De BBC verloor in één klap haar twee hoogste leidinggevenden: directeur-generaal Tim Davie en nieuws-CEO Deborah Turness. Aanleiding was een controversiële uitzending van het vlaggenschipprogramma Panorama, waarin een toespraak van Donald Trump zodanig werd gemonteerd dat het leek alsof hij op 6 januari 2021, toen het Capitool werd bestormd, rechtstreeks had opgeroepen tot geweld .

Journalistieke misstap

De affaire begon met een intern rapport van senior redacteur David Grossman, waarin hij ernstige zorgen uitte over de gekleurde berichtgeving over de Amerikaanse verkiezingen. In de Panorama-documentaire Trump: A Second Chance? werden citaten uit twee ver uit elkaar liggende delen van Trumps toespraak samengevoegd tot: ‘We gaan naar het Capitool lopen en ik zal met jullie meegaan, en we vechten. We vechten als de hel en als je niet vecht als de hel, heb je straks geen land meer.’ Cruciaal detail: het fragment waarin Trump opriep tot ‘vreedzaam en patriottisch’ protest werd weggelaten.

Hoewel de centrale boodschap van Panorama – Trump speelde een sleutelrol in de bestorming en verleende later gratie aan betrokkenen – ook zonder die manipulatie overeind had kunnen blijven, ondermijnde deze journalistieke misstap de geloofwaardigheid van de hele uitzending. Het conservatieve dagblad The Daily Telegraph bracht het kritische rapport aan het licht.

De vraag is: ‘Waarom had de BBC The Daily Telegraph nodig om in te zien dat er een probleem is?’

De BBC had haar critici de munitie op een presenteerblaadje aangeboden. Het Witte Huis kon het gelekte rapport aangrijpen om de uitzending als ‘100 procent nepnieuws’ af te doen. Bestuursvoorzitter Samir Shah noemde het ‘een beoordelingsfout’ en bood publiekelijk excuses aan. De reputatieschade was niet meer te keren: Tim Davie nam de eindverantwoordelijkheid, Deborah Turness erkende fouten in de nieuwsredactie en beiden stapten op.

Voorstanders van de BBC spreken van een georkestreerde rel, een politieke afrekening die de top van de publieke omroep ten onrechte de kop kostte. Maar de vraag zou niet mogen zijn ‘Waarom valt The Daily Telegraph de BBC aan?’. De vraag is: ‘Waarom had de BBC The Daily Telegraph nodig om in te zien dat er een probleem is?’.

Ivoren toren

De BBC wordt aan strengere normen gehouden dan commerciële media. Dat is een feit. De openbare omroep is nog altijd voor veel Britten ‘een huis van vertrouwen’, zoals men dat ook over de VRT zegt. Gemiddeld consumeert de Brit nog altijd twee uur per dag BBC-content. Onderzoek toont aan dat 59% van de bevolking de BBC als onpartijdig beschouwt, al vindt 23% haar te links en 18% te rechts.

De BBC is nog altijd een ‘huis van vertrouwen’ voor veel Britten.

Tegenstanders houden de BBC als een havik in de gaten. Elke redactionele fout in haar immense output wordt afgestraft. Zelfs in de woordkeuze wordt vermeende ‘bias’ gezocht. Het gaat dan vooral over progressieve bias. Een van de felle columns die verschenen naar aanleiding van de Panorama-rel omschreef het zo: ‘Degenen die leven in een bubbel van zelfbevestigend gelijk-denken zijn vatbaarder voor gevaarlijke hypes en valse profeten dan zij die in de echte wereld staan. Door zich terug te trekken in ivoren torens van zelfverheerlijkende dogma’s, snijden ze zichzelf af van andere denkwijzen—en van de waarheid zelf’, aldus Brendan O’Neill in The Spectator.

Het verwijt van de ‘ivoren toren’ klinkt luider en luider. De BBC wordt gefinancierd met kijk- en luistergeld van de Britse belastingbetaler: wie een tv bezit, betaalt automatisch mee. Critici stellen dat dit financieringsmodel achterhaald is. Al jaren circuleren voorstellen om nieuws en cultuur gratis te houden, maar entertainment via een abonnementsformule aan te bieden, een systeem dat de concurrentie met Netflix en Amazon beter zou kunnen doorstaan. Elke fout van de nationale zender versterkt het argument om de financiering ervan te herbekijken.

Verlies aan vertrouwen

Een blik op de tijdlijn van BBC-blunders oogt bijzonder vernietigend. Zo kreeg een nieuwslezeres onlangs een reprimande omdat ze tijdens een bulletin waarin ‘pregnant people’ stond, zich spontaan herpakte en ‘pregnant women’ zei terwijl ze haar wenkbrauwen optrok. De berispende reactie van de BBC hierop veroorzaakte meer ophef dan haar woorden.

Het verwijt luidt vaak dat de BBC pas reageert als de publieke verontwaardiging losbarst.

In oktober werd de omroep zelf door toezichthouder Ofcom op de vingers getikt: de documentaire Gaza: How to Survive a Warzone bleek ‘materieel misleidend’, omdat niet werd vermeld dat de jonge verteller de zoon was van een Hamas-functionaris. Toch geen onbelangrijk detail.

Daarbovenop kwam het Glastonbury-debacle: de BBC streamde deze zomer een optreden van het punk rap-duo Bob Vylan met de slogan ‘death, death to the IDF’. Klachten werden deels gegrond verklaard en de live-richtlijnen aangepast. Daarvóór waren er klachten tegen antisemitische artikels op BBC Arabic, was er het gedoe rond de sportcommentator met een mening Gary Lineker en was er het ophefmakende ontslag van het veroordeelde journaalanker Huw Edwards. Of spreek daarnaast gewoon de naam ‘Jimmy Savile’ uit, de in 2011 overleden radio- en tv-ster die decennialang verbonden was aan de BBC. De reactie daarop zal boekdelen spreken.

Het verwijt luidt vaak dat de BBC pas reageert als de publieke verontwaardiging losbarst. ‘Als de BBC werkelijk gered wil worden, zal ze haar ideologische vesting moeten openstellen voor de wijsheid van juist die Britten op wie ze neerkijkt’, klonk het in The Spectator-column.

Het ‘huis van vertrouwen’ lijkt toe aan renovatie.

Deborah Turness

Soms is slechte tv de leukste tv

Het wantrouwen tegen de BBC groeit