Is de heisa van de voorbije dagen over de Europese subsidies voor groene ngo’s niet meer dan een ‘rechtse afrekening met het klimaatbeleid van de vorige Commissie’, zoals nu vanuit groen-linkse hoek wordt gesuggereerd? CD&V-Europarlementslid Wouter Beke ontkent met klem. ‘Het is eenvoudigweg onaanvaardbaar dat de Europese Commissie zelf via lobbyisten de besluitvorming probeert te beïnvloeden.’

Het was de Nederlandse krant De Telegraaf die vorige week met het nieuws kwam: onder meer gewezen Europees commissaris Frans Timmermans – het brein achter de Europese Green Deal – zou jarenlang subsidies hebben gegeven aan ‘groene’ ngo’s. Op de koop toe zou Timmermans aan die subsidiëring ook voorwaarden hebben verbonden: met het geld van de Europese Commissie moesten de betrokken ngo’s een aantal Europarlementsleden ‘bewerken’ om voorstellen in het kader van die Green Deal in het Europees Parlement te ondersteunen en te promoten.

De Telegraaf baseerde zich voor zijn berichtgeving over die omstreden geldstromen op het Nederlandse Europees Parlementslid Dirk Gotink. Die had daarover vragen gesteld in de commissie Begroting van het EP. Gotink werd in juni verkozen op een lijst van Nieuw Sociaal Contract (NSC) – de partij van Pieter Omtzigt – maar maakt in het Europees Parlement deel uit van de christendemocratische EVP-fractie. Pittig detail: de voorbije jaren was hij aan de slag als woordvoerder van de Duitse EVP-fractievoorzitter Manfred Weber. Diezelfde EVP eist nu een uitgebreid onderzoek naar de relatie tussen de Europese Commissie en de ngo’s die zij financiert.

Timmermans zelf reageerde tot dusver amper op de beschuldigingen, en ook heel wat media zwegen het nieuws aanvankelijk dood. De voorbije dagen werd het lobbyschandaal vanuit linkse en ngo-hoek nu almaar nadrukkelijker afgedaan als een poging van de EVP om de Green Deal te kelderen.

Bom geld

Dat is opmerkelijk, want ook de nieuwe Europese Commissie beseft blijkbaar wel dat het de voorbije jaren de spuigaten uitliep met de financiering van allerlei ngo’s en groene lobbygroepen uit de groene subsidiepot van de EU. In november vorig jaar – toen ze amper enkele weken in functie was – besliste die nieuwe Europese Commissie immers zelf al dat het daarmee welletjes was geweest.

Het gaat, voor alle duidelijkheid, dan ook om een bom geld. Voor de periode 2021-2025 trekt CINEA (European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency), het Europese agentschap dat een sleutelrol speelt in de concrete uitvoering van allerlei Green Deal-projecten, via zijn subsidiepoot LIFE ruim 5,7 miljard euro uit voor de subsidiëring van allerlei milieuprojecten. Dat is ruim 2 miljard euro meer dan het bedrag waarover LIFE in de periode 2014-2020 kon beschikken.

Naast bedrijven of overheidsinstanties ontvangen ook een aantal bekende ngo’s – gaande van het WWF tot Friends of the Earth – jaarlijks vele miljoenen euro’s uit deze subsidiepot. Eind vorig jaar bepaalde de nieuwe Commissie dat ngo’s voortaan geen subsidies meer mochten ontvangen voor het ‘informeren of het verstrekken van voorlichtingsmateriaal’ aan EU-instellingen of -ambtenaren. Vrij vertaald: gedaan met subsidies voor groen lobbywerk.

De Commissie gaf toen ook openlijk toe dat de subsidiëring van dergelijke activiteiten de reputatie van de EU kon schaden. Met andere woorden: ook al vóór Gotink vorige week naar De Telegraaf stapte, had de Commissie zelf de bui al zien hangen. ‘Dat bedrijven, ngo’s of universiteiten lobbyen, dat kan je hen niet kwalijk nemen’, vindt EP-lid Wouter Beke, die met zijn partij zelf ook deel uitmaakt van de EVP-fractie. ‘Maar dat is in deze dus niet aan de orde. De vraag is wél of de Europese Commissie ngo’s opdracht gegeven én betaald heeft om parlementsleden te beïnvloeden in hun stemgedrag. Want dit is natuurlijk duidelijk een brug te ver. De Europese Commissie heeft als opdracht om nieuwe wetgeving aan te brengen en daarover vervolgens in overleg te gaan met het Europees Parlement. Het kan niet de bedoeling zijn dat de Commissie zelf die besluitvorming ook probeert te beïnvloeden. Dit moet dus verder onderzocht worden.’

Integriteit

Gotink zelf vindt – wellicht niet onterecht – dat dit soort ‘schaduwlobbying’ de scheiding der machten in het gedrang brengt. ‘Het gaat mij vooral om de integriteit van de wetgeving. Daarvoor is transparantie essentieel, en we moeten dus weten of deze praktijken ook op andere bevoegdheidsdomeinen worden gebruikt. De contracten moeten openbaar worden, zodat we een breed debat kunnen voeren.’

Hij geeft aan in principe niet gekant te zijn tegen financiering van ngo’s, maar vindt wel dat subsidies in opdracht van de Europese Commissie met als doel het Europees Parlement te beïnvloeden, niet langer door de beugel kunnen. Linkse partijen en groene lobbygroepen wijzen er dan weer op dat de beslissing van de Europese Commissie de speelruimte van ngo’s stevig zal inperken. Want, zo vinden zij, alleen dankzij die subsidies kunnen de ngo’s weerwerk bieden aan machtige sector- en bedrijfslobbyisten. Die lopen uiteraard net zo goed de deuren van de Europese instellingen plat om de politieke besluitvorming te beïnvloeden. Een standpunt waar de vorige Commissie zich blijkbaar ook in kon vinden.

Op de Commissie-website valt immers nog altijd te lezen dat sommige programmasubsidies binnen het LIFE-programma specifiek bedoeld zijn ‘om het maatschappelijk middenveld te helpen deelnemen en de belangen van andere actoren in de EU-arena tegen te gaan’.

Verregaande impact van groene maatregelen

Op de achtergrond van dit subsidieschandaal speelt uiteraard een veel groter politiek machtsspel. Zeker na de Europese verkiezingen is het middelpunt binnen het Europees Parlement een heel eind naar rechts opgeschoven. Niet alleen bij de uitgesproken rechtse fracties zoals ECR (met N-VA) of Europese Patriotten (met Vlaams Belang) is er een stuk minder of helemaal geen animo om de Green Deal van de vorige Europese Commissie zomaar onverkort door te voeren.

Ook binnen de EVP – die vandaag almachtig is in de Commissie – groeit de bezorgdheid over de vaak verregaande impact van al die groene maatregelen. Bijvoorbeeld op de concurrentiekracht van onze bedrijven of op de portemonnee van de burger. ‘De vaststelling dat men een Green Deal heeft gelanceerd, maar daarbij veel te weinig oog heeft gehad voor de concrete uitvoering daarvan op het terrein, is een discussie op zich die met heel dit schandaal weinig te maken heeft’, vindt Wouter Beke nog. Maar dat groene lobbyisten de komende jaren minder geld én minder ruimte in het publieke debat zullen krijgen, lijkt nu stilaan wel een uitgemaakte zaak.

Dirk Gotink

Digitale euro zet stap vooruit: wat verandert er straks aan uw geld?

Nee, het Europese subsidieschandaal is geen rechtse afrekening met een groen beleid