Het was vorige donderdag in De Afspraak een moment waarmee echte journalisten nieuws hadden kunnen maken. Met Conner Rousseau die de relschoppers in Brussel niet alleen crapuul noemt – is dat niet ophitsend? vraagt Fatma Taspinar – maar ook spontaan over bootcamps begint. ‘Waarom niet?’ antwoordt hij op de waarom-vraag. Het had een interessant punt kunnen worden. Gert Verhulst zou dat nooit laten liggen…

Het bootcamp-idee voor ontspoorde jongeren is bij ons overigens absoluut niet nieuw. Het valt bovendien op dat in de voorbije vijfentwintig jaar niet alleen rechtse partijen voorstander zijn geweest van die heropvoedingskampen, ook links liet zich niet onbetuigd. Zelfs André Flahaut, boegbeeld van de PS en toen minister van defensie, heeft dat ooit voorgesteld.

En aan Vlaamse kant heeft in 2011 de (atypische) socialist David Geerts – cafébaas en nu nog altijd schepen in Heist-op-den-Berg – een wetsvoorstel ingediend om voor rechters de mogelijkheid te creëren probleemjongeren voor maximaal negen maanden naar het leger te sturen, waar ze dan structuur en discipline zouden moeten leren. Het viel wel op dat in dat wetsvoorstel het woord bootcamp zorgvuldig werd gemeden.

Den Engh

Van al die voorstellen is nooit iets in huis gekomen; elders in Europa wel. In Nederland bijvoorbeeld bestaat al sinds 2002 een jongerengevangenis die – de naam alleen al ! – Den Engh heet. Die ziet er ook uit als een echte, zelfs wat grijsgrauwe gevangenis, met hekken en tralies, met prikkeldraad en overal camera’s. Ook daar spreken ze niet over een bootcamp, maar uniform, dril en oefening zijn er wel dagelijkse kost.

In Den Engh kan je in theorie maximaal twee jaar worden opgesloten, maar dat kan tot twee keer toe met twee jaar worden verlengd. Zes jaar in totaal dus, en tot de leeftijd van 23, vijf jaar na het bereiken van de meerderjarigheid dus. Bij ons is de maximumduur in een (veel softere) gesloten jeugdinstelling zes maanden, en dat kan twee keer met drie maanden worden verlengd. En op iemands achttiende verjaardag stopt alles.

Uniform, dril en oefening zijn er dagelijkse kost.

Het Nederlandse systeem blijkt te werken. Nederland heeft overigens tien keer meer ‘opvangplaatsen’ dan België. Vrijgelaten vanwege geen plaats meer, zoals bij ons, is er niet aan de orde.

Maar het grootste verschil tussen ons systeem en het Nederlandse is dat bij ons de jongeren vooral individueel worden begeleid, terwijl in Nederland uitsluitend aan de groep wordt gewerkt. De jonge delinquenten worden in Den Engh verplicht samen te werken. Tussen 7 ’s ochtends en 10 ’s avonds is er geen enkel vrij moment. En alleen als de hele groep het goed doet, kan er een beloning volgen: dan mag er bijvoorbeeld eens één avond wel televisie worden gekeken. Normaal is dat verboden.

Leeuwen en beren

Ik kan me voorstellen dat dat werkt. Midden jaren 70 was ik gelegerd in Turnhout. Op de toegangspoort van de kazerne stond ‘Hier temt men leeuwen en beren’. Dat bleek te kloppen.

Met zijn dertigen in één zaal met ijzeren stapelbedden. Drie twintigers; de rest: wilde, woeste achttienjarigen die de twintigers de bompa’s noemden. Een van die jongens zei met enige trots dat hij al gezeten had. Hij had ook ne zwarten baand; heel Antwerpen kende hem als Den Tsjang. Hij liet volgaarne zijn bloot achterwerk zien: er stonden twee ogen op getatoeëerd met onder het ene oog lekkere en onder het andere stront. Hij was, zei hij ook om de haverklap, niet van plan om mee z’n kloeten te late spele.

Op de toegangspoort van de kazerne stond ‘Hier temt men leeuwen en beren’.

Dat was in minder dan een week geregeld… Ook Den Tsjang stond netjes in de rij, in geef acht, bij de groet aan de vlag (die we ‘met steeds hernieuwde geestdrift’ moesten brengen.) Den Tsjang had wel meerdere keren geprobeerd keet te schoppen, maar dat was hem slecht bekomen. Twee sergeanten hadden hem ’s avonds laat eens van zijn bed gelicht. En dat was hem nog slechter bekomen. Daar heb ik begrepen dat een gesloten systeem altijd werkt.

Toen ik een paar jaar later bij de BRT begon werden we een aantal weken opgeleid door Jan Robberecht. De man had een verleden als officier bij het Belgisch leger. We werden door Jan afgebroken tot op de grond, heel vaak uitgescholden ook – the army method, zei hij met een grijns. We moesten ook te allen tijde op zijn vragen kunnen antwoorden, liefst in drie of vier woorden. Oefenen in de studio was verschrikkelijk. Hij heeft ons wel de stiel geleerd.

Discipline

Ik lees vandaag over Britse scholen – Zuhal Demir is er op bezoek geweest – die betere resultaten leveren dan de klassieke Engelse elitescholen. Ook daar is discipline het leidend principe, met straf en beloning. De timing is er strikt, het leertempo hoog. De leerlingen vinden dat op de koop toe niet eens erg.

Essentieel is dat in zo’n bootcamp-systeem, waar op tijd opstaan, luisteren naar gezag, werken en doorzetten van het allergrootste belang zijn, niemand wordt afgeschreven. Dat systeem heeft op zijn minst de verdienste niet te capituleren, te blijven geloven dat schorremorrie niet per definitie reddeloos verloren is.

Maar ik merk dat talloze experts blijven verwijzen naar de ongelijkheid in de samenleving en naar soms rampzalige thuissituaties zijn. Net zoals bij de vorige rellen eisen ze meer middelen. Vakbondsbaas Engelaar toont alle begrip: ‘Hun toekomst wordt duurder, hun scholen kreunen onder de personeelstekorten, en hun lessen vallen uit. Hun toekomst wordt stilaan een factuur.’

Bootcamps voor vakbondsleiders, bestaat dat?

David Geerts

Kleine lofzang op de discipline