De Teslafabriek in Duitsland krijgt drie jaar na constructie (nog steeds) heftige kritiek te verduren. Medewerkers die zich ziek melden, krijgen de gemiste werkuren niet verloond. Tegen vakbondsleden wordt belastend materiaal verzameld. Slaagt Elon Musk erin de heersende Duitse arbeidsstructuren te vervangen door een keihard Wilde Westen-kapitalisme?

De bouw van de Europese megafabriek van Tesla in het plaatsje Grünheide werd in eerste instantie op veel enthousiasme onthaald door de Duitse politici én de bevolking. Dankzij het initiatief van multimiljardair Musk zou de achtergestelde regio rondom Berlijn ineens 12.000 arbeidsplaatsen rijker zijn. Kanselier Olaf Scholz opende in maart 2022 de productiehallen. Hij was destijds vol lof: ‘De beslissing om hier een splinternieuwe autofabriek neer te planten was zeer verstandig. Het is een symbool van de vooruitgang en de toekomst van onze industrie!‘

Drie jaar later is er van dat enthousiasme niet veel meer over. Volgens Bild komen er veel minder orders binnen dan verwacht. Ook druist het personeelsbeleid regelmatig in tegen het Duitse arbeidsrecht. Zo worden werknemers na ziekteverlof gekort op hun salaris en geïntimideerd. Ze zouden worden gedwongen uitgebreid te vertellen over hun aandoening. In Duitsland een absolute no go. Een lokale actiegroep projecteerde Musk met uitgestrekte rechterhand op de façade van een van zijn fabrieksgebouwen. De begeleidende tekst luidde: ‘Heil Tesla’.

Onhaalbaar werktempo

Wat is er waar van de recente aantijgingen tegen de Europese megafabriek van Elon Musk? We vroegen het aan Dirk Schulze, hoofd van de vakbond IG Metall, afdeling Berlijn-Brandenburg-Saksen. Het probleem ligt volgens hem in de eerste plaats bij de immense werkdruk. Schulze vertelt: ‘Onze leden rapporteren dat ze al wekenlang verschillende stations aan de lopende band moeten overnemen, omdat er niet genoeg personeel in de teams zit. Ze moeten continu heen en weer rennen. Wie naar het toilet wil, moet eerst wachten op aflossing. Buiten de pauzes om is er vaak niet eens tijd om tussendoor te drinken.’

Maar niet alleen bij de productie klagen Teslawerknemers over onderbezetting. Ook het kantoorpersoneel is getroffen. ‘Een team van minder dan tien mensen is verantwoordelijk voor de salarisadministratie van meer dan 10.000 werknemers. Het management erkent zelf dat het personeel overbelast is, maar ze maken het zichzelf gemakkelijk door de schuld te leggen bij degenen die ziek worden onder die omstandigheden. Het personeelsbestand wordt opzettelijk extreem laag gehouden. Het ziektepercentage ligt, in vergelijking met andere bedrijven, zeer hoog. Tesla verklaarde zelf dat het soms om meer dan 15 procent gaat.’

Union bashing

De bedrijfspolitiek van Tesla is op Amerikaanse leest geschoeid. Volgens een medewerker die anoniem wil blijven, wordt gericht ‘bezwarend materiaal’ verzameld tegen vakbondsleden. Het binnengaan door een andere ingang om sneller op de werkplek te arriveren, wordt standaard getolereerd, maar komt bij de vakbond aangesloten werknemers op een negatieve aantekening in de personeelsakte te staan. Schulze zegt dat de werknemers van Tesla veel moed nodig hebben om openlijk verbeteringen te eisen. ‘Iedereen bij Tesla kent collega’s die van de ene op de andere dag van ‘werknemer van de maand’ tot persona non grata zijn verworden.’ Hij adviseert de krachten te bundelen, zodat de directie minder ruimte heeft voor persoonlijke sancties tegen individuele werknemers.

Schulze zegt dat de werknemers van Tesla veel moed nodig hebben om openlijk verbeteringen te eisen

De vakbondsleden hielden zich aan zijn advies. Ze overhandigden midden maart een petitie met een voorstel voor verbetering van de arbeidsomstandigheden aan de directie. Schulze: ‘Ondanks voortdurende pogingen tot intimidatie hebben meer dan 3.000 werknemers zich toen met hun handtekening geschaard achter eisen voor meer betaalde pauzes, meer personeel en een respectvolle behandeling.’ Een week na de bijeenkomst schreven journalisten aan de hand van info van werknemers dat er tumult was ontstaan. Een vakbonds- en ondernemingsraadslid zou door veiligheidspersoneel uit de zaal zijn gezet. Als vertegenwoordiger van een minderheid in de raad, zou hij niet het recht hebben gehad om het woord te richten tot de aanwezigen.

Tevreden

Schulze legt uit dat werknemers in Duitsland meer rechten hebben dan in de Verenigde Staten, maar dat het moeilijk is die rechten op te eisen. ‘Het oprichten van vakbonden om arbeidsomstandigheden te verbeteren, is bij ons zelfs een grondrecht. Maar gelijk hebben en gelijk krijgen zijn twee verschillende dingen.

Gelijk hebben en gelijk krijgen zijn twee verschillende dingen

Tesla dwingt werknemers en vakbonden voor bijna alles naar de rechter te stappen. Zelfs als duidelijk is dat het bedrijf de zaak gaat verliezen.’ Een slimme strategie, omdat de rechtbanken in de deelstaat Brandenburg compleet overbelast zijn. ‘In veel gevallen moeten we maanden wachten tot een zaak voor de rechter komt. Dat is tijd die altijd in het voordeel van de werkgever is. Geld voor advocaten en gerechtskosten speelt voor Tesla immers geen enkele rol.‘

Net als vele anderen zou hij graag zelf een kijkje willen nemen in de fabriek in Grünheide. Een ‘mission impossible’: ‘Het bestuur is duidelijk bang voor wat we daar zouden kunnen aantreffen. Tot nu toe hebben ze in ieder geval de toegang verhinderd. De ondernemingsraad zou ons kunnen uitnodigen voor een rondleiding door de fabriek, maar de huidige meerderheid van jaknikkers doet de directie een plezier door dat voorstel van onze leden domweg te blokkeren.’ Tijdens de overhandiging van de petitie, reageerde de directie op de aantijgingen met de presentatie van het resultaat van een recente personeelsenquête. Meer dan 80 procent van de werknemers zou tevreden zijn met hun werk, als het ‘symbool van de vooruitgang en de toekomst van onze industrie’.

Dirk Schulze

Wantoestanden en intimidatie bij Tesla Duitsland