Het was een opmerkelijke open brief die Sam van Rooy (Vlaams Belang) enkele weken geleden voorlas in de Kamer. Daarin klaagde Dan Leiner, een 26-jarige Jood uit Antwerpen, het onversneden antisemitisme én het fysieke geweld aan waarvan hij de voorbije jaren almaar vaker het slachtoffer werd. We spraken met Leiner in de Joodse wijk, waar hij geboren en getogen is.

Zelf omschrijft hij het als een achtergrondgeluid dat eigenlijk altijd al aanwezig was in zijn leven. Op straat werd hij nageroepen of uitgescholden voor ‘vuile Jood’ of omstaanders riepen: ‘Heil Hitler!’ Dat was kwetsend en vernederend, jazeker, maar toch voelde hij zich als kind altijd wel veilig in de Scheldestad. ‘Dat is vandaag niet langer het geval’, klinkt het enigszins verrassend. Leiner oogt immers niet bepaald als een doetje: groot, stevig uit de kluiten gewassen, niet meteen het type waar we spontaan ruzie mee zouden zoeken. Dat is nochtans exact wat vorig jaar wél gebeurde, tot tweemaal toe zelfs.

Een eerste keer werd hij na een avondje uit op straat aangevallen door een groepje Turkse jongeren waar hij eerst nog vrolijk mee aan het schertsen was. ‘Ik droeg die avond geen keppeltje, maar op een gegeven moment vroegen ze me op de man af of ik soms Joods was. Toen ik dat bevestigde, kreeg ik uit het niets enkele vuistslagen in mijn gezicht.’ Enkele maanden later was het opnieuw prijs, ditmaal werd hij zelfs vergezeld door een vriend.

We probeerden onze toevlucht te zoeken in het Hiltonhotel, maar daar sloten ze de deur voor ons, waarna we nog enkele slagen extra moesten incasseren

‘Het gebeurde in september of oktober, vlakbij de Groenplaats. Eén van ons twee droeg ditmaal wél een keppeltje en we liepen een groepje Marokkanen tegen het lijf. Toen ze ons in de gaten kregen, begonnen ze “Free Palestine” te scanderen. Ik antwoordde daarop grappend dat ik alles wat gratis is best in dank zou aanvaarden. Dat was voor hen het sein om ons aan te vallen, vijf tegen twee. We probeerden onze toevlucht te zoeken in het Hiltonhotel, maar daar sloten ze de deur voor ons, waarna we nog enkele slagen extra moesten incasseren’, vertelt Leiner.

Dan kreeg onder meer een aantal klappen op het hoofd, hield aan de aanval enkele kneuzingen over en moest voor verzorging naar het ziekenhuis worden gebracht. ‘In beide gevallen heb ik meteen de politie gebeld, maar toen die ter plaatse kwam waren de vogels uiteraard al lang gevlogen. Er werd ook twee keer een proces-verbaal opgesteld, maar intussen heb ik tweemaal een brief ontvangen waarin me droogweg gemeld werd dat de politie er helaas niet in geslaagd was de daders te identificeren.’

Bloed aan de handen

Van zijn vijftiende tot zijn eenentwintigste woonde Leiner in Israël. In 2020 keerde hij terug naar Antwerpen, waarna hij zijn studies aanving aan de Karel de Grote Hogeschool. ‘Toen zijn mijn ogen opengegaan. Ik ontving plots veel meer haatberichten en kreeg uit het niets van wildvreemden te horen dat ik bloed aan mijn handen had. Mensen die ik als vrienden beschouwde, wilden van de ene dag op de andere niets meer van me weten. En let wel: die haatberichten kwamen niet enkel uit moslimhoek, ook autochtone Belgen spaarden me soms niet’, klinkt het.

Ook autochtone Belgen spaarden me soms niet

‘Ook aan de hogeschool kreeg ik af te rekenen met virulent antisemitisme, waarbij ook de hogeschool zelf op sociale media openlijk partij koos voor de moslims in het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Ik ben daarop naar de rector gestapt en die toonde gelukkig begrip voor mijn standpunt.’ Sinds de Israëlische invasie van Gaza eind 2023 is het antisemitisme in de stad merkelijk groter geworden, klinkt het. ‘Ik probeer me nu nochtans altijd heel erg op de vlakte te houden en geen provocerende uitspraken te doen, maar veel maakt dat niet uit.’

En de politie? ‘Agenten met wie ik sprak nadat ik aangevallen werd, gaven zelf toe dat ze ons eigenlijk niet echt kunnen beschermen. Dat begrijp ik echt niet: waarom tolereert de politie hier zo veel? Het is zelfs geen laksheid specifiek naar Joden toe, het is een algemeen probleem. Het gevolg is wel dat ik nu zelf maatregelen neem. Zo ga ik ’s avonds amper nog uit en draag ik al zeker geen keppeltje meer.’

‘Ik voel me eenvoudigweg niet meer veilig hier in de stad, en dat hoor ik ook van heel wat vrienden. Ik word mijn hele leven al gehaat, sinds mijn geboortedag. Op dat vlak ben ik dus wel wat gewoon. Maar ik trek echt wel de grens bij fysiek geweld. Ook Turken of Marokkanen zijn hier soms het slachtoffer van racisme, maar heb jij al vaak gehoord dat zij ook echt fysiek belaagd worden omwille van hun geloof?’

Gevoel van straffeloosheid

Wanneer ik hem de vraag voorleg waarom hij precies nu besloten heeft om een open brief te schrijven, wordt het even stil. ‘Weet je: één keer aangevallen worden, dat kan nog pure pech zijn. Maar tweemaal op amper acht maanden tijd, dat is geen toeval meer. Er is iets veranderd in deze stad. En ik hoop dat mijn persoonlijke getuigenis misschien meer indruk zal maken op politici dan de aanklacht van een collega-politicus van Vlaams Belang. Die partij hamert al langer op het toenemende antisemitisme, waarna die waarschuwing dan meestal onder de mat wordt geveegd enkel en alleen omdat ze van Vlaams Belang komt.’

‘Maar de politiek in dit land moet eindelijk wakker worden. Concreet: er moet meer politie op straat komen om de veiligheid te vergroten én het gevoel van straffeloosheid moet verdwijnen. Het is toch ongehoord dat agenten zelf toegeven dat de kans dat de daders van straatagressie worden opgepakt, laat staan gestraft, heel klein is? Dan is er iets mis met ons systeem. Dat zeg ik als Belg, niet als Jood. Wij Joden hebben hier in Antwerpen intussen zelfs onze eigen beveiligingsdienst, die eigenlijk niets mag doen, en die zijn doorgaans sneller ter plekke dan de politie. Dat is toch godgeklaagd?’

Of hij dan zelf ook niet kritisch staat tegenover het soms bijzonder brutale Israëlische geweld in Gaza? Of begrip heeft voor de boosheid die de verschrikkelijke beelden uit Gaza bij heel wat mensen losmaken? ‘Ik ben sowieso tegen elke vorm van geweld, of dat nu afkomstig is van Israëli’s of van Palestijnen. Maar is het dan echt te veel gevraagd om een onderscheid te maken tussen Joden enerzijds en de staat Israël anderzijds?’

‘Net zoals niet alle moslims ter wereld mee schuldig waren aan de dood van duizenden onschuldigen bij de aanslagen van 11 september, zijn ook niet alle Joden verantwoordelijk voor het huidige beleid van de Israëlische regering’, klinkt het.

Antisemitisme importeren

‘Deze brief is een noodkreet. De hamvraag is nu welke lessen mijn collega’s-politici hieruit trekken’, reageert Kamerlid Sam van Rooy. ‘Helaas stel ik vast dat de term “antisemitisme” intussen ook is geschrapt uit de passage in het regeerakkoord rond het interfederaal actieplan tegen discriminatie. Dat is dus geen stap vooruit, maar eentje achteruit.’

‘Het aantal antisemitische incidenten in ons land is de voorbije jaren niet af- maar toegenomen. Als de daders al worden gevat, dan komen ze er doorgaans zeer goedkoop vanaf. Er is eigenlijk geen serieuze strafmaat voor mensen die zich bezondigen aan antisemitisme. Denk aan de recente vrijspraak van Herman Brusselmans, denk aan de oproep in het Arabisch, hier in Brussel, om de Joden te verbranden.’

Van Rooy wijst er ook op dat we het antisemitisme hier intussen ook blijven importeren. ‘Kijken naar de landen van herkomst van het gros van de asielzoekers: Syrië, Afghanistan en de Palestijnse gebieden. Het antisemitisme wordt daar echt met de paplepel ingegeven. Het zal dus alleen maar erger worden.’

Dan Leiner

‘Ik word al mijn hele leven gehaat, dat ben ik intussen dus wel gewoon’