De federale overheid profileert zich graag als kampioen van de diversiteit en inclusie, maar als het over de tewerkstelling van personen met een beperking gaat gaapt er een kloof tussen retoriek en realiteit.

Al sinds het einde van de jaren 2000 legt de federale overheid zichzelf een quotum op: 3 procent van het personeelsbestand moet bestaan uit personen met een handicap. Bijna twintig jaar later blijkt dat streefcijfer alleen maar een streefcijfer. Uit het evaluatieverslag van de Commissie voor de Inclusie van Personen met een Handicap (CIPH) uit 2024 blijkt dat het gemiddelde tewerkstellingspercentage blijft steken op 1,36 procent. Er is wel een lichte stijging ten opzichte van vorige jaren, maar die stijging is te klein om echt van vooruitgang te spreken.

Vlaams Belang-Kamerlid Ellen Samyn volgt dat dossier op via parlementaire vragen: ‘De hoeraberichten vanuit de federale overheid dat het aantal mensen met een handicap in dienst licht stijgt, zijn totaal misplaatst. Het zelf opgelegde quotum van 3 procent wordt in de verste verte niet bereikt.’

Gerommel in de marge

Ministers Vanessa Matz (Les Engagés) van Modernisering van de Overheid en Rob Beenders (Vooruit) van Personen met een handicap kondigden intussen nieuwe hervormingen aan: een ‘kennismakingstraject’, betere registratie van chronische ziektes en het federaal actieplan ‘Handicap 2025-2029’. Samyn spreekt van ‘gerommel in de marge’ dat door de regering als succes wordt verkocht. Dat is oppositiekritiek, maar niet uit de lucht gegrepen: de kloof tussen de beleidsambities en de effectieve cijfers op de werkvloer is al jaren groot en structureel.

Verschillende ministers namen niet de moeite om Samyns schriftelijke vragen te beantwoorden

De departementscijfers illustreren dat. De FOD Sociale Zekerheid haalt met 4,46 procent het quotum ruimschoots en bewijst zo dat het wél kan. Maar andere diensten bengelen hopeloos onderaan:

FOD Binnenlandse Zaken: 0,67 procent
Federale politie: 0,60 procent
Sciensano: 0,11 procent
Centrum voor Cybersecurity België: 0 procent

Zelfs op de kabinetten van de ministers zelf is het beeld ontluisterend. De beleidscel van de premier telt nul personen met een handicap. Zijn verklaring is dat kandidaten worden beoordeeld op basis van competenties en een handicap is daarbij ‘niet relevant.’

‘Principes als inclusie, toegankelijkheid en ondersteuning gelden blijkbaar wel voor gender, seksuele geaardheid of ras, maar niet voor mensen met een beperking’, stelt Samyn vast.

Onwil en onkunde

Ook de transparantie laat te wensen over. Verschillende ministers namen niet de moeite om Samyns schriftelijke vragen te beantwoorden. Ze wijst daarbij met de vinger naar Rob Beenders (Vooruit), in 2024 nog de minister bevoegd voor personen met een handicap. ‘Zijn beleidsnota staat vol goede intenties, maar het blijken alleen maar mooie woorden’, klinkt het.

Ook het kabinet van minister Jean-Luc Crucke (Les Engagés) en instellingen zoals de Nationale Arbeidsraad scoren een bedroevende nul procent.

Sancties, maar voor wie?

Dit is geen nieuw probleem van de regering-De Wever. De kloof tussen norm en realiteit sleept al over meerdere regeringen aan. De huidige regering erkent dat zelf ook: bij haar aantreden kondigde ze sancties aan voor departementen die de 3 procent-norm structureel naast zich neerleggen en minister Matz heeft het concreet over het blokkeren van personeelskredieten. Of die sancties er ook echt komen, moet nog blijken. Samyn is cynisch: ‘De overheid zal in eerste instantie zichzelf mogen sanctioneren.’

Een bijkomend probleem is de onderregistratie. De cijfers zijn gebaseerd op vrijwillige registratie en veel medewerkers melden hun beperking liever niet uit schrik voor stigma of andere gevolgen. Het werkelijke aantal ligt dus mogelijk hoger, maar dat maakt de beleidskloof er niet minder reëel op. Wie als persoon met een handicap wél bij de overheid aan de slag raakt, botst bovendien op een glazen plafond: de meesten zitten vast in de laagste functieniveaus en maken nauwelijks kans op een leidinggevende functie.

Samyns conclusie is helder: ‘Een lichamelijke beperking mag geen handicap op de arbeidsmarkt zijn. Deze mensen willen werken en zich nuttig voelen, maar voor deze regering staan ze duidelijk ergens helemaal onderaan het prioriteitenlijstje.’

Crucke

Diversiteit en inclusie: ook voor mensen met beperking?

Federale overheid haalt eigen klimaatdoelen niet