Het zit er bijna op voor de Gentse Feesten, dé volkse stadsgekte van de Lage Landen. Na de sympathieke ‘puistjesfestivals’ à la Rock Werchter, met toiletten waarvoor meisjes drie dagen hun grote boodschap ophouden, trefmomenten voor oudere jongeren in leren jekkers als Graspop, en de Tomorrowland-boembas voor de internationale jetset van snuivende rijkeluiskinderen, werd het tijd voor het betere zuip-, zeik- en kotswerk à la flamande.

In de stad van licht en liefde mochten de klassieke vechtpartijen niet ontbreken, naast een paar opmerkelijke straatoptredens zoals dat van de zangeres met de voorbestemde naam Sophie Straat. Die aan het einde van haar act alle ‘witte mannen’ verzocht om achteraan te gaan staan. Waarna een waar mirakel zich voltrok: rechts Vlaanderen vond de weg naar het centrum voor gelijke kansen. De teller staat op zowat 200 meldingen.

In de moshpit

Zullen we eerst afspreken dat, als ik ‘witte mannen’ schrijf, ook zonder aanhalingstekens, dit als ironiserend citaat bedoeld is? Bon, dan een paar nuchtere feiten. Sophie Straat, echte naam Sophie Schwartz en van Hollands-Joodse komaf, is een radicaal-linkse protestzangeres die zelf aangeeft dat nuance haar ding niet is. Ze is tegen onrecht, en wil dat via haar muzikale acts (met witte bandleden) duidelijk maken. Ik ken minder gezellige manieren van actie voeren. Wie naar haar optredens afgezakt komt, weet wat hem/haar te wachten staat. Die verbale pushback van ‘witte mannen’ deed ze ook al op performances in haar thuisland, het is zowat haar handelsmerk.

Die verbale pushback van ‘witte mannen’ deed ze ook al op performances in haar thuisland, het is zowat haar handelsmerk

De bedoeling was uiteindelijk om haar kernpubliek – lesbo’s, queers, mensen van kleur – in de moshpit te krijgen. Dat is de plek vlak voor het podium, waar mensen ter afsluiting van een optreden uit de bol kunnen gaan. Het is een feestje in het feestje, een afterparty voor de fans. Dat is in strikte zin niet-inclusief. Maar dat zijn feestjes altijd: je moet ervoor uitgenodigd worden. Echte discriminatie gaat over iets anders.

Blackface

En dan de reactie van de witte mannen zelf, jezusjozefmaria. Altijd afgeven op UNIA, en er nu zelf gaan aankloppen. Het eeuwige verwijt van racisme zien als een linkse onhebbelijkheid, en zich nu zelf in de slachtofferrol wentelen. Plaatsvervangende schaamte vervult me, als ik het geweeklaag lees van al die stoere binken achter hun pc, die vermoedelijk toch in geen uren daar op de Gentse Kouter te bekennen waren.

Maar goed: ik beeld me in dat ik, als autochtone cis-man (zo heet een ‘gewone vent’ in het jargon) met een averechts karakter, daar zou staan luisteren, om dan te horen te krijgen dat ik plaats moet maken voor haar fans met groen haar, een ring door hun neus en nog wat woke-achtige parafernalia. Et alors? Zouden mannen ook hun broek afdoen als ze dat vraagt? We bevinden ons in de openbare ruimte, met een gratis optreden aangeboden door de Gentse belastingbetaler. Je kan dus ook gewoon blijven staan, of mee een dansje wagen. Of zou Sophie dan de politie bellen?

Plaatsvervangende schaamte vervult me, als ik het geweeklaag lees van al die stoere binken achter hun pc, die vermoedelijk toch in geen uren daar op de Gentse Kouter te bekennen waren

Je kan ter plekke je mening uiten, ook dat is een recht: luidkeels commentaar geven, awoert roepen of zelfs met rotte tomaten gooien, een onmisbaar attribuut bij controversiële optredens. Je kan je gezicht beschilderen en als blackface de moshpit betreden. Het zou sfeerbederf zijn, maar geen kat die het verbiedt. Je kan achteraan een anti-feestje van de verschoppelingen opzetten. Er zijn duizend manieren om op een ludieke manier een statement te maken, maar dan wel tijdens het gebeuren, niet na het lezen van een krantenartikel. Waardoor Sophie toch even zou moeten schakelen, en er een heel ander verhaal in de kranten zou staan: ‘Protestzangeres geconfronteerd met protest op Gentse Feesten’.

In de vuilbak

Niet dus. Rechts Vlaanderen is knorrig, kwaad en stort zich in een nieuwe veldslag van de grote cultuuroorlog. De zoveelste, na de foute kerststal in Brussel en de vliegende nonnen in de Antwerpse opera. Maar dit keer voelen we ons zowaar gediscrimineerd, in het kruis getast, geschoffeerd. De kaakslagvlaming, verbannen uit de moshpit.

In de grote stroom der verontwaardiging op de sociale media viel regelmatig de naam van Dries Van Langendonck. Om aan te geven dat tegenover zijn veroordeling voor racisme ook een sanctie op stoute Sophie moet staan. Oog om oog, tand om tand.

Door de uitspraak keilt Unia 99% van haar dossiers rond opinies, chatverkeer en publicaties de vuilbak in. Als dat geen goed nieuws is

Kijk, dat is nu net een val waar we niet moeten intrappen. Als de linkiewinkies racisme als stoplap gebruiken om andersdenkenden te stigmatiseren, dan moeten die niet, bij wijze van vergelding, meegaan in de huichelarij. Daarom heb ik Van Langendonck verdedigd, en doe ik nu hetzelfde met Straatje, waarvan niet één hersencel van me eraan zou denken een vertoning bij te wonen, laat staan dit tot het bittere einde vol te houden.

We hebben hier dus – in beide gevallen – met het elementair recht op vrije meningsuiting te maken. Ik hoef dat zelfs geen artistieke vrijheid te noemen. Het recht van eenieder om voor zijn mening uit te komen, zijn expressievorm te kiezen, zijn eigen idioom te handhaven. Toeren uit te halen en feestjes te geven à volonté, wanneer en voor wie men dat wil. Zolang het niet om (oproepen tot) geweld, belaging of laster gaat: daar mag en moet een wettelijke grens spelen. De rest is, sorry, bedekte censuur.

UNIA heeft al die 200 klachten afgewezen, zich beroepend, jawel, op de vrije meningsuiting. Daarmee heft het instituut zichzelf de facto op. Door de uitspraak keilt het alvast 99% van haar dossiers rond opinies, chatverkeer en publicaties de vuilbak in. Als dat geen goed nieuws is.

Ondertussen smijt de Vlaamse Regering het geld door deuren en ramen, betalen we ons blauw aan belastingen, wordt beleid bedreven in schimmige deals die het daglicht niet mogen zien en liegen ministers dat ze zwart zien.

In deze pruimentijd misschien toch even onze prioriteiten herschikken. Sophie dankt u voor alle publiciteit.

Dries Van Langendonck

Sophie en de ‘witte mannen’: wij danken UNIA