De Europese Commissie vraagt aan de lidstaten om het gebruik van olie en gas terug te schroeven. Europees Commissaris voor Energie Dan Jörgensen dringt zelfs aan op een aantal ‘vrijwillige’ maatregelen. Dat is best merkwaardig: energie is immers een nationale bevoegdheid. Energiespecialist Johan Albrecht (UGent) betwijfelt bovendien of er vandaag al nood is aan bijkomende maatregelen.

In een brief die Politico eerder deze week kon inkijken, riep Jörgensen de Europese ministers van Energie op om bijzondere aandacht te schenken aan de transportsector, in een poging de Europese vraag naar diesel en vliegtuigbrandstof te verminderen. Zowat 40 procent hiervan is afkomstig uit de Perzische Golf, en de oorlog met Iran zet de bevoorrading en bijgevolg de prijzen onder druk. Volgens de Europese Commissie zouden de gasprijzen in de EU sinds het begin van de oorlog met Iran met 70 procent gestegen zijn. Voor olie gingen ze met 60 procent de hoogte in.

Vrijwillig

De Europese Commissaris heeft het in zijn brief over ‘vrijwillige maatregelen om de vraag te verminderen, met bijzondere aandacht voor de transportsector’. Die maatregelen zouden dan zowel slaan op het wegtransport als op de luchtvaart. Maar op een persconferentie leek Jörgensen woensdag wel een beetje gas terug te nemen. Hij erkende dat er in Europa geen onmiddellijke olie- of gastekorten dreigen, maar had het over een ‘verkrapping op bepaalde productmarkten’, met name voor diesel en vliegtuigbrandstof.

Een dag eerder zat de voltallige Commissie al samen in een soort noodvergadering, en na afloop werd er een pakket met maatregelen aangekondigd om de economische impact van de energiecrisis zoveel mogelijk te milderen. Volgens Politico zou EU-raadsvoorzitter António Costa binnenkort ook de Europese leiders willen samenroepen voor een Europese noodtop over de kwestie.

Nationale bevoegdheid

De Commissie wil de regie over de mogelijke energiebesparende maatregelen binnen de EU strak in handen nemen, maar het is nog maar de vraag of ze dat wettelijk gezien wel kan. ‘Nee’, klinkt het droog bij energiespecialist Johan Albrecht (UGent/Itinera). ‘Energie is tot nader order een nationale – en dus geen Europese – bevoegdheid. Elke lidstaat heeft energie-autonomie en beslist dus zelf ook over de energiebronnen die het inzet.’

De EU kan op vlak van energieverbruik niets afdwingen

‘De EU is natuurlijk wel de motor achter de groene transitie, maar de vraagbeheersing waarvan hier sprake is, blijft een nationale bevoegdheid. De EU kan op dat vlak niets afdwingen, en kan lidstaten dus ook niet verplichten om bijvoorbeeld het energieverbruik voor transport met een bepaald percentage te verminderen’, geeft hij aan. ‘Sensibiliseren rond energiebesparing kan natuurlijk wel, en dat kan ook geen kwaad.’

Te voorbarig

Los van die bevoegdheidskwestie heeft Albrecht ook meer fundamentele bedenkingen bij de zogenaamde urgentie van een aantal maatregelen. ‘Sinds het uitbreken van de oorlog met Iran is de gasprijs bijvoorbeeld nog nooit boven het prijsniveau van januari 2025 uitgestegen. Op dat moment nam nochtans niemand het woord “gascrisis” in de mond. Wat betreft de gasprijs of gasaanvoer is de situatie vandaag dus hoegenaamd niet ontwrichtend.’

‘De stijging van de olieprijs is vandaag natuurlijk wél voelbaar aan de pomp, maar ook daar zitten we nog niet op het niveau van 2022. Om nu al meteen met allerlei noodmaatregelen te komen, dat lijkt me echt wel te voorbarig.’

Bevoorradingszekerheid

Federaal minister van Energie Mathieu Bihet (MR) zat eerder deze week mee aan tafel tijdens de vergadering van de Europese ministers van Energie. ‘Het is positief dat deze vergadering plaatsvond. Ze moet de aanzet vormen tot een meer doorgedreven coördinatie op EU-niveau, zodat we ons beter kunnen voorbereiden op mogelijke evoluties en onze paraatheid versterken. België is bereid om hier actief aan bij te dragen’, reageert hij.

Tegelijk geeft ook hij toe dat de bevoorradingszekerheid voor ons land momenteel niet in het gedrang komt. ‘Maar de situatie kan natuurlijk complexer worden.’ Volgens Bihet zorgt de sterke integratie van onze energiemarkt er ook voor dat de bevoorradingszekerheid niet louter op nationaal niveau kan worden aangepakt. ‘Dit vereist een gecoördineerde Europese aanpak, waarbij we verwachten dat de Commissie een meer proactieve rol opneemt. Het is dan ook jammer dat de Europese Commissie vandaag nog geen concrete maatregelen voorstelt.’

Dan Jörgensen

EU dringt aan op maatregelen om energiecrisis te bedwingen, maar is eigenlijk niet bevoegd