De eedaflegging van Donald Trump was een sobere bedoening. In de koepelzaal van het Capitool, het federale parlementsgebouw, zwoer de president opnieuw getrouwheid aan de Grondwet. Zijn familie zat vooraan, mevrouw Trump stond naast hem met een Bijbel. Een Bijbel waarop het nieuwe staatshoofd zijn hand vergat te leggen. Geheel christelijk werd het hem vergeven.

De soberheid van de inauguratie werd opgelegd door de vrieskou en de stevige winden. Normaal gezien worden president en vicepresident buiten, ten overstaan van honderdduizenden aanhangers beëdigd. Na de eed volgde een eerste toespraak – een troonrede, zeg maar – en festiviteiten over de hele hoofdstad. De ‘first family’ trok van feest naar feest, van eerbetoon naar eerbetoon, en leidde er letterlijk en figuurlijk de dans.

Washington

De republikeinse instellingen van de Verenigde Staten hebben sinds lang monarchistische trekjes. Zowel formeel, wettelijk, als informeel, in traditie. Laat ons daarvoor beginnen bij het begin. Na de Onafhankelijkheidsoorlog tegen Groot-Brittannië was het niet duidelijk hoe de nieuwe natie zichzelf zou besturen.

Ten tijde van de revolutie hadden de rebellen een slechts rudimentaire grondwet, zonder echt staatshoofd of echte regering. Het Continentaal Congres fungeerde als embryonaal parlement en delegeerde taken aan zijn leden en militairen. Maar van een aparte, federale uitvoerende macht was geen sprake.

Lewis moedigde Washington aan het koningschap op te eisen en land en leger eindelijk van een krachtdadig bestuur te voorzien

Er werd gekozen voor een presidentieel systeem, al bestond er ook een (erg) beperkte appetijt voor een monarchie. Een Amerikaanse monarchie weliswaar, geen Britse. In die zin ging de beruchte ‘Newburgh letter’, geschreven tijdens het oorlogsjaar 1782, een eigen leven leiden.

George Washington, door het Continentaal Congres aangesteld als opperbevelhebber van het Amerikaanse leger, ontving een brief van kolonel Lewis Nicola, met zijn mannen gestationeerd in Newburgh, New York. Lewis moedigde Washington aan het koningschap op te eisen en land en leger eindelijk van een krachtdadig bestuur te voorzien.

Onmisbaar

Washington weigerde, en het royalisme werd nooit een serieuze politieke strekking in de Verenigde Staten. Althans niet officieel, want een curieuze affiniteit voor monarchistische sier waart sinds lang door de Amerikaanse instellingen.

Er is de levenslange titulatuur voor politici. Een burger die ooit gouverneur, senator of president was, wordt voor de rest van zijn leven aangesproken als ‘Governor’, ‘Senator’ of ‘Mr. President’. Dat is opvallend, want een republiek wordt net gekenmerkt door de tijdelijkheid en inwisselbaarheid van haar gezagsdragers: niemand is onmisbaar, niemand is de staat.

Toch lopen er vandaag vijf ‘presidenten’ rond in de Verenigde Staten: Clinton, Bush, Obama, Biden en Trump. Zij werden tijdens de eedaflegging van die laatste elk vorstelijk – met een omroeper en een muziekje – aangekondigd toen zij arriveerden. Clinton, ter herinnering, vertrok uit het Witte Huis een kwarteeuw geleden.

Deze praktijk doet denken aan de niet-erfelijke adel van Europese monarchieën, zoals de ‘life peers’ in het Verenigd Koninkrijk en de voor het leven benoemde baronessen en burggraven in België. Een selecte club, moeilijk om lid van te worden, maar eens je binnen bent, ben je écht binnen. Voor altijd.

Hofhouding

George Washington koos tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog dan wel niet voor het koningschap, zijn verkiezing als president had veel weg van de kroning van een troonopvolger. De allereerste presidentsverkiezing in 1789 was eigenlijk een unaniem pleidooi aan het adres van Washington om terug te keren uit zijn welverdiend pensioen. Na aandringen liet de oud-generaal zich zonder tegenstander verkiezen.

Het bescheiden presidentschap van Washington is vandaag onherkenbaar. In 2025 werkt een hof van meer dan twee miljoen mannen en vrouwen voor het Amerikaanse staatshoofd. Een burgerlijk leger dat nagenoeg onafhankelijk opereert van het parlement, en de uitvoerende macht van expertise en slagkracht voorziet waarvan volksvertegenwoordigers en hun medewerkers enkel kunnen dromen.

Het Congres, feitelijk bedacht als eerste onder gelijken onder de staatsmachten, speelt tweede, misschien wel derde viool. De (brutale) vergelijking met de pseudoparlementen uit de middeleeuwen is snel gemaakt. De Amerikaanse president regeert — in de woorden van Barack Obama — met ‘de pen en de telefoon’. Dat veel van dit regeerwerk wordt gedaan door bureaucraten die niet noodzakelijk de prioriteiten van hun baas delen, is zeker waar. Maar ook dat is niet zo verschillend van de monarchieën van weleer.

Barron

Amerikanen hebben een complexe relatie met nepotisme en politieke dynastieën. Officieel zijn ze tegen, want onverenigbaar met de meritocratie: kwaliteit moet bovendrijven, ongeacht bloedbanden. Die aversie strookt evenwel niet met de lange geschiedenis van de politieke vorstenhuizen in de Verenigde Staten: van de familie Adams in de 19de eeuw tot de familie Biden in de 21ste. En misschien wel de familie Trump.

Van 2017 tot 2021 was dochter Ivanka ook ‘senior advisor’ van de president en was haar echtgenoot de belangrijkste gezant van het Witte Huis in het Midden-Oosten. Tijdens het Trumpinterregnum werd Lara Trump, vrouw van Eric, de op één na oudste zoon van de president, aangesteld als medevoorzitter van de Republikeinse Partij. Dat om te verzekeren dat de partij tijdens de presidentscampagne volkomen loyaal bleef aan de familie.

Berichten op Facebook en X waarin de jongeman wordt vergeleken met zijn vader én met een reeks Romeinse keizers genereren honderdduizenden clicks

De kans dat de Trumps na het presidentschap van de ‘pater familias’ van het politieke toneel verdwijnen lijkt klein. Er wordt stevig gespeculeerd over de toekomst van Donald Trump Junior, het oudste en politiek meest actieve kind van Senior. Daarnaast ontwikkelde ‘het internet’ een bizarre interesse in Barron Trump, de achttienjarige, twee meter grote zoon van Donald en Melania. Berichten op Facebook en X waarin de jongeman wordt vergeleken met zijn vader én met een reeks Romeinse keizers genereren honderdduizenden clicks.

Jonge Republikeinen (hoofdletter ‘r’) lijken meer gefascineerd door de presidentiële familie dan jonge Britten door hun koninklijke. Of hoe het republikanisme (kleine ‘r’) van George Washingtons volk soms wordt overschat.

Donald Trump Junior

Het merkwaardig monarchisme van de Verenigde Staten