Het is lang niet zeker dat Wallonië zijn provincies wil afschaffen tegen 2030. Dat blijkt althans uit een interview met Waals minister-president Adrien Dolimont (MR) in La Libre Belgique. Waalse hervormingsangst en een PS die nog te sterk is maken het Dolimont dan ook erg moeilijk.

Het was een van de speerpunten van de Waalse regeerverklaring een jaar geleden: de Waalse provincies zouden duchtig hervormd, ja, misschien zelfs volledig afgeschaft worden. Officieel heette het dat de provincies zelf moesten nadenken welke bevoegdheden ze konden afstaan aan gemeenten, intercommunales of aan het Waals Gewest. In werkelijkheid wilde vooral MR komaf maken met de provincies.

Maar al vorig jaar in de zomer bleek de regeerverklaring te botsen met de politieke realiteit: voor een dunbevolkte Waalse provincie als Luxemburg is het bijna zeker dat de provincie gewoonweg de beste optie is om bepaalde lokale bevoegdheden uit te oefenen. Alle Luxemburgse gemeenten vormen vandaag bijvoorbeeld voor hun gezondheidszorg al een intercommunale die de volledige provincie omvat (plus enkele Naamse gemeenten). Luxemburg afschaffen zou dan ook politieke zelfmoord betekenen voor de partijen die dát durven doorvoeren.

Wel/niet afschaffen

Niet alleen Luxemburg zal dus waarschijnlijk een uitzondering worden in de hervorming van de regering-Dolimont. Het is namelijk niet zeker dat er tegen 2030 überhaupt een hervorming komt, zo suggereert minister-president Adrien Dolimont vandaag zelf in een interview met La Libre Belgique. ‘We willen de provincies uiteindelijk afschaffen. Maar voorlopig willen we dat ze een centrale rol spelen in de veiligheid. Verder moeten de provincies nadenken over de taken die ze uitvoeren en beseffen dat die misschien al door andere overheidsniveaus worden ingevuld’, zo klinkt het.

Zeker, hij zegt niet letterlijk dat er van die afschaffing voorlopig niet veel in huis komt. Maar de toon van Dolimont is al een pak minder voluntaristisch dan een jaar geleden. Tekenend is dan nog dat de minister-president nu ook zegt dat de Waalse volksraadpleging over de provincies, die hij in zijn regeerverklaring nog beloofde, er zeker niet komt wegens ‘te duur’.

Nieuwe belastingen

Dolimont zit dan ook muurvast, en dat is tegelijkertijd niet en wél zijn schuld. Want de hervorming van de Waalse provincies is een psychodrama dat de Waal confronteert met zijn diepste bestaan. We leggen uit.

Eerst de politieke dimensie. In 2019 droeg de vorige Waalse regering (MR, PS en Ecolo) de Waalse provincies op om de factuur van de hulpverleningszones te betalen in plaats van de gemeenten. De Waalse gemeenten zijn immers armlastig en vooral de oplopende personeelskosten van de brandweer spelen hen parten. Tegen het einde van vorige legislatuur was het de bedoeling dat de provincies die factuur volledig zouden betalen. Die belofte werd door de regering-Dolimont vorig jaar overgenomen.

De hervorming van de Waalse provincies is een psychodrama dat de Waal confronteert met zijn diepste bestaan.

Is dat slim? Neen, natuurlijk niet. Het kleinste kind ziet al dat je een oplopende factuur niet eindeloos kan doorschuiven. In die zin zelfs dat de Henegouwse provinciaal gedeputeerde Eric Massin (PS) Dolimont nu voor het blok zet: ‘De Waalse regering moet ons maar eens vertellen waar we naartoe gaan, en hoe. Ze moet toelaten dat de provincies nieuwe belastingen zullen heffen. Ik herinner eraan dat onze provinciale regeerverklaring een belastingverhoging niet uitsluit. Wat ze wel uitsluit is dat ambtenaren ontslagen worden.’

Massin merkt terloops ook op dat de financiële reserves die de provincie Henegouwen de voorbije jaren had opgebouwd, helemaal opgesoupeerd zijn door de factuur van de brandweer.

Tweederdemeerderheid

U begrijpt het al, de PS raakt Dolimont daar waar het hem als liberaal pijn doet: met nieuwe belastingen. Dat is slim gespeeld. En dat is Dolimonts fout, want na de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar hoefden MR en Les Engagés in geen enkele Waalse provincie de PS erbij te nemen, terwijl ze dat in drie van de vijf (waaronder dus ook Henegouwen) wel deden.

Maar helemaal Dolimonts fout is het nu ook weer niet. Om de hervorming van de provincies rond te krijgen is immers een tweederdemeerderheid nodig, met de PS dus. Eigenlijk komt de hervorming van de provincies in Wallonië dus te vroeg: de PS is vandaag nog te machtig.

Eigenlijk komt de hervorming van de provincies in Wallonië te vroeg: de PS is vandaag nog te machtig.

Misschien is Dolimonts temporisering om de provincies nu stevig aan te pakken dan ook een strategie: de nieuwe Waalse regering wéét dat het geld in heel Wallonië opraakt, zowel in de gemeenten, de provincies als binnen het gewest zelf. Onmiddellijk hard hervormen zou de gemoederen te sterk beroeren en de PS en de marxisten van PTB-PVDA wind in de zeilen geven. Dat terwijl er overal in België nog tal van andere hervormingen op til zijn, zoals de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd (die de gemeenten overigens ook een flinke duit zal kosten).

Factuur voor Vlaanderen?

Of misschien denkt Dolimont wel: ‘door een rondje armworstelen met de PS over nieuwe belastingen kan ik aan de bevolking tonen dat links altijd maar aan nieuwe belastingen denkt wanneer we eigenlijk de staat moeten afslanken. Dat de provincies dan in de problemen komen zal dan uiteindelijk de fout van de PS zijn. Ze zullen dan wel moeten hervormen.’

Eerlijk: volledig realistisch is dat scenario niet. Dolimont zit waarschijnlijk écht vast. Dat komt ook omdat Wallonië fundamenteel weinig zin heeft om zijn provincies te hervormen. De Waalse provincies hebben nog een zeker bestuurlijke prestige. De machtsbasis van de MR en Les Engagés is er evenzeer verankerd als de machtsbasis van de PS.

Wallonië is meer dan Vlaanderen nog een regio van regionale identiteiten.

Wallonië is bovendien meer dan Vlaanderen nog een regio van regionale identiteiten. Als de provincies wegvallen, valt bovendien ook de emotionele binding met België weg. En in Wallonië betekent die binding nog heel wat. Wat dan weer de deur opent voor iedereen die oren heeft naar een staatshervorming of de discussie over responsabilisering van de deelstaten wil opstarten.

Gek genoeg zal de toekomst van de Waalse provincies misschien in Vlaanderen beslist worden. Tenminste als er in Wallonië geen nieuw belastinggeld wordt gevonden om de facturen te betalen. Of zal men uiteindelijk toch ambtenaren moeten ontslaan?

Eric Massin

Regering-Dolimont struikelt over provinciehervorming