel. Dood is dood

Het Doorbraak-interview met Gerard Bodifee is in dat opzicht verhelderend: aan een oorlog gaat altijd een intense mix vooraf van bluf, opbod, interne peptalk en wederzijdse tunnelvisies. Ons kanonnenvlees zomaar aanbieden, mannen in de bloei van hun bestaan, heeft diepgaande morele consequenties, en vergt wat meer bezinning dan een defensieminister die poseert met een legerrugzak.

Heel de ‘beschaafde’ wereld betuigt nu zijn steun aan Oekraïne. Ook ik was en ben een Zelensky-fan. Maar de nieuwe realiteit vergt nieuw denkwerk. Het debat mag iets breder opengetrokken worden. Misschien kunnen we als klein land beter investeren in defensieve infrastructuur (luchtafweer, schuilkelders, degelijke noodplannen), naast intelligente technieken rond hybride oorlogsvoering. Politiek valt een status van neutraliteit te overwegen, of minstens een meer ongebonden koers, als de bondgenootschappen toch uit elkaar vallen. Geen pacifistische wensdromen, wel nuchter en slim afwegen wat ons het beste uitkomt.

Als Poetin ons blijft bedreigen en Trump ons in de steek laat, lijkt een toenadering tot China de logica zelve. Peking zal als lachende derde de kans niet laten liggen. Handelsoorlogen kunnen wél leut opleveren. De gigantische voorraad onverkochte Tesla’s mag Elon Musk alvast in zijn… steken. Sorry dat ik nu even onbeleefd word, JD, respect moet van twee kanten komen.

Acta Sanctorum is al aan zijn tweede druk toe : 500 bladzijden met meer dan 200 pittige, grappige en/of controversiële Sanctorum-columns, verschenen in de voorbije tien jaar. Een hebbeding dat niet mag ontbreken in de boekenkast van dwarsdenkers…

Nu bestellen, binnen de drie dagen gesigneerd thuis bezorgd!

Christopher Cavoli

De NAVO is dood en (bijna) begraven