Minister Theo Francken zal jongeren per brief uitnodigen om een vrijwillige legerdienst te doen. Ik heb geen weet van onderzoek ter zake, maar het zou me niet verbazen dat het enthousiasme over die maatregel een duik neemt vanaf de leeftijd van ongeveer 50 jaar. Ten minste bij de mannelijke bevolking. Dat is de generatie die zelf nog legerdienst heeft moeten doen. Francken behoort daar niet toe, ik wel.

Het contrast is groot tussen het positieve beeld van de legerdienst dat vandaag wordt opgehangen, en mijn persoonlijke ervaring. Legerdienst, dat was stompzinnige klussen doen waarvoor de beroepsmilitairen hun neus optrokken, pinten pakken en kaarten in de kantine om de tijd te doden, niet al te snuggere sergeanten achter hun rug uitlachen … Lessen volgen die door niemand ernstig werden genomen, nog het minst van al door de lesgevers zelf (‘Wat te doen bij een nucleaire aanval? …’).

Legerdienst, dat was langzaam wegzinken in een moeras van lethargie, inefficiëntie, vadsigheid en idiotie. Het was een beetje zoals in De Tartaarse Woestijn van Dino Buzzati: alles leek stil te staan in een geheimzinnige loomheid. Je leerde België kennen zoals het echt was, dat wel.

Jeugdbeweging

Legerdienst zou goed zijn voor de weerbaarheid van de jeugd. Ook dat heb ik toch enigszins anders ervaren. De basisopleiding in het leger stelde niets voor in vergelijking met wat ik voordien in de scouts had meegemaakt. In de kazerne schoven we voor het eten aan in het restaurant. In de scouts moesten we dat zelf bereiden op een houtvuur. Op bivak in het leger kregen we een blik cassoulet mee, met een mechaniekje om het op te warmen. Op overlevingstochten in de scouts hadden we enkel lucifers, een fles water en een pak meel om brood te bakken.

Zelfredzaamheid, doorzettingsvermogen, moed en durf, maatschappelijk engagement, overleven in de natuur: voor zulke zaken moest je bij de jeugdbeweging zijn, niet bij het leger. In vergelijking met de scoutskampen van weleer, leidde ik tijdens mijn legerdienst een (doodsaai) luxeleventje. Het zou dan ook jammer zijn mochten er door het initiatief van Francken minder jongeren beschikbaar zijn om zich te engageren in de leiding van jeugdbewegingen.

Het leger van vandaag

Maar de vrijwillige legerdienst is helemaal niet te vergelijken met de dienstplicht van vroeger, horen we nu. Het leger is grondig veranderd. defensie is moderner, performanter en strijdbaarder geworden. Zou het? Ik zou wel eens opnieuw legerdienst willen doen om de proef op de som te nemen en te vergelijken met vroeger. Helaas ben ik daar inmiddels te oud voor. Maar als het leger een afspiegeling is van België, dan is enige scepsis over de efficiëntie ervan toch wel gewettigd.

Ook die ceremoniële of patriottische aspecten van de legerdienst baadden immers in een sfeertje van amateuristische middelmatigheid.

Eén zaak is zeker hetzelfde gebleven. Het leger is belgicistisch. Dat was voor mij de ergste marteling: de groet aan de Belgische vlag en het aanhoren van de Brabançonne tijdens het appel. Bijt op je tanden en maak geen amok, had mijn vader mij ingepeperd. En zo geschiedde. Al was dat bij nader inzien toch niet zo moeilijk. Ook die ceremoniële of patriottische aspecten van de legerdienst baadden immers in een sfeertje van amateuristische middelmatigheid. Het had iets lachwekkends. Willen maar niet kunnen. Alweer typisch Belgisch. Veel indruk maakte het allemaal niet. De miliciens ondergingen het met de grootst mogelijke onverschilligheid. Niemand raakte erdoor verknocht aan het Belgische vaderland.

Flamingant-vriendelijker?

Toch zou Theo Francken zich zorgen moeten maken. Als defensie echt efficiënter is geworden, dan geldt voor de belgicistische indoctrinatie van miliciens misschien hetzelfde. Zou Theo Francken een actieplan hebben om defensie flamingant-vriendelijker te maken? Want vooralsnog is de Vlaamse leeuw in geen velden of weiden te bespeuren op de kazernes. Tussen haakjes: dan waren de Vlaamsgezinden aan het Oostfront toch wel beter af, want zij kregen een Vlaamse leeuw op hun mouw.

Overigens is het lang niet zeker dat Theo Francken zelf vrijwillige legerdienst zou mogen doen. Als volbloed Vlaams-nationalist en separatist is hij een ‘extremist’ volgens de normen van het Belgische leger. Bij de verplichte screening door de militaire inlichtingendienst ADIV zou hij wel eens tegen de lamp kunnen lopen. Net zoals alle andere Vlaams-nationalistische jongeren die zich door Francken naar het leger laten lokken. Of zou defensie die jongeren net met open armen ontvangen om hen vervolgens te onderwerpen aan een belgicistische heropvoeding?

Prangende vragen voor Francken. Maar ach, wie in hogere sferen vertoeft, tussen de groten der aarde, die maalt niet meer om dit soort flamingantisch gezeur.

Dino Buzzati

Legerdienst is belgicistische indoctrinatie