Beelden zijn altijd krachtiger dan woorden. Wie de opnames heeft gezien van bewakingscamera’s in een Anderlechtse nachtwinkel zal dat zeker beamen. Die werd zaterdag een week geleden beschoten.

Het lijkt wel een scène uit een actiefilm. Klanten rennen weg van het raam en de uitbater duikt achter zijn toonbank om te ontsnappen aan een regen van onzichtbare dodelijke kogels. Er hadden daar net zo goed vier doden kunnen vallen.

Wat mij als Brusselaar het meest beangstigt, is hoe geweld almaar banaler wordt. Schietpartijen verhuizen naar de binnenbladzijden van de kranten. Achter het gemeentehuis van Sint-Gillis, toch niet bepaald een achterbuurt, werd overdag de kaak van een man stuk geslagen door een misnoegde verslaafde bedelaar. In het park van Vorst werd een vrouw die op wandel was met haar baby, aangerand. Ze kon zich gelukkig bevrijden en werd beschermd door behulpzame voorbijgangers.

Maar gebeurtenissen zoals deze blijven hangen in het collectieve geheugen en we mogen die niet wegrelativeren. Ik voel me nog altijd op mijn gemak, maar ook in mijn rustige straat stond er gisteren een haveloze drugszombie te niksen. Ik draaide mijn deur op dubbel slot…

De Onkreukbaren

Eliot Ness. (Wikimedia Commons)

Het imago van de hoofdstad van Europa ligt aan diggelen. De ambassade van Indonesië maakt zijn onderdanen alvast attent op het gevaarlijke drugsgeweld. Brussel begint in het voorjaar 2025 te lijken op het Chicago van Al Capone. Ik moet onwillekeurig terugdenken aan de Amerikaanse zwart-wit tv-serie uit mijn jonge jaren over die periode. De held van The Untouchables vertaald als De Onkreukbaren, heette Eliot Ness. Hij was de moedige politiechef in de strijd tegen de gangsterbendes. In Anderlecht wordt die ondankbare rol gespeeld door burgemeester Fabrice Cumps (PS).

Die geniet de primeur en het privilege aan het hoofd te staan van de voorlopig-definitieve eengemaakte Brusselse politiezone. Hij gaf meteen toe dat hij enigszins dépassé is tegenover wat hij ultra-violence noemde. De omgeving van het metrostation Clemenceau is met nadarhekken afgezet; een gepantserde politiewagen moet de onverzettelijkheid van de Brusselse ordetroepen symboliseren. De politie doet niet niets: in Kuregem werd met succes een grote razzia gehouden.

Repressie nu is zeker nodig. Maar bij Bruzz getuigde een anonieme speurder dat alles zo een vaart niet had genomen als men jaren geleden een preventief beleid had gevoerd met nabijheidspolities die zich in de gevoelige wijken infiltreerden. Tegen een dergelijk initiatief in Sint-Gillis kwam principieel verzet van activisten die de agenten van racisme beschuldigden omdat ze ook jongeren uit de buurt aanpakten.

Winkelverbod

Nu is de kanker uitgezaaid. Nog bij Bruzz getuigen jongeren hoe gemakkelijk het is om veel te verdienen in dienst van de bendes. Het huidige extreem geweld is gemakkelijk te verklaren door de gigantische sommen die met drughandel te verdienen zijn.

De extreme gewelddadigheid heeft er in ieder geval voor gezorgd dat de Anderlechtse burgemeester Cumps is geëvolueerd. Maanden geleden, bij spanningen rond de Peterboswijk in zijn gemeente, waren zijn maatregelen niet bepaald indrukwekkend: hij legde al wie daar in aanraking met de politie was geweest een verbod op… om nog inkopen te doen in het nabijgelegen Westland-shoppingcenter. Eerder had hij ook een snelheidsbeperking opgelegd voor elektrische trottinettes. Het geschater van de criminelen was tot op de Grote Markt te horen…

Datzelfde en begrijpelijk gevoel van onmacht tegen nooit gezien geweld had zich eerder dit jaar ook meester gemaakt van Cumps’ collega-burgemeester van Sint-Gillis, Jean Spinette (PS). Hij stond wat verbouwereerd bij verontruste burgers uit de buurt van het Zuidstation, die klaagden over de verloedering en de overlast door druggebruikers. Wat later werd een onschuldige passant op een terras aan de Stalingradlaan neergeschoten; een week later viel er een dode in een café bij het station. Spinette stelde toen voor om het Zuidstation onder Europese curatele te plaatsen. Ik zal eraan blijven herinneren dat Spinette zich ooit als schepen zeer luidruchtig verzette tegen de nabijheidspolitie.

Eenheid van commando

Het is misschien het enige positieve dat de schietpartijen hebben opgeleverd: dat de idee om de zes politiezones een te maken een evidentie is.

Toch bestaat daar nog altijd veel weerstand tegen. De burgemeesters blijven het argument herhalen dat bij een eengemaakte zone de lokale kennis van het terrein zou verloren gaan. Dat hoeft natuurlijk niet zo te zijn. Er zou altijd een vertakking naar de wijken bestaan, ook in een model met eenheid van commando bovenaan. Jammer dat Michel Goovaerts, chef van de zone Brussel Hoofdstad-Elsene in die valse redenering meegaat. Want hij zegt niet te geloven ‘in één Brusselse politiezone die niet dicht bij de wijken en de burgemeesters staat. De burgemeesters kennen hun wijken en hebben er hun contacten. Als ze buitenspel worden gezet, zal het niet werken’.

Waarom dat prachtig systeem van ‘nabijheid van de burgemeester tot zijn burgers’ de ongeziene toename van geweld dan niet heeft kunnen tegenhouden, kan ook Goovaerts niet uitleggen.

Geen enkel andere grootstad in de wereld heeft een versnipperd model zoals in Brussel bestaat. De weigering van een eengemaakte politiezone stoelt op dezelfde argumenten als het verzet tegen elke aantasting van de autonomie van de gemeenten. De waarheid is helaas dat de burgemeesters in de eerste plaats aan zichzelf denken en het behoud van hun macht. Daar is het hen om te doen, niet over een betere, efficiëntere organisatie van het gewest en grotere solidariteit tussen de rijkere en de armere gemeenten.

Als de Brusselse politici zelf niet in staat zijn om het geweld te beteugelen, moeten we misschien Eliot Ness aanstellen als de volgende minister-president.

Eliot Ness

Eliot Ness for minister-president in Brussel!